Verkoopsters, huishoudsters en leerlingen: meisjes tussen stilte en verlatenheid

Verkoopsters, huishoudsters en leerlingen: meisjes tussen stilte en verlatenheid

20 november 2026

In de regio Matam zijn 113 zwangerschappen geregistreerd bij leerlingen, waarvan de meeste in de vierde en derde klas. Bij het busstation van Ourossogui zien meisjes in migratie, waterverkoopsters, dienstboden of serveersters in eetgelegenheden hoe ze worden blootgesteld aan intimidatie, zonder informatie over reproductieve gezondheid en zonder een luisterpunt. Tussen stilte en verwaarlozing worstelen ze om een plek te vinden waar ze kunnen praten en zich kunnen beschermen. In Ourossogui en in andere kruispunten draait reproductieve gezondheid om iedereen: getrouwde vrouwen, vrouwen die volwassen zijn, moeders. Maar hier komen vooral de jongsten elke dag langs het station en het zijn zij die het minste worden gehoord.

Kruispuntstad waar vier hoofdwegen elkaar kruisen, Ourossogui is de economische hoofdstad van het Fouta-gebied. Een grote handelsstad met een zeer drukbezocht busstation. Verschillende winkels, restaurants en eetgelegenheden, overal kraampjes met goederen. Om 8 uur ’s ochtends is het busstation al levendig. De geur van Touba-koffie mengt zich met de geur van geroosterd vlees van de riksja’s. Taxi’s, minibussen, bussen, toeterende claxons en het geroep van de koetsiers, drukte van bagage-dragers. Alles beweegt. De Jakarta’s en de karren verdelen de ruimte terwijl ze klanten vervoeren.

In deze kleurrijke en hectische menigte kruipen er verschillende verkoopsters tussen. Voor het grootste deel jonge meisjes, veelal migranten. Emmer of schaal op het hoofd, flessen water, fruit en koffie te koop. Ze worden bij voornaam aangesproken.

Wat meteen opvalt, is de leeftijd van de meisjes. 14 jaar, 15 jaar, 17 jaar, af en toe 8 jaar. Kinderen, te midden van de bussen, de toeterende voertuigen, de mannen. Het is dit besef dat me ertoe aanzet dichterbij de oude chauffeur te gaan zitten die me was aangeraden, vlakbij de auto’s.

Zijn naam is Alassane. Hij vertelt dat hij generaties van jonge meisjes heeft zien voorbijgaan. Verkoopsters, dienstboden, migranten die komen, blijven, vertrekken.

Hij besluit te praten, want hij zegt: “Dit kan niet langer zo doorgaan.”

Hij zegt: “Veel migranten worden als huishoudsters te werk gesteld. De meesten zijn tieners. Sommigen brengen de nacht door in de garage. Er zijn veel verleidingen.”

En hij blijft aandringen: “Er moeten luisterpunten komen om bewustwording te creëren. Tieners zijn zo kwetsbaar. Het is deze nabijheid en vertrouwdheid die uitglijders mogelijk maken.” Dat is het begin van het gevaar. Niet altijd direct geweld. Vertrouwdheid.

IN MATAM, 113 ZWANGERSCHAPPEN, DAT ZIJN GEEN STATISTIEKEN

In Matam, bij de aftrap van de nationale gemengde campagne tegen gendergerelateerd geweld, schetste de Onderwijstoezichtster, mevrouw Ndoye, het kader. Voor de vertegenwoordiging van het ministerie, de Cel Gender en Gelijkheid en de diverse actoren die meedoen aan de campagne. Ze verwees naar het nationale rapport 2025 van het Observatorium van zwangerschappen op school, met 1.193 gevallen in Senegal, waarvan 113 in de regio Matam, die nationaal op de vierde plaats staat. Ze sprak een zin uit die bij me is blijven hangen: “113, dit zijn geen simpele statistieken. Het zijn 113 leerlingen wiens loopbaan bedreigd wordt.” Achttien leerlingen zaten tussen 13 en 15 jaar, 55 tussen 16 en 18 jaar. De meesten zaten in vierde en derde klas.

SOUKEYNA, 15 JAAR, VERKOOPT WATER

Soukeyna, ik trof haar aan met haar emmer. Ze helpt haar moeder. Ze gaat niet meer naar school; haar studies stopten na de lagere school. Haar kleine zusje, 8 jaar oud, verkoopt ook fruit wanneer ze niet naar school gaat. Tijdens ons gesprek riep een jonge man haar toe. Hij tikte haar rug, lachend. Ik vroeg haar of dit normaal leek. Ze antwoordde, zonder boos te worden: “Het gebeurt vaak. Ik hecht er niet veel waarde aan.” Tot waar kan dit gaan? Ze voegt toe: “Als ik word lastiggevallen, praat ik erover met mijn moeder…” Een centrum voor ondersteuning? Ze kent zo’n centrum niet. En ze is bang om erheen te gaan. Bang om aangewezen te worden. Bang dat mensen over haar praten.

DIGUÈNE, 16 JAAR, WERKT IN HET RESTAURANT

Diguène, een andere jonge migrant, kwam zo’n acht jaar geleden naar de regio. Ze werkt in het restaurant van haar moeder, gevestigd in de garage. “De mannenklant is veeleisend. Je moet omgaan met pesterijen, intimidatie en zelfs scheldkanonnades. Je moet sterk zijn en je mag niet falen, want anders vertrekt de clientèle.” Ze vervolgt: “Hier is het een garage, een hele wereld. De meisjes zijn blootgesteld en velen kennen de advies- of preventiecentra niet.”

ONDERWEG NIERGEN GEEN SPRAAK. DAT IS HET PROBLEEM

In verschillende plaatsen blijft reproductieve gezondheid een moeilijk onderwerp om over te praten. Weinig gesprekken thuis, nog minder in sommige openbare ruimten, terwijl de kwestie iedereen aangaat en niet enkel de jonge meisjes. Maar het zijn zij die het zwaarst betalen voor het zwijgen. Ze luisteren vaak naar geruchten, gevoed door maatschappelijke druk. Ze durven geen vragen te stellen. Ze weten niet altijd hoe ze zich moeten beschermen of waar ze naartoe kunnen gaan.

MARIAMA, DOMESTIQUE, ALLEEN TEGEN HOOGZWANGERSCHAP

Mariama, dit verhaal heeft me het meest geraakt. Geen familie ter plaatse. Alleen. In dienst als huishoudster bij een restaurant op het busstation, ontdekt ze een onbekende omgeving. “Hij bood me steun en won mijn vertrouwen. Toen gebeurde wat onherstelbaar was. Ik raakte zwanger en mijn leven viel in duigen. Geen anticonceptie, ik kende het niet. Ik kon er niet over praten uit angst voor geruchten. Ik was alleen, zonder begeleiding,” getuigt ze. Voor veel jonge migranten ziet de realiteit er zo uit. Het gebrek aan familie, de afwezigheid van houvast en het ontbreken van begeleiding maken hen kwetsbaar voor moeilijke situaties.

LELDO, GECHEATSTE DOMESTIQUE, ALLEEN EN ZONDER ONDERSTEUNING

Le ld o vertelt een ander, maar even pijnlijk verhaal. Iemand had haar beloofd een stabiele baan, huisvesting en assistentie om geld naar haar familie te sturen. Op de plek bleken die beloften niet waargemaakt. Langzaam aan kreeg degene die haar had overtuigd haar vertrouwen en deed hem haar geloven dat hij haar wilde helpen, beschermen, uit haar situatie halen. Het was in dat vertrouwen dat ze werd bedrogen. “Hij zei dat hij me zou helpen. Ik heb hem geloofd. Daarna wist ik niets meer van wie ik moest spreken,” vertelt Leldo. Ze zegt niets te weten van een planning. “Ik kom uit een zeer afgelegen gebied waar er geen gezondheidscentrum is.”

Zonder familie ter plaatse, zonder referentiepunten, zonder informatie over reproductieve gezondheid, stond ze uiteindelijk alleen voor de gevolgen, met de angst voor geruchten en de vrees om haar werk te verliezen als ze zou praten. Haar verhaal laat goed zien hoe misleiding vaak begint. Niet met geweld. Met een belofte, met hulp, met vertrouwen dat stap voor stap wordt opgebouwd. En met onwetendheid, wanneer men afkomstig is uit een plek waar er zelfs geen gezondheidscentrum is om een vraag te stellen.

WANNER MIGREREN VERLIJNT MEN DE CONTINUÏTEIT

Assiatou, 19 jaar, is hulp-mantel. In haar geboortestreek gebruikte ze een anticonceptiemethode. Sinds haar aankomst heeft ze nooit de stap gezet naar een gezondheidscentrum. “Ik kende niemand, wist niet waar ik heen moest en was bang voor een oordeel. Ik kwam om te werken,” legt ze uit. Migreren betekent dus niet alleen verhuizen; voor sommige tieners en jonge vrouwen leidt het ook tot een breuk met de sanitaire opvolging, vooral wat reproductieve gezondheid betreft.

MEV. FALL, VERLOSKUNDIGE IN OUROSSOGUI, “ZE KOMEN AAN MET CURATIEF, NIET VOORZORG”

Bij het gezondheidscentrum van Ourossogui merkt mevrouw Fall dit dagelijks op. Ze zegt uitdrukkelijk dat de meeste patiënten komen voor curatieve zorg en niet voor preventie. Ze komen er niet vroeg bij om zichzelf te beschermen. Ze zoeken hulp wanneer de situatie al is ontstaan, bij een zwangerschap, een infectie of een ander gezondheidsprobleem. “Zij willen wel komen, maar discreet,” legt ze uit. Waarom? Door culturele druk, maar ook door de nabijheid tussen bevolking en zorgverleners. In een plek waar iedereen elkaar kent, kan een meisje dat een gezondheidscentrum betreedt bang zijn dat de hele buurt het maandagavond al weet. Dat houdt mensen tegen. Niet zozeer een gebrek aan wil, maar een angst om gezien en beoordeeld te worden. Mevrouw Fall pleit daarom voor het opzetten van luisterpunten op ontmoetingsplaatsen zoals busstations en markten. “Ga naar waar de meisjes zich bevinden in plaats van te wachten tot ze komen.” Ze pleit ook voor discrete kantoren waar tieners kunnen praten zonder geconfronteerd te worden met andermans ogen, zonder oordeel en met behoud van vertrouwelijkheid. Dat is precies wat de veldwerkers vragen. De discretie is een essentiële voorwaarde om preventieve consultaties te stimuleren, in plaats van te wachten op noodsituaties.

VROEG GEHOUDEN TROEGEN GEEN BESCHERMING. HET KAN LEIDEN TOT UITVAL

In Matam vestigde mevrouw Ndoye ook de aandacht op de relatie tussen zwangerschap op school en vroeg huwelijk. “Bij ons was twee op de drie leerlingen getrouwd, oftewel 76 tegen 37 ongetrouwd,” zei ze. “Vroeg huwelijk beschermt niet; het kan leiden tot schooluitval.” Voor sommige families wordt vroege gehuwd als een vorm van bescherming gezien. Maar het kan tienerzwangerschappen, gezondheidsproblemen en een onderbreking van hun schooltraject veroorzaken. Een meisje dat op 14-jarige leeftijd trouwt, kan geconfronteerd worden met verantwoordelijkheden en risico’s waar ze vaak niet klaar voor is, vaak zonder voldoende informatie of echte keuzemogelijkheid.

SALAMATA, 18 JAAR, VICTIEM IN EEN LICHTDATELIJK GEBOEIDE OMGEVING WAAR ZE ZOCHT TE VOET

Salamata, 18 jaar, behaalde haar eindexamen voordat ze naar Dakar trok om haar studies voort te zetten. Op een plek waar ze bij een bekende verbleef, werd ze slachtoffer van verkrachting in een omgeving waarin ze dacht veilig te zijn. “Ik wist niet tegen wie ik moest praten. Ik schaamde me, ik was bang dat men me terugstuurde naar het dorp,” vertelt ze. Maandenlang bleef ze alleen, zonder zorg of begeleiding. Uiteindelijk hielp een buurvrouw haar om een niet-gouvernementele organisatie te vinden die haar kon bijstaan. Ze heeft weerstand geboden, een baan gevonden en spreekt nu om het zwijgen te doorbreken. Haar verhaal herinnert ons eraan dat seksueel geweld niet beperkt blijft tot openbare ruimten. Het kan ook gebeuren in privé-omgevingen, juist daarin waar men denkt jonge meisjes te beschermen. Onder de meisjes die ik ontmoette, spraken allen over intimidatie, pesterijen, angst. Sommigen zagen hun leven veranderen door zwangerschap. Anderen houden stand, voorlopig. Het is precies hier waar preventie moet toeslaan, voordat het onherstelbaar gebeurt.

DE BEGELEIDING WINGT, 47 LEERLINGEN WAREN BEHOUDEN OP SCHOOL

Toch mogen we de donkerste cijfers niet eeuwig voor waar aannemen. Van de 113 gevallen (waaronder interne migranten) die in Matam werden geregistreerd, bleken 50 leerlingen geschorst en 17 hebben hun studie opgegeven. Maar 47 bleven op school.

Voor mevrouw Ndoye tonen deze resultaten aan dat begeleiding positieve effecten kan hebben, mede dankzij de betrokken partners en de toepassing van het besluit van 27 maart 2023, dat zwangere leerlingen het recht garandeert om hun school te vervolgen. Ook het traject van Salamata toont dit: wanneer een meisje wordt geluisterd, begeleid, verzorgd en doorverwezen naar de juiste diensten, er perspectieven kunnen heropleven. Maar deze begeleiding mag niet stoppen aan de poorten van de school. Voor de leerlingen zijn er regelingen. Maar wat met de anderen?

DAT IS WAAR EEN ANDERE BRECkURE ZIT

Voor de meisjes die naar school gaan bestaan er mechanismen: wettelijke bepalingen, onderwijsinstellingen, docenten, verenigingen en partners. Hun effectiviteit hangt echter af van de uitvoering ter plaatse. Voor de anderen blijft het apparaat vaak ontoereikend, soms afwezig. Wie gaat er naar de verkoopsters op het station? Wie luistert naar de huishoudsters in de huizen waar zij werken? Wie begeleidt de meisjes in de eetgelegenheden, restaurants en markten? Dat zijn zij die buiten de gangbare preventiekanalen vallen. Ze kennen de adviescentra niet altijd. Ze aarzelen om erheen te gaan. Ze vrezen dat hun stap zou worden gemeld aan hun moeder, aan hun werkgever of aan de buurt. School biedt tot op zekere hoogte bescherming aan wie er nog op zit. De anderen kunnen in een institutioneel vacuüm terechtkomen.

COUMBA BA, RADIO-ANIMATORE, “JE MOET HUN OPZOEKEN”

Coumba Ba, radio-presentatrice, hoort deze zorgen dagelijks via getuigenissen en gesprekken met luisteraars. “De reproductieve gezondheid van tieners is een serieus probleem. Er moeten luister- en voorlichtingscentra komen bij garagepleinen en markten. De blootgestelde meisjes kennen hun rechten niet genoeg,” benadrukt zij. Ze herinnert zich dat de diensten voor gemeentelijke ontwikkeling vroeger praatcafés organiseerden bij busstations, initiatieven die geleidelijk verdwenen. Ze pleit voor hun terugkeer en voor het creëren van meer discrete ontmoetingsruimtes. Mevrouw Fall zegt het in haar rol als verloskundige. Coumba Ba met haar stemmen. Alassane met zijn ervaringen bij het station. Allen wijzen zij op dezelfde noodzaak: ga naar de meisjes toe waar zij wonen en werken, in een omgeving die hun privacy beschermt. Anders zullen interventies vooral de leerlingen die nog op school zitten helpen, terwijl de anderen aan de zijkant blijven. De begeleiding moet meegroeien met het meisje, niet met haar adres.

De 47 leerlingen die op school blijven tonen aan dat begeleiding kan werken. Maar die begeleiding moet meegroeien met het meisje, niet met haar adres. Duidelijke informatie, toegankelijk in lokale talen, vanaf het station en op school, zonder taboe. Luisterpunten op busstations en markten, zoals mevrouw Fall aanbeveelt. Discrete kantoren waar meisjes open kunnen praten zonder gezien te worden, zonder oordeel en met behoud van privacy. Ook de continuïteit van de gezondheidszorg, ondanks verplaatsingen. Versterk de preventie van geweld en bestrijd vroeg huwelijk. Want achter de cijfers schuilen onderbrekingen in loopsbanen, moeilijke vertrouwensgesprekken en jonge meisjes die simpelweg een ruimte zoeken om zonder angst te spreken. Van de emmer water tot Ourossogui naar de klaslokalen in Matam, het is dezelfde strijd. Geen enkel meisje mag de prijs betalen met haar gezondheid en haar onderwijs door migratie en stilte.

Nadia Vermeer

Nadia Vermeer

Ik ben Nadia Vermeer, adjunct-hoofdredacteur bij AfrikaNieuws. Mijn passie voor journalistiek is ontstaan uit de drang om verhalen te vertellen die verder gaan dan cijfers en feiten, en de mensen en context achter het nieuws te laten zien. Bij AfrikaNieuws wil ik bijdragen aan een eerlijker, rijker en menselijker beeld van Afrika, in de taal van onze lezers.