Zal de Senegalese oppositie zich staande kunnen houden in de broederoorlog tussen KIIRAAY en Pastef ? De politieke geschiedenis van het land heeft aangetoond dat de grootste verkiezingsstrijd gewonnen wordt door eenheid en niet door verdeeldheid. Langdurig gesteund door het Front voor de Verdediging van Democratie en Republiek (FDR) samen met verschillende oppositiepartijen, wacht dit voornemen om de oppositie zich rondom één blok te verenigen tot een derde weg te vormen nog altijd op verwezenlijking.
In de politieke geschiedenis van Senegal heeft de oppositie vaak periodes van interne verdeeldheid doorgemaakt, gevoed door complexe kwesties van leiderschap, vergeelde onderhandelingen of kortzichtige politiek en berekeningen die de grootste coalities hebben doen uit elkaar vallen en, erger nog, de kracht van een oppositie die aan de poort van de macht stond ondermijnd hebben.
De verdeeldheden lijken inderdaad in het hart van de Senegalese oppositie verankerd te zijn, want haar samenstellende partijen blijken al lange tijd niet in staat om het te hebben over de grote kwesties en om langs lange termijn verenigd te blijven.
In 2006 hadden meerdere partijen die tegen het regime van Abdoulaye Wade waren, daarom geprobeerd zich te bundelen om zich voor te bereiden op de parlementsverkiezingen van 2007. Het CPC (Cadre Permanent de Concertation de l’Opposition), het G10 en de Ligue démocratique (LD) deelden toen hetzelfde doel: gezamenlijk het hoofd te bieden aan de macht.
Hun ambitie was om één lijst aan de verkiezingen voor te stellen. Maar de gesprekken liepen al snel vast. De partijen kwamen er niet uit over de keuze van de lijsttrekker, de positie van elke formatie in de coalitie en het politiek gewicht van ieder. Ook persoonlijke ambities bemoeilijkten de onderhandelingen. Uiteindelijk werd geen akkoord bereikt.
Een groot deel van de oppositie, verenigd in het Front Siggil Sénégal, besloot toen om de parlementaire verkiezingen van 2007 te boycotten. Dit front omvatte onder meer het Parti Socialiste (PS) van Ousmane Tanor Dieng, de Alliance des Forces de Progrès (AFP) van Moustapha Niasse, Rewmi van Idrissa Seck en de LD/MPT van Abdoulaye Bathily. Het doel was duidelijk: een geloofwaardig alternatief bouwen tegenover de macht van president Abdoulaye Wade.
In 2009 wierp deze strategie van eenheid echter vruchten af tijdens de lokale verkiezingen, waarbij Benno Siggil Sénégal meerdere grote lokale overheden in het land won. Die resultaten versterkten toen het idee dat eenheid de belangrijkste kracht van de Senegalese oppositie vormde.
Maar deze coalitie hield niet lang stand tegenover de presidentiële ambities van haar belangrijkste leiders. Naarmate de presidentsverkiezingen van 2012 naderden, veroorzaakten de meningsverschillen over de keuze van een consensus-kandidaat de ontbinding van Benno Siggil Sénégal.
Idrissa Seck, Moustapha Niasse en Ousmane Tanor Dieng wilden ieder de kleuren van de oppositie dragen. De onderhandelingen mislukten en elk van de leiders besloot uiteindelijk afzonderlijk in de race om het presidentschap te stappen. Deze situatie toonde opnieuw de moeilijkheden van de oppositie om één stem te spreken. Ook vandaag rijst de vraag of deze oppositie, die tegenover beide gezichten van de huidige macht staat (KIIRAAY en PASTEF), erin zal slagen deze berg te nemen met het oog op de aankomende verkiezingen. Weloverwogen omarmden de meeste partijen nabij het Front voor de Verdediging van Democratie en Republiek (FDR) de hand die zij door het front krijgen uitgereikt; de oppositiepartijen tegen KIIRAAY en PASTEF streven ernaar hun krachten te bundelen. In dit appel kan het FDR rekenen op de Alliance des Forces de Progrès (AFP) onder leiding van secretaris-generaal Mbaye Dione. De partij, opgericht door Moustapha Niasse, die een zekere emotionele basis heeft in het Senegalese politieke landschap, heeft zich uitgesproken als lid van dit oppositieblok en verklaard haar rol volledig te willen spelen, terwijl zij oproept tot de vereniging van alle oppositiekrachten binnen dit front.
Dezelfde bereidwilligheid werd getoond door de voormalige burgemeester van Dakar en leider van Taxawu Khalifa Sall, die, oproepend aan de “socialisten van hart en rede” voor een heropbouw van hun politieke familie tijdens zijn congres in mei jongstleden, bovendien pleitte voor een coalitie van tegenstrijdige krachten. Tegen de beloften van het nieuwe regime en de maatschappelijke verwachtingen, zei de leider van Taxawu Senegaal: “Sénégal heeft een verenigde oppositie nodig. Eenheid is onze kracht, zij zal onze overwinning brengen.”
Aan de andere kant beschikt de Alliance pour la République (APR), tot nu toe met een vrijwel ongeschonden partijapparaat ondanks enkele vertrekkers na het verlies van de macht in 2024, en die bovendien de enige parlementaire groep van de hele oppositie in de Kamer voert, wel degelijk argumenten om te verwachten dat ze voordeel zal halen uit dit steekspel. Sterk door hun parlementaire onderbouwing en een vrij stabiele achterban, zouden de Apéristen ambitieuze plannen kunnen hebben om een echte federatie van de gehele oppositie op te bouwen. Vooral als hun natuurlijke leider en voormalige staatshoofd, Macky Sall, terugkeert om mee te strijden in het smeulende vuur van de oppositie.
IDRISSA SECK UIT DE WINTERSLAAP
Iets later dan zijn medeoppositieleden werd de voormalige premier en machtige burgemeester van Thiès Idrissa Seck uit zijn winterslaap gehaald, nadat hij aan het huidige regime een langere graceperiode had verleend.
Tijdens een persconferentie op 27 oktober eerder dit jaar maakte de leider van Rewmi duidelijk wat hij bedoelde door te benadrukken: «Het moment is gekomen om het volk het woord terug te geven en hen te begeleiden in hun duidelijke wil om een einde te maken aan het populistische avontuur.» Volgens hem is deze taak voor iedereen: de politieke klasse, samenleving, vakbonden, de private sector, burgers. «Wij zullen ons aandeel nemen naast onze partners van het FDR», sloot hij af.
Het blijft afwachten of andere partijen of politici die zich nog niet bij het front hebben aangesloten zullen reageren op het beroep van dit front, zoals de voormalige vertrouweling van Khalifa Sall, Barthélémy Dias, die sinds mei 2025 solo opereert na de oprichting van zijn partij Sénégal Bi Nu Bokk…
JEAN CHARLES BIAGUI, DOCENT Politicologie – « De politieke discussie draait (…) om een oppositie tussen twee kampen. »
« We hebben momenteel in Senegal twee soorten oppositie. Enerzijds een oppositie die rondom PASTEF is gegroepeerd. Die controleert de Nationale Vergadering en neemt de publieke ruimte in. Anderzijds hebben we een andere oppositie die bestaat uit partijen die op achterstand staan of structureel zwak zijn.
Als zij besloten één of meerdere electorale coalities te vormen, zouden we niet voor een nieuw fenomeen staan, omdat de Senegalese politici ons eraan gewend hebben geraakt om heterogene coalities te vormen met uiteenlopende profielen.
Dat gezegd hebbende is de politieke invloed van de een en de ander moeilijk meetbaar zonder opinpeilingen of verkiezingen. Wat wel zeker is, is dat het politieke debat momenteel vooral draait om een oppositie tussen twee kampen: het kamp van de aanhangers van de president van de Republiek en dat van de aanhangers van de voorzitter van de Nationale Vergadering.
Toekomstige verkiezingen zullen een objectievere lectuur geven van de werkelijke zwaarte van de verschillende politieke krachten, ook al lijkt het duidelijk dat de aantrekkingskracht van PASTEF nog altijd aanzienlijk is.