Ter gelegenheid van de 16e editie van de Biennale voor hedendaagse Afrikaanse kunst van Dakar, wil Rusland zijn aanwezigheid op het Senegalese kunsttoneel versterken door twee OFF-exposities geleid door Russische kunstenaars en tentoonstellingsmakers. Gepresenteerd tijdens een persconferentie gisteren, woensdag 18 november 2026, in het Grand Théâtre national Doudou Ndiaye Coumba Rose, streven de exposities « Onder dezelfde zon: Rusland-Afrika » en « From Economic Anthropology to Spaces of Utopias » ernaar de uitwisseling tussen kunstenaars van beide continenten te bevorderen, terwijl ze de historische, sociale en culturele verwevenheden onderzoeken die hen verbinden.
De culturele samenwerking tussen Rusland en Afrika krijgt tijdens de Biennale van Dakar 2026 een vernieuwde invulling. In dit kader presenteerde het Russische cultuurcentrum Kalinka, in samenwerking met kunstenaars en partnerinstellingen, twee artistieke projecten die interculturele dialoog en collectieve creatie centraal stellen. Voor de pers lichtte Oumy Sène, secretaris-generaal van Kalinka, samen met Daria Karacheva, Artur Mirzoyan, Elena Sharganova en Vladimir Potapov, de ambities van deze Russische deelname aan de Dakarese kunstmanifestatie toe. Voor Sène past deze aanwezigheid in de wens om duurzame bruggen tussen de Russische en de Afrikaanse kunstscènes te bouwen. Zij herinnerde eraan dat Kalinka voor de derde keer deelneemt aan de Biennale van Dakar in het kader van de OFF-exposities. Het doel is ontmoetingsplekken, ontdekkingen en samenwerkingen te creëren waardoor kunstenaars uit beide werelden hun ervaringen en praktijken kunnen uitwisselen.
«ONDER DEZELFDE ZON», DE KUNST ALS UNIVERSALE TAAL
Het eerste luik van deze deelname, de expo « Onder dezelfde zon: Rusland-Afrika », gepresenteerd door de tentoonstellingscurator Daria Karacheva, rust op een samenwerkingsproces tussen Russische en Afrikaanse kunstenaars. Het project heeft tot doel de overeenkomsten, verschillen en wederzijdse invloeden tussen de twee culturele ruimtes te benadrukken via werken die in diverse artistieke sferen zijn gemaakt.
Deze tentoonstelling is reeds in verschillende internationale omgevingen gepresenteerd, onder andere in Florence en in Frankrijk. Volgens Daria Karacheva streeft dit initiatief ernaar verder te gaan dan louter het tonen van werken en zo een echte ontmoetingsplaats voor de makers te bieden. Dakar vormt een nieuwe stap in de ontwikkeling van deze aanpak. De Russische kunstenaars willen van hun verblijf gebruikmaken om hun Senegalese collega’s te ontmoeten, schetsen en portretten te maken en samenwerkingen aan te gaan die kunnen leiden tot nieuwe creaties. Sommige werken kunnen worden geïntegreerd in de tentoonstelling en later in Rusland worden getoond, met name op evenementen zoals Art Moscou en Art Russia. De curator onderstreepte tevens het belang van meer zichtbaarheid voor Afrikaanse kunstenaars in internationale kunstkring. Volgens haar mag deze samenwerking niet eenzijdig zijn: ze moet kunstenaars uit beide continenten in staat stellen elkaar te leren kennen, elkaar te inspireren en gezamenlijke projecten op te zetten.
« FROM ECONOMIC ANTHROPOLOGY TO SPACES OF UTOPIAS », TUSSEN HERINNERING EN COLLECTIEF WERK
Het tweede project, getiteld « From Economic Anthropology to Spaces of Utopias » (Van economische antropologie naar ruimten van utopie), met name gedragen door Vladimir Potapov en Elena Sharganova, biedt een artistieke reflectie op geschiedenis, economie, collectief geheugen en vormen van sociale organisatie. Dit initiatief begon in Caracas, Venezuela, en zal voortgezet worden in Senegal voordat het zich in Rusland verder ontwikkelt. Voor deze Dakar-fase kozen de kunstenaars brood als symbolisch vertrekpunt om de verhoudingen tussen economische geschiedenis, sociale omstandigheden en collectieve ervaringen te onderzoeken. Vladimir Potapov presenteerde een bijzondere, op de huid aangebrachte creatie: een tatoeage die de evolutie van de broodprijs in Rusland van 1861 tot heden weergeeft. Die datum verwijst naar de officiële afschaffing van de lijfeigenschap in het Russische Rijk, waardoor de afhankelijkheid van de boeren ten opzichte van de landeigenaren eindigde.
Door deze corporele voorstelling tracht de kunstenaar in zijn eigen vlees de economische ontwikkelingen en historische gebeurtenissen die de Russische samenleving hebben gevormd, te verankeren. De kromme lijn loopt tot aan zijn hand en zal met de tijd evolueren, waardoor zijn lichaam uitgroeit tot een levende geheugenbank. De kunstenaar legt bovendien een verband met de Afrikaanse geschiedenis, met name rondom de afschaffing van de slavernij en de sociale transformaties die beide continenten kenmerken. Deze parallelvorming vormt een van de fundamenten van zijn artistieke onderzoek. Elena Sharganova richt haar aandacht op constructies, architectuur en infrastructuur die zijn achtergebleven uit de Sovjetperiode, met name de oude fabrieken en productieruimtes. Haar werk vraagt naar de materiële sporen die collectieve ervaringen en formele patronen van sociale organisatie hebben nagelaten. In Senegal willen de twee kunstenaars de lokale vormen van solidariteit en gemeenschapswerk observeren. Ze verwezen onder meer naar de beweging van de ‘zaterdagen’ van collectief werk in de Sovjet-Unie, subbotnik genoemd, en naar Afrikaanse ervaringen zoals Umuganda in Rwanda en Ujamaa in Tanzania. Deze referenties dienen als vergelijkingspunten om beter te begrijpen op welke manieren samenlevingen collectieve inspanningen organiseren en in hun gemeenschappelijke behoeften voorzien. De kunstenaars voorzien ontmoetingen met lokale makers en gemeenschappen, het ontdekken van solidariteitspraktijken en interesse in Senegalese tradities van gemeenschapswerk. De opgedane ervaringen kunnen later leiden tot een artistieke residentie in Rusland, waarbij ook Afrikaanse kunstenaars worden betrokken.
DE DIGITALE TECHNOLOGIE, HET LICHAAM EN NIEUWE VORMEN VAN UITDRUKKING
De Russische deelname beperkt zich niet tot traditionele schilder- en beeldhouwkunst. Oumy Sène benadrukte bovendien de aanpak van Vladimir Potapov en zijn medewerkers, die de mogelijkheden van nieuwe technologieën, texturen en alternatieve dragers verkennen. Het gebruik van het menselijk lichaam als artistiek medium, met name via tatoeage, illustreert deze ambitie om de grenzen van plastische expressie te verleggen. Deze benadering wil aantonen dat hedendaagse kunst talloze middelen van creëren en communiceren biedt, voorbij de disciplines die traditioneel centraal staan.
EEN CULTURELE SAMENWERKING DIE VERSTERKT MOET WORDEN
De vertegenwoordiger van de Internationale Vereniging voor Russische Samenwerking, de verantwoordelijken van het project « Onder het oog van de kunstenaar » benadrukten dat hun organisatie haar activiteiten spreidt over drie assen: internationale artistieke samenwerking, de promotie van de Russische cultuur in het buitenland en de verbinding van economische partners. Deze aanpak past in een bredere beweging om de betrekkingen tussen Rusland en Afrikaanse landen te versterken, vooral na de derde Rusland-Afrika-top die in oktober plaatsvond. De sprekers verwezen naar mechanismen van bilaterale samenwerking met diverse landen, waaronder Senegal, en de mogelijkheid om de Biennale te benutten als een platform waar kunstenaars, bedrijven en investeerders elkaar kunnen ontmoeten. De komst van Russische kunstenaars naar Senegal werd mede mogelijk gemaakt dankzij de steun van Spanmedics. De organisatoren hopen dat deze stap ook nieuwe perspectieven voor partnerschappen en economische samenwerking opent. Toch blijven er uitdagingen bestaan: het overstijgen van eenmalige ontmoetingen om duurzame relaties te creëren, de mobiliteit van kunstenaars vergemakkelijken, residenties ontwikkelen, financiering mobiliseren en zorgen voor een betere circulatie van werken tussen beide culturele ruimtes. Ook de zichtbaarheid van Afrikaanse kunstenaars op grote internationale evenementen blijft een belangrijk vraagstuk. In dit licht zetten de projectleiders in op Dakar als een site voor netwerken en het opbouwen van partnerschappen. Ze willen met name Senegalese kunstenaars identificeren die mogelijk aan residenties in Rusland deelnemen en in ruil daarvan samenwerkingen ontwikkelen waardoor Russische kunstenaars de Afrikaanse culturele realiteiten beter leren kennen.
HET BALLET « KIRIKOU », EEN ANDERE ILLUSTRATIE VAN DE CULTURELE DIALOOG
Tussen de expo’s door kondigde Oumy Sène nog een extra kunstevenement aan voor het grote publiek. Woensdag 25 november aanstaande zal het Grand Théâtre national vanaf 17.00 uur de opening van de tentoonstelling verwelkomen, waarna om 19.00 uur een balletvoorstelling wordt opgevoerd gewijd aan Kirikou. Deze creatie is het resultaat van een samenwerking tussen jonge talenten van het ballet van het Grand Théâtre en kunstenaars en docenten van GITIS, een Russische instelling gespecialiseerd in podiumkunsten. na een aantal fragmenten in december vorig jaar presenteren, willen de organisatoren nu het volledige verhaal van het personage tonen via een choreografische bewerking.