Sutura: Wat de Afrikaanse archieven morgen fluisteren

Sutura: Wat de Afrikaanse archieven morgen fluisteren

19 november 2026

Wat het glas bewaart sinds de jaren veertig, wekt het heden wakker om het aan morgen te schenken. Bij Point E in Dakar hebben glasplaten en negatieven uit een vorige eeuw hun status als relikwieën verloren: ze zijn levende materie geworden. Zes kunstenaars hebben daar zes weken doorgebracht in het kader van de residentie Sutura. Hun ongepubliceerde werken worden onthuld tijdens de opening op zondag 22 november, vanaf 16.00 uur.

– Eric Mededa, afkomstig uit Benin, voelde zich beklemmend in de fotografie. In twee weken maakte hij een doek van tien meter bij 1,75 meter waarin Dakar uit de jaren zestig het door Senghor gewenste stedelijke landschap ontmoet. Voor hem is het een ‘verplichting dit erfgoed terug te geven aan de komende generaties’.

Dit erfgoed laat zijn landgenote Eliane Aïsso op een andere manier weerklinken. Zij fuseert archiefbeelden uit Dahomey met haar eigen foto’s, schilderachtig bewerkt, om de ‘aanwezigheid van de afwezige’ uit te drukken: asen, tam-tams en die rode draad die Benin en Senegal met elkaar verbindt.

Van Dahomey naar de Corniche is er slechts één pirogue, en Olivier Fall Masey heeft die uitgehouwen. Zijn werk, Alama, «trace» in Swahili, is geïnspireerd op de viskarren van de Dakaarse vissers en bouwt voort op de zoektocht naar een voorouder die als tirailleur in zijn familie nooit gekend is geweest. Daartegenover plaatst hij het vóór onafhankelijkheid en het hedendaagse, en vraagt hij zich af wat wij nalaten aan de generatie na ons.

Deze vraag naar overdracht weeft Soumiya Jalal op haar beurt. De Marokkaanse architecte en ambachtelijke maker, die meer dan 2000 vaklieden heeft opgeleid, brengt aâlam mee, deze vredesvlaggen uit de soefitraditie, om een verbinding tot stand te brengen tussen Moulay Ahmed Tijani en Senegal. Géraud B. Cledjo en Ko Sy vullen deze sextet aan.

Deze bedrijvigheid maakt deel uit van de 16e Biennale van Dakar, waarvan de Democratische Republiek Congo als eregast is uitgenodigd. Zaterdag 14 november bezocht de ambassadeur Christophe Muzungu de residentie. «De Biennale is geen beurs. Op een beurs verkopen wij werken, maar op de Biennale doen we uitsluitend exposities om te zien wie wat doet», verklaarde hij, overtuigd dat «kunst gaat over ver- overschrijding».

Voor Ghaël Samb Sall, voorzitster van het Fonds en oprichtster van Résidences Vives Voix, ligt de uitdaging in «het zetten van een fundamentele daad: een directe dialoog tussen de Afrikaanse regio’s onderling». Het toevertrouwen van deze archieven aan de kunstenaars betekent, aldus zij, «de volkeren hun eigen beelden terug te geven».

Deze beelden komen van het Fonds d’archives africain pour la sauvegarde des mémoires, opgericht in 2021 onder de hoede van cineast Ababacar Samb Makharam. Het verzamelt meer dan 150.000 gedigitaliseerde referenties, van 1890 tot heden, die dagelijks worden bewaakt door archiviste Elimane Dandio. Op 22 november zullen zij eindelijk spreken met een vernieuwde stem.

Nadia Vermeer

Nadia Vermeer

Ik ben Nadia Vermeer, adjunct-hoofdredacteur bij AfrikaNieuws. Mijn passie voor journalistiek is ontstaan uit de drang om verhalen te vertellen die verder gaan dan cijfers en feiten, en de mensen en context achter het nieuws te laten zien. Bij AfrikaNieuws wil ik bijdragen aan een eerlijker, rijker en menselijker beeld van Afrika, in de taal van onze lezers.