In het licht van de systematische blokkade door de Nationale Vergadering beschikt de regering over meerdere instrumenten die strikt door de wetgever zijn omkaderd. Van artikel 86 van de Grondwet, waarover menig debat woedt, tot artikel 68 en via artikel 23 van de LOLF over voorschotdecreten: EnQuête zet de wapens van de regering uiteen om de continuïteit van de staat te waarborgen.
De regering rekende op dialoog om de meerderheid van Pastef tot concessies te brengen en de herziene begroting 2026 en de initiële begroting 2027 te laten stemmen. Maar uiteindelijk lukt het beide partijen nog altijd niet om tot een akkoord te komen, wat het land laat binnenvallen in een ware begrotingsverwarring. Naast de afwijzing van de bijgestelde begroting blokkeert de parlementaire meerderheid vrijwel automatisch vrijwel alle lopende begrotingswerkzaamheden. De grote vraag is hoe de regering deze beperking kan overwinnen?
Op de vraag of hij van plan is de verantwoordelijkheid van de regering te nemen, verwees premier Al Aminou Lo naar de Jeugdom Olympische Spelen om zo een dergelijke optie tijdens deze periode af te wenden. Echter, indien de blokkade aanhoudt, zal de regering alle instrumenten die zij ter beschikking staan, gebruiken.
« We hebben geen bezwaar om onze verantwoordelijkheid te nemen. Maar we geven de voorkeur aan dialoog, want de vijf voorwaarden die op tafel liggen, vloeien eerder voort uit misverstanden. Uiteraard, als de blokkade aanhoudt, zullen we alle constitutionele instrumenten gebruiken die tot onze beschikking staan », had premier Al Aminou Lo gereageerd.
Maar wat regelen de bepalingen omtrent het opnemen van de verantwoordelijkheid door de regering? In zijn laatste alinea bepaalt artikel 86 van de Grondwet: « De premier kan, na beraadslaging van de ministerraad, de verantwoordelijkheid van de Regering voorleggen aan de Nationale Vergadering bij de stemming over een begrotingswet. In dat geval wordt dit voorstel als aangenomen beschouwd, tenzij een motie van wantrouwen, ingediend binnen de twintig vierentwintig uren die volgen, wordt aangenomen volgens de voorwaarden van de voorgaande alinea. De premier kan deze procedure bovendien toepassen op een ander project of een wetsvoorstel per zittingsjaar. »
Le gouvernement va-t-il engager sa responsabilité ?
In verhouding tot de procedure vereist de Grondwet dat de motie, op straffe van onontvankelijkheid, ondertekend is door een tiende van de leden van de Nationale Vergadering. Als de premier besluit de verantwoordelijkheid van de regering aan te gaan, moet de Vergadering binnen 24 uur na de motie haar beslissing nemen. « De stemming over de motie van wantrouwen kan pas twee volle dagen na de indiening plaatsvinden op het bureau van de Nationale Vergadering », vermeldt artikel 86 in alinea 4.
De motie van wantrouwen, volgens de Grondwet, wordt bij openbaar stemmen aangenomen, met absolute meerderheid van de leden van de Nationale Vergadering. « Alleen de stemmen die voor de motie stemmen, worden geteld. Als de motie van wantrouwen wordt aangenomen, dient de Premier de ontslag van het Gouvernement meteen te overhandigen aan de President van de Republiek. Een motie van wantrouwen kan niet worden ingediend tijdens dezelfde zittingsperiode », vervolgt artikel 86 alinea 5 in fine.
Hier bestaan twee tegenstrijdige interpretaties. Voor sommige deskundigen zoals Doudou Wade, voormalig voorzitter van de parlementaire fractie van de PDS, prevaleert deze bepaling die het censureren tot één keer per zittingsperiode ook in het geval van verantwoordelijkheid van de regering. Met andere woorden, als er censuur komt en de volgende regering roept opnieuw artikel 86 aan, kan het parlement haar niet ten val brengen.
« De tekst is duidelijk en heeft zich logisch ontwikkeld sinds 1960. Het doel is om te voorkomen dat de Nationale Vergadering het regeringswerk stillegt », verduidelijkte de voormalige afgevaardigde.
Divergences sur l’article 86 de la Constitution
Deze visie wordt gedeeld door de docent publiekrecht, professor Médoune Samba Diop. « In het geval van een motie kan de president van de Republiek hetzelfde kabinet benoemen. De premier kan terugkeren naar de Nationale Vergadering en artikel 86 aanwenden. In dat geval kan de Vergadering geen andere motie stemmen. Alinea 5 is wat mij betreft heel duidelijk: een motie van wantrouwen kan niet worden ingediend tijdens dezelfde zittingsperiode », aldus de jurist.
Maar deze kijk wint niet overal aanhangers. Andere juristen beweren dat de beperking van censuur niet geldt voor de vraag van de verantwoordelijkheid. Telkens dat de premier de verantwoordelijkheid op zich neemt, heeft de Vergadering het recht om te censureren.
« In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, geldt de beperking tot één motie van wantrouwen per zittingsperiode uitsluitend voor moties van parlementaire initiatie. Zij is niet van toepassing op de motie van wantrouwen ingediend na het aangaan van de verantwoordelijkheid van de Regering voor de Nationale Vergadering », stelt Babacar Ba, leider van het Forum van de Rechtzoeker.
De meeste voorstanders van deze opvatting verwijzen vooral naar het Franse model. In Frankrijk is er echter geen bepaling die expliciet zegt, zoals in Senegal, dat de Nationale Vergadering twee keer kan censureren. Uiteindelijk ligt de beslissing bij het Constitutioneel Hof die, indien de kans zich voordoet, zich over het geschil buigt.
Les situations envisageables en cas de dissolution
Men zou dit punt wellicht niet eens hoeven bereiken, want vanaf 2 december aanstaande heeft de president van de Republiek de bevoegdheid om de Nationale Vergadering te ontslaan en nieuwe verkiezingen te organiseren binnen een minimale termijn van 60 dagen en een maximale termijn van 90 dagen. Maar als hij voor deze optie kiest, loopt het land het risico 2027 te beginnen zonder nieuw begrotingskader. In dat geval vereist artikel 68 de naleving van een strikte procedure.
Volgens alinea 3 van dit artikel beschikt de Nationale Vergadering normaal gesproken over maximaal 60 dagen om de begrotingswetten te stemmen. « Indien, met inachtneming van de bovengenoemde procedure, de begrotingswet van het jaar vóór het begin van het financiële jaar niet in werking kon treden, is de President van de Republiek gemachtigd bij decreet de aan dit jaar gelieerde diensten voort te zetten », vermeldt alinea 4 van dezelfde bepaling.
De organieke wet betreffende de begrotingswetten bepaalt in artikel 57 dat: « Indien de begrotingswet van het jaar niet vóór het begin van het financiële jaar kan worden uitgeroepen, is de President van de Republiek gemachtigd, overeenkomstig de bepalingen van artikel 68 van de Grondwet, om de bestaande belastingen te blijven heffen en bij decreten de budgettaire autoraties te verlengen. »
Het volgende alinea voegt toe: « Met budgettaire autorisaties, heeft deze organieke wet tot doel het bedrag aan kredieten te bepalen dat nodig is om, bij gelijke perimeter, de openbare acties te hervatten waarvan de kredieten in het voorgaande jaar zijn goedgekeurd. »
Het is ook te melden dat de staatshoofd ook beschikt over het mechanisme van voorschotdecreten, wat hem in staat kan stellen om puntsituaties te beheren die artikel 68 niet toelaat. « In geval van urgentie of een nationale noodgeval kunnen extra kredieten bij voorschotdecreet worden geopend. De Nationale Vergadering wordt onmiddellijk geïnformeerd en de geopende kredieten worden geratificeerd door de eerstvolgende begrotingswet », bepaalt de LOLF in artikel 23.
Deze bepalingen zouden Diomaye dus in staat kunnen stellen om deze overgangsfase te beheren onder het waakzame oog van de Rekenkamer en het Grondwettelijk Hof, tot de installatie van een nieuwe parlementaire legislatuur.
