Ons literaire erfgoed is een dicht opeengepakte ruimte van creativiteit en schoonheid. Literatuur is een kunst die zijn plek vindt in een tijdperk, een historische context en een culturele ruimte, terwijl ze tegelijk verborgen waarheden van de werkelijkheid onthult. Literatuur is een alchemie tussen esthetiek en ideeën. Door de literatuur bouwen we ons verhaal dat in het geheugen gegrift ligt.
Zo bestaat Afrikaanse literatuur door zijn singulariteit, zijn geschiedenis en zijn bijzondere verteltrant. De prachtige bladzijden van onze literatuur hebben als doel ons een afspraak te bieden met de scheppers van het woord en met hun werken die samenvloeien met onze talenten en onze intelligentie.
Het autobiografische verhaal, het verhaal waarin de schrijver zichzelf vertelt, vereist een mentale reconstructie die lijkt op verbeelding. Zelfs als de schrijver de neiging heeft zo dicht mogelijk bij de waarheid te blijven, is het geheugen beweeglijk en berust het op een soort romansachtige fantasie, inherent aan de daad van het schrijven.
Het lijkt het geval te zijn bij de roman Habiller le ciel van Eugène Ébodé. Het vertrekpunt is eenvoudig: het treurige moment van het verlies van de moeder, degene die het eerste gezicht draagt en die de jeugd heeft zachtjes verankerd in vastberadenheid. Reeds in zijn roman La Transmission, gepubliceerd in 2002, verwees Eugène Ébodé spottend en speels naar het leven van zijn vader. Het einde van die roman leert ons echter iets anders. Dus de vermeende autobiografie nam plots een andere vorm aan, die van de schrijver die vrijuit een universum samenstelt en uitvindt.
In dit nieuwe werk klinkt er echter een trouwe intentie door om deze atypische moeder te eren, een voorbij dansende moeder die niet kan lezen of schrijven, maar die alle ambities heeft om voor haar talloze kinderen een prestigieus succes te laten floreren. Om dit te bereiken benut zij alles wat zij in haar macht heeft—traditionele overtuigingen en haar rituelen, gebed en haar buitengewone verbeelding waarmee zij haar kroost beschermt.
Voortbewogen en gevormd door een traditionele opvoeding door de matriarchen van het Amougou-clan binnen de Beti-samenleving, is Vilaria, de moeder van de verteller, een iconische figuur binnen de familie. Zij bezit het verhaal van de legendes, een taal vol kleur en een onwrikbare filosofie. Vanuit deze krachtige moederlijke bron wordt de verteller vervuld van verlangen en hij vertelt zijn avonturen om de verwachtingen van zijn moeder waar te maken. Verdrukkende studies, exill, Afrikaanse conflicten en het overleven van overtuigingen leiden hem langs de grillen van een onvolmaakt toekomst, heen en weer gesleept tussen de wens voetballer te worden, de wens om schrijver te zijn of om een muziekcarrière na te streven. Want door zijn eigen traject vertellen we ook over Afrika en haar schokken.
Maar bij het verlies van zijn moeder blijft de verteller onbevredigd. Hij realiseert zich hoe vergankelijk het leven van ieder mens is. De familietraditie ontvouwt zich opnieuw in de verzen van de volwassene die nu “op de andere helling van het leven” staat. Wanneer ouders verdwijnen, ligt het spiegelbeeld van onze ouderdom voor ons opengeslagen en heerst de “angst voor het niets”. Tegen wie moeten we nu onze twijfels, pijn of melancholie uiten? Het enige geneesmiddel voor de schrijver is deze verbaal-rijke proza, verankerd in een supra-realisme dat niet langer bestaat maar wel voortdurend in zijn hoofd blijft ronddrijven om een nieuw adem te vinden.
In het weefsel van het memoireverwarring ligt een herinnering waarin de verteller als kind aan een vreemde ziekte wordt onderworpen en door machteloze artsen wordt veroordeeld. Een oude man verschijnt echter, uit het niets, en zegt tegen Vilaria dat ze haar kind uit het ziekenhuis moet halen om hem het leven te redden. Vilaria doet wat hem is voorgeschreven en het kind geneest wonderbaarlijk. In de tumultueuze verbeelding van Vilaria voedt dit voorval de theorie van een buitengewoon lot voor de jonge Eugène, gered door machtige geesten. “De scherpe scharen van een krab schrikken het kleine muisje in zijn hol niet af”, zo stelt Vilaria. Want bij elk levensgebeurtenis verschijnt er een volkswijsheid bij Vilaria die metaforisch opduikt. Op dit moment van de kindertijd is er een opstanding voor Eugène Ebodé. Op het moment van de dood van zijn moeder is schrijven de enige mogelijkheid tot wedergeboorte.
Aan het uiteinde van het verhaal ontstaat er een fragiele maar fraaie imaginaire dialoog tussen Eugène en zijn moeder; de emoties blijven ingehouden maar de genegenheid is immens.
Daarna, geleidelijk, dooft de taal uit bij de plotselinge dood van Vilaria. Maar wie heeft liever een langzame dood, zo menen velen. “In één klap sterven” veroorzaakt verbijstering, een leegte zo uitgestrekt als de ruimte, maar het lijden van het geliefde ontbreekt omdat men geen tijd heeft het te voelen. ’s Ochtends leek alles nog goed te gaan en plotseling verlaat Vilaria het leven.
Het roman eindigt met een brief die vanuit de grens van de dood door deze moeder wordt geschreven, gesymboliseerd door “het geheel en de chaos”, maar waarin alles toch eenvoudig is geworden. Vilaria bevindt zich midden in het weten, onder het universitair plafond, haar grootste droom, luisteren naar de grote geesten die ze eindelijk begrijpt. Vanaf dit zonnestralenbeeld heeft ze het boek van haar zoon kunnen lezen, waar ze trots op is. Zo resoneert haar nog steeds levende stem in onze oren en zien we de vonk op het gezicht van Vilaria. Het is een grote emotie die ons overschrijdt, want ik draag in mijn geheugen de beelden van Vilaria bij mij, deze moeder met vele gezichten die ik kende en die mij beschouwde als een zoon, en ik kan het verlies diep in mij voelen, zoals mijn vriend en broer Eugène Ébodé zo treffend beschrijft.
Uit deze opnieuw samengestelde herinneringen zijn de bekentenissen van de verteller die zich al als een schrijver ziet en die bovendien zijn verhaal al in harmonie brengt. Zo is Ébodés romans-esthetiek erg gepassioneerd, zowel in inhoud als in vorm. De vertellende schrijfstijl is een bekwame combinatie van realistisch proza, poëtische impulsen en zintuiglijke, suggestieve stijlfiguren, met een taal die voortkomt uit bilinguisme en een kenmerkende toets geeft. De toon van Ébodés schrijven ligt tussen nostalgische lyriek en een stevige dosis humor die afstand schept ten opzichte van wat verwart en pijn doet.
Eugène Ébodé heeft hier een roman voortgebracht die het familieherinneringswerk op zich neemt. En net als het ontwaken van de kindertijd getuigt dit verhaal van de terugkeer van de auteur, verscheurd door het materiële verlies van de aanwezigheid van de moeder maar tegelijkertijd nog altijd levend in ruimte en tijd van de literatuur.
Habiller le ciel, Eugène Ébodé, NRF Gallimard, collectie Continenten noirs, Parijs, 2022.
DE STILTE VAN DE TOTEM OF DE TERUGGEVING VAN DE AFRIKAANSE ESTHETIEK
CHEIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWER VAN DE TEMPELS VAN ONS MEMORIE
DE GOEDE VOELENS VAN ELGAS OF DE EMANCIPATIEVE GOLVEN VAN DE DECOLONISATIE
EEN LITERAIR VERDRAAIING TER VOORDE VAN AFRIKAANSE LETTEREN
TREF, TREF, HET TAM-TAM VAN LICHT, HET TAM-TAM VAN ONZE VERHAAL
Afrikaanse NACHTWAKKEN VAN NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE KUNST VAN DE INITIËRING VERHAAL
VROUWENSEIZOENEN VAN RABY SEYDOU DIALLO OF HET AFRICAANSE MATRI-LINEAIRE ERFGOED
ANETTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN KONINGIN DIE BETOCHT VERBOAT
DE VERZET VAN VROUWEN IN HET THEATERWERK VAN MAROUBA FALL
LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN VOLLEDIGE REVOLUTIONAIRE LETTERS
MARIAMA BÂ, HET BELANGRIJKE WORK
MURAMBI, HET WOORDENBOEK VAN DE SKELETEN OF DE HISTORISCHE VERTELLING VAN EEN MASSACRE
AFROTOPIA OF DE POËTISCHE CIVILISATIE VAN AFRIKA
AMINATA SOW FALL, DE WILLEN EN HOOP
ROOD KEZEN VAN FATIMATA DIALLO BA OF DE INTENSITEIT VAN MAGISCH REALISME
VAN DE DECOLONISATIE VAN DE KOSTEN VAN DE CRITISCHE PENSING TOT HET AFRICAAN VERHAAL
ABDOULAYE ELIMANE KANE OF DE MINDERHEID VAN BEELD VAN SCHOONHEID
TANGANA OP TEFES, EEN LITERAIRE BALLADE TUSSEN NOSTALGIE EN FANTASIE
ISSA SAMB DIE JOE OUAKAM, EEN IDOL VAN DE TWEEDE ARTS SERENGALAIS
DE WACHTERS VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME OF DE VERDEDIGING AANVAARD DOOR EEN VERBEELDING VERANKERD IN DE CULTUUR EN DE GESCHIEDENIS
DE LEEGTE VAN DE BLAUS OPLAGER VAN MALICK FALL OF HET SYMBOLISCHE VERHAAL VAN HET MASKER
ABDOULAYE SADJI, MEERZELFDE ALLIANTIE EN VERNIEUWING
SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE DUVEL OF DE UITDRUKKING VAN EEN CINÉMATOGRAFISCHE LITERATUUR
DE LAATSTE ARTS VAN FARY NDAO OF DE VEROVERING VAN DROMEN
DE RANDE VAN HOEDEN VAN HOEDEN VANKH, OF DE TAM-TAM VAN ROMANTIE
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE MULTI-SONORITEIT VAN DE AFRIKANSE ZANG
UNIVERSALISER DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE OF HOE DE MENSELIJKE CULTUUR IN haar VERSCHILLENDHEID TE DELEN
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE POËTISCHE GESTE, DOOR ABOU BAKR MOREAU
SOKHNA BENGA, EEN DELICAAT EN MOEILIJKE POËZIE
NAFISSATOU DIA DIOUF, EEN POËZIE DOORZADEN MET ZACHTHEID EN ONRECHT
FATOUMATA BERNADETTE SONKO OF DE WEIGERING VAN DE GEDACHTE
BABACAR SALL OF DE INKARNATIE VAN EEN ALWIJSPOËZIE VOL ALZIJN
MANKEUR NDIAYE OF DE DIPLOMATIE IN HET HART
MAHAMADOU LAMINE SAGNA ONTHULT DE EPISTEMOLOGISCHE VERSPECHTING VAN CORNEL WEST’S WERK
CÉSAIRE: DE STICHTING VAN EEN POËTIEK, DOOR MAMADOU SOULEY BA
AMY NIANG OF DE POËZIE VAN EEN WERELD
FADEL DIA OF DE WAKE VAN HET LAND VAN DE KINDERJAREN
CRITIQUE DE LA RAISON ORALE VAN MAMOUSSÉ DIAGNE, EEN FUNDAMENTEEL WERK VOOR DE AFRICAANSE NARRATIEVE CONSTRUCTIE
ABDOLAYE RACINE SENGHOR OF HET BEELD VAN EEN VERLICHT ESTHETIE
BAABA MAAL, EEN REIZENDE ARTIEST OP DE AFRIKANSE ADEM
MAKHILY GASSAMA OF EEN VOORMALIGE STEM IN DE AFRIKAANSE LITERATUUR
EEN HERZIENING VAN DE WESTELIJKE EPISTEMOLOGIE
DE ANDERE VISIE OP EEN DOMINERENDE ILLUSIE
DE NELDERIGHEID VAN HET BESTRAFFEN, EEN DENSE ROMAN VAN ESTHETIEKE
DE VERKLARING VAN DE VERDROEILING VAN RAABI DOOR MOUMAR GUÈYE OF HET VERHAAL VAN EEN KETELSE VERHAAL
BAL VAN AFRIKA DOOR MAMADOU DIALLO OF EEN LITERAIR VAKWERK
DE DRUITER VAN VERHALEN OF DE ROMANSE INSCHRIJVING VAN DE REALITEIT
DE TENTATIE OM HET CONFLICT TE STOPPEN DOOR DIALOOG
SCHOULR VISCHTEN VAN EEN KIND VAN DORP VAN SALIOU MBAYE OF DE EXPRESSIE WETENSCHAPPELIK, HISTORISCH EN INTIM
In de hand van God van Annie Coly Sané of het autobiografische pact
De schemering van de ijdelheden van Amadou Tidiane Wone of de fictie ten dienste van de realiteit
Het imaginaire van Saint-Louis onder de tijd getoetst door Alpha Amadou Sy
De kronieken van Maaba Yero door Rassoul Ba of het verhaal van een symbolische en collectieve geschiedenis
Duizend jaren verhalen van Souleymane Mbodj of de allégoriën van het Afrikaanse verhaal
Khady Fall Faye-Diagne of een poëzie die gevoelig is voor de zachtmoedigheid van het historische land
Het Balacoss-kind van Malick Diarra of de uitdrukking van een historisch en romans verhaal
De liberalisatie van maskers van de pseudo-democratie
Het fundamentele werk van de Afrikaanse beschaving
De zoon van Papa Samba Badji, een roman met opmerkelijke dramatische intensiteit
El Hadj Hamidou Kassé, een poëzie met een uitzonderlijk lyrische dichtheid
Habib Demba Fall of de schatten van een fundamenteel verhaal
Force-Bonté van Bakary Diallo of het bijzondere verhaal van een autodidoot
Anna Ly Ngaye of de uitdrukking van een vrije en moderne poëzie
Mame Ngoné Faye of een poëzie met een prodigieuze vrijheid
Aoua Bocar Ly-Tall of de belichting van Afrikaanse vrouwen in de geschiedenis van de mensheid
Fatou Warkha Sambe of rechtvaardigheid op de schouders
De vakbonden in de geschiedenis vanuit het oogpunt van Babacar Diop Buuba
Meïssa Maty Ndiaye of de poëzie die de lichten bijeenbrengt
Dr Ibra Mamadou Wane of de reis van een zoon van het land tussen erfgoed, cultuur en herinnering
Assaïtou Diop of geuren van poëzie
De fabrieksmatige tegenwoordigheid van Felwine Sarr of hoe utopiën van het Afrikaanse continent tot leven kunnen komen
Karim – roman Senegalese van Ousmane Socé Diop of het romanseskelijk getest op desillusie
De Verhalen van Amadou Koumba van Birago Diop of de overdracht van het Afrikaanse verhaal
Ndongo Mbaye of de incarnatie van een staande poëzie
Nafissatou Niang Diallo of het romanvertellend autobiografisch verhaal
Abdoulaye Fodé Ndione of de uitdrukking van een intieme en absolute poëzie
Mamadou Bamba Ndiaye of de ontluiking van een vulkanische poëzie
Derde alternantie in Senegal: Mijn dubbele kijk, Mamoudou Ibra Kane of de kroniek van een belangrijke politieke periode
Djibril Diallo Falémé of de aard van een poëzie die volledig doorbreekt
Het Kajoor in de 19e eeuw door Mamadou Diouf of het historische en poëtische verhaal van het Senegalese koninkrijk
Hermeneutiek van de droom door Cheikh Oumar Diagne of de uitdrukking van een spirituele en wetenschappelijke visie
Elie-Charles Moreau of de stem van een mooie en rebelse poëzie
Mary Teuw Niane of een poëtische wiskunde van woorden
De fluisteringen van Kiraye door Mamadou Hamath Kane of de adem van innerlijk geheugen
Het rijk van Waalo door Boubacar Barry of de Afrikaanse geschiedenis ten dienst van het vertelde verhaal
Amadou Lamine Ba of de uitdrukking van een poëtische exodus
En als Afrika de ontwikkeling zou weigeren? door Axelle Kabou of de poging om het Afrikaanse project te verhelderen
Een Afrikaanse seizoenenperiode door Fatoumata Sidibé of de poëtische roman
Guy Tirolien of Gebed van een klein negerskind
Délya van Mamadou Abou Kane, Makkane of de poëtische vertelling van Afrika
De badende in het Roze-Meer van Tanella Boni of de voetafdruk van een buitengewoon poëtisch en universeel werk
