Drieenvijftig centrale banken, evenveel monetaire beleidslijnen: het cijfer vat de uitdaging op zichzelf samen. Voor de gouverneur van de Zuid-Afrikaanse Reservebank is het onmogelijk om een gemeenschappelijke munteenheid te bouwen zolang deze economieën eerst niet convergeren. Hij sprak in Luanda, tijdens AFIS, voor meerdere collega’s uit het continent, in een bijeenkomst gerapporteerd door Jeune Afrique.
De vaststelling wordt gedeeld door de aanwezige centrale bankiers: de oprichting van een gemeenschappelijke Afrikaanse munt is te vroeg. Hun standpunt berust op een eenvoudige gedachte: begin bij wat haalbaar is, namelijk het met elkaar verbinden van de betalingssystemen die al bestaan.
De Zuid-Afrikaanse gouverneur heeft de voorwaarden uiteen gezet die volgens hem moeten worden vervuld. Ze betreffen begrotingsdiscipline, met houdbare tekorten en schulden, geloofwaardige inflatiedoelstellingen die door onafhankelijke centrale banken worden verdedigd, en een geïntegreerd banksysteem en kapitaalmarkt. Hij waarschuwde dat zonder een bankunie en begrotingsunie een enkele munt alleen maar instabiliteit zou invoeren.
Rwanda biedt een concreet voorbeeld van deze spanningen. De centrale bank zag de inflatie stijgen naar 11,2% in de eerste helft van 2026, ver verwijderd van het middellange-termijn doelt van 5%, als gevolg van fiscale hervormingen en de stijging van brandstofprijzen. Ze heeft het monetaire beleid aangescherpt, en de economie bleef groeien met 9%. Haar gouverneur ziet dit als bewijs dat een centrale bank nationale manoeuvreerruimte nodig heeft om snel te kunnen reageren. De gemeenschappelijke munt van de Oost-Afrikaanse Gemeenschap (EAC) is daarentegen uitgesteld naar 2031 wegens inflatie die niet laag genoeg is en schulden die tussen de lidstaten onvoldoende vergelijkbaar zijn.
West-Afrika, laboratorium voor de monetaire Unie
In reactie op deze bedenkingen diende de zone van de West-Afrikaanse Economische en Monetaire Unie (UEMOA) als referentie. Zijn vertegenwoordiger beschreef een unie van acht landen met verschillende economieën, geleid door één centrale bank, met een gemeenschappelijke bankwet en regionaal toezicht op 163 instellingen. Hij noemde een groei van meer dan 6%, een inflatieverwachting van ongeveer 1% in 2026 en deviezenreserves die meer dan acht maanden aan imports dekken. Het systeem is gebaseerd op strikte regels, met een tekort beperkt tot 3% van het BBP en een schuldenplafond van 70%, en op solidariteit tussen de lidstaten, die hun reserves mutualiseren en elkaars staatsobligaties kopen. Maar ook hij benadrukte de noodzaak om elke uitbreiding naar andere regio’s zorgvuldig voor te bereiden.
Gastheer van de ontmoeting pleitte Angola voor een eerste integratie op fysiek vlak. Zijn gouverneur verwees naar het Lobito-kanaal en de in aanbouw zijnde raffinaderij, die moeten toelaten goederen naar Namibië, Zambia, de twee Congo’s en Botswana te leveren. Een gemeenschappelijke munt blijft voor hem een legitieme droom, maar ze zal pas komen nadat de economieën onderling met elkaar zijn verbonden.
De gouverneurs willen dat intra-Afrikaanse handel in lokale valuta wordt afgerekend in plaats van in vreemde valuta, wat vereist dat de betalingssystemen compatibel zijn. Rwanda test alvast een koppeling tussen zijn real-time betalingssysteem en dat van Tanzania. In Rwanda is de kostprijs van sommige overboekingen tussen particulieren met circa 80% gedaald sinds de lancering van dit type dienst. De deelnemers refereerden ook aan het pan-Afrikaanse PAPSS-platform, dat regionale systemen met elkaar moet verbinden zonder ze te dupliceren, en aan een “licentiepas” waarmee banken en fintechs die in één land zijn geaccrediteerd, in een ander land mogen opereren, gelanceerd samen met de centrale banken van Ghana en Kenya.
Wat de timing betreft, hebben geen enkele gouverneur een datum genoemd voor een continentale eenheidsvaluta. Het devies blijft geduld: de regelgeving harmoniseren, de economieën laten convergeren en de financiële rails opbouwen voordat men aan de munt denkt.