Volgens Papa Daouda Diène en Fary Ndao zal Senegal zijn economische structuur niet fundamenteel wijzigen door gas en olie naar het buitenland te exporteren. Het land moet gas aan wal brengen, zijn infrastructuur opbouwen en de governance duidelijk organiseren.
Kan Senegal zijn ondergrond tot motor van zijn industrialisatie maken? Die vraag stond centraal in de uitzending „Ça me dit d’experts”, uitgezonden op zaterdag 7 november 2026 op EvenProd Médias en gepresenteerd door Elimane Kane en Thierno S. D. Niang. In deze editie, gewijd aan de rol van natuurlijke hulpbronnen in de transformatie van de economische structuur, ontvingen de presentatoren econoom Papa Daouda Diène en ingenieur Fary Ndao.
Elimane Kane trapte de discussie af door te verwijzen naar het „paradox van overvloed”: Afrika bezit enorme reserves, maar haar bevolking blijft aan de rand van de wereldeconomie. Hij benadrukte dat artikel 25 van de Senegalese grondwet het principe verankert dat de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen ten gunste van het volk moet gebeuren, met respect voor het recht op een gezond milieu.
Papa Daouda Diène is hoofdanalist voor Franssprekend Afrika bij het Natural Resource Governance Institute. Fary Ndao, geoloog van opleiding, is een voormalig bestuurder bij Petrosen waar hij leiding gaf aan een meststoffenproject, voordat hij in 2025 bij Mansa Infrastructure Partners aan de slag ging. Hij is ook de auteur van „L’or noir du Sénégal”, gepubliceerd in 2018.
Papa Daouda Diène zette de mondiale context neer. De energietransitie en de digitale revolutie vergroten de vraag naar mineralen, die volgens het Internationaal Energieagentschap tegen 2040 mogelijk kan verdubbelen. Afrika herbergt ongeveer een vijfde van de reservaten die nodig zijn voor elektrische voertuigen, maar ontvangt slechts 10% van de wereldwijde exploratie-uitgaven terwijl het 22% van het aardoppervlak uitmaakt.
De conclusie is echter streng: volgens hem vangt het continent minder dan 1% van de waarde in de waardeketens van schone energie, terwijl het de sociale en milieukosten draagt. Voor koolwaterstoffen is de lange-termijnvraag bovendien onzeker, met verwachte productiepiek rond 2030 voor olie en 2035 voor gas, en een project doorloopt gemiddeld 14 jaar van ontdekking tot productie.
De oorzaken van de vertraging, volgens Fary Ndao
Volgens Fary Ndao is het paradox multi-factorieel. Hij wijst eerst op het gebrek aan kapitaal bij staten, en merkt op dat de momenteel geïndustrialiseerde landen allemaal een periode hebben gekend waarin de staat investerend was, met sterke nationale ondernemingen. Vervolgens noemt hij de zwakte van regelgevende kaders en redistributiepolitiek, met als voorbeeld het gasflaring in Nigeria, en het ontbreken van een strategie om inkomsten uit uitputbare hulpbronnen te laten renderen.
Daarnaast speelt de export van ruwe grondstoffen zonder verwerking een rol. Als illustratie van het belang van infrastructuur vergelijkt hij Algerije, waar het gasdistributienetwerk meer dan 70.000 km bedraagt, met Nigeria, waar het netwerk slechts 500 km bereikt. Volgens hem zal de transformatie van Afrikaanse samenlevingen niet komen van de rente, maar uit de lokale verwerking van hulpbronnen, ondersteund door wegen, elektriciteitsnetten, pijpleidingen en fabrieken.
Papa Daouda Diène heeft benadrukt dat de valorizatiestrategie de eerste stap moet zijn voor Afrikaanse landen. Hij pleit ervoor om te kiezen welke waardeketens men wilt ontwikkelen, want het kapitaal is beperkt. Hij illustreerde dit met het voorbeeld van nikkel, waar de omzetgroei bij de omzetting van ruwe mineralen naar hydroxyde precipitaat bij Indonesië ongeveer 60% bedraagt, terwijl de omzetstijging bij omzetting van koper naar kathode slechts 4 à 5% oplevert.
Daarnaast pleitte hij voor een breed palet aan industriële instrumenten dat verder gaat dan enkel exportbeperkingen, die voor Indonesië enkel effectief waren toen het land een dominante positie verwierf, zoals bij nikkel maar niet bij bauxiet. Hij raadde ook een neutrale strategische houding ten opzichte van grote machten aan, regionale coördinatie om een race naar de bodem tussen landen te voorkomen, en financiering die reeds bij de ontwerpfase van projecten meegewogen wordt.
Tijdens de uitwisseling uitte Thierno S. D. Niang zijn bezorgdheid over tegenstrijdige signaalgeving tussen betrokkenen uit de sector en het gebrek aan een COS-Pétrogaz-meeting sinds de intrede van de staatshoofd, wat de inzet van het intergenerationele fonds in onzekerheid laat.
Wat betreft het gebruik van inkomsten meende Papa Daouda Diène dat het niet bijzonder strategisch is, in een periode van schuldencrisis voor Senegal, om een soeverein fonds te voeden waarvan het rendement minder dan 4% bedraagt terwijl het land rond de 8% leent. Hij stelde dat deze middelen beter zouden kunnen dienen voor schuldenaflossing of voor prioritaire uitgaven. Hij riep er vooral toe op de verwachtingen van de bevolking te managen: Senegal is „noch Dubai noch Qatar”, en volgens zijn inschatting bedragen de inkomsten uit de sector niet meer dan ongeveer 5,7% van de begrotingsontvangsten, met 218 miljard verwacht in de ontwerp-wet op de begroting 2027.
Fary Ndao sloot af door gas voor de domestic markt te zien als de ware hefboom voor verandering. Hij herinnerde eraan dat ongeveer 70% van het gas dat wereldwijd geproduceerd wordt, in het land van productie wordt verbruikt, terwijl Senegal zijn volledige aanbod exporteert. Hij pleitte ervoor dat het land „omgekeerd moet denken”: de staat moet eerst garanties van datum en financiële garanties aan de industriële spelers (cementbedrijven, kunstmestproducenten, elektriciteitscentrales) geven zodat het gas op land arriveert op een precieze datum; want uitsluitend de commerciële toepassing maakt een project bankable. „Je bouwt geen weg tussen twee steden die nog niet bestaan,” vat hij samen.
De volgende uitzending zal zich richten op industrialisatie, gevolgd door het huishouden als economisch actor, kondigden de presentatoren aan.
