« In hoeverre zijn de visies uit het tijdperk van de onafhankelijkheid gerealiseerd? » Dat is de vraag die deze week werd gesteld door de burgemeester van New York, Zohran Mamdani, nadat hij de tentoonstelling « Architects of Liberation » in het Museum of Modern Art (MoMA) had bezocht. Deze vraag werd hem geïnspireerd, aldus Kriston Capps van Bloomberg CityLab, in de Design Edition-brieven van 15 november 2026, door een werk dat refereert aan een Dakar-monument: het Hôtel de l’Indépendance.
De burgemeester plaatste op sociale media een foto in de laatste zaal van de tentoonstelling, die hij beschreef als een bezoek aan het MoMA. Daarop is « Indépendence Tchao », een sculptuur uit 2014 van de Frans-Algerijnse kunstenaar Kader Attia, te zien, die de façade van het Hôtel de l’Indépendance in Dakar nabootst met behulp van roestige opbergdozen. Volgens Zohran Mamdani stelt dit werk de vraag wat er geworden is van het ideaal van de onafhankelijkheden.
Ontworpen in de jaren zeventig door de Franse architect Thierry Melot, was het hotel onmiddellijk herkenbaar aan zijn brutalistische zonnewering. De afgelopen jaren is het gebouw zodanig gerenoveerd dat het nauwelijks nog herkenbaar is. Attia’s gebaar, dat Kriston Capps mogelijk ambivalent of fatalistisch noemt, geeft aan deze transformatie een politieke lading.
« Architects of Liberation » is te zien tot 2 januari. Het omvat honderden foto’s, tekeningen, maquettes en installaties afkomstig uit Benin, Kameroen, Ivoorkust, Ghana, Nigeria, Senegal en Togo. Volgens de krant is dit de eerste grote museale tentoonstelling die gewijd is aan de moderne architectuur van het continent.
Senegal is op meerdere manieren aanwezig. Het Centre International du Commerce Extérieur du Sénégal (CICES), ontworpen voor Dakar door Jean-François Lamoureux en Jean Louis Marin, wordt door Bloomberg genoemd als een van de projecten waardoor pas bevrijde naties tegelijk cultuur en macht tot uiting brachten. Er is ook een mini-expositie gewijd aan de Senegalese architect Cheikh Ngom, die vorig jaar overleed, zodat Kriston Capps zei dat hij het museum graag een hele tentoonstelling aan hem zou wijden om hem bij het grote publiek bekend te maken.
De curatoren, Martino Stierli en Ikem Stanley Okoye, wilden een weinig bekende bundel onder de aandacht brengen en deze in de context plaatsen. De zeven landen vormen geen enkele regio en hun projecten volgen geen gemeenschappelijke stijl: velen zijn verdwenen of nooit gebouwd. De route opent daarom met filosofie, met exemplaren van Black Orpheus, het iconische tijdschrift van het panafrikanisme, romans van Chinua Achebe, teksten van Kwame Nkrumah en een kaart van de vlaggen die in 1960 verschenen, toen 17 naties hun onafhankelijkheid uitriepen.
Onder de gepresenteerde projecten wordt de Pyramide van Abidjan, ontworpen door de Italiaanse architect Rinaldo Olivieri, in verband gebracht met het « Ivorisch wonder », twee decennia van economische groei. De huidige foto’s van de gebouwen, gemaakt door François-Xavier Gbré, geven het geheel haar samenhang.
De tentoonstelling beweert niet dat elk gebouw de beloftes van de bevrijding heeft waargemaakt. De voormalige Amerikaanse ambassade in Accra, ontworpen in 1958 door Harry Weese, illustreert de Amerikaanse ‘soft power’ in een Ghana dat onder externe en interne druk staat. Ikem Stanley Okoye schrijft in het catalogus dat de resultaten onregelmatig waren, soms beperkt door geopolitiek en door de belangen van lokale elites.
Kriston Capps vindt dat de tentoonstelling de moderne West-Afrikaanse architectuur benadert met ruimte, diepte en nuance, zelfs als ze niet helemaal ontsnapt aan de neiging van westerse musea om niet-westerse architectuur als regionaal of collectief te behandelen. En de vraag die Zohran Mamdani hieruit haalde over wat het tijdperk van de onafhankelijkheid uiteindelijk heeft bereikt, is, besluit hij, de juiste.