Groei buiten koolwaterstoffen ontoereikend, hoge schuldenlast, beperkte binnenlandse spaargelden, betalingsachterstanden en steeds duurder wordende toegang tot financiering — Senegal gaat een fase van diepgaande aanpassing van zijn economisch model in. Voor het Nationale Parlement erkende de premier Ahmadou Al Aminou Lô de grenzen van het plan « Jubbanti Koom » en aanvaardde hij dat het land zich in een proces van structurele aanpassing bevindt. De uitdaging is nu om de financiële evenwichten te herstellen zonder de groei te breken of de economische structuur verder te verzwakken.
Het door de premier opgestelde diagnostiek belicht een vergelijking die steeds drukkender wordt. Volgens Ahmadou Al Aminou Lô bedroeg de groei buiten koolwaterstoffen 2,25 % in 2025, tegen een geboortecijfer dat hij schat op 3 %. Een dergelijk verschil vertaalt volgens zijn analyse zich in een daling van de beschikbare rijkdom per inwoner. “We zijn in 2025 verarmen en we zullen in 2026 opnieuw verarmen,” zei hij, en koppelde deze evolutie aan de financieringsmoeilijkheden waar de staat mee te maken heeft. Naast deze groeivertraging treden ook vertragingen op bij verschillende openbare investeringen met sociale en productieve doeleinden, evenals de opeenstapeling van betalingsachterstanden. Deze vertragingen drukken rechtstreeks op de kaspositie van bedrijven, met name KMO’s en MKB, met gevolgen voor investeringen, bedrijvigheid en werkgelegenheid.
Jubbanti Koom blijft achter bij de ambities
Deze situatie benadrukt de uitvoeringsmoeilijkheden van het economische en sociale herstelplan « Jubbanti Koom », ontworpen om de economische en financiële onevenwichten van het land aan te pakken. Het programma moest over drie jaar 6.166 miljard CFA mobiliseren, waarvan 1.091 miljard afkomstig was uit de omzetting van activa. Het beruste op binnenlandse financiering, de verstrakking van de overheidsuitgaven en een grotere mobilisatie van binnenlandse middelen. Maar de resultaten blijven beneden de doelstellingen. De premier noemde de fiscale ontvangsten, waarvan de mobilisatie 303 miljard CFA moest bedragen, terwijl slechts 173 miljard werd gerealiseerd. “We zijn ambitieus, maar we hebben niet de gewenste resultaten voor dit plan,” erkende hij. De internationale omgeving heeft deze traject nog verder bemoeilijkt, met geopolitieke spanningen en de gevolgen daarvan voor prijzen, financiële markten en de toegang tot kapitaal.
De schuld staat centraal in de aanpassing
De belangrijkste uitdaging blijft de schuldenlast. Voor de regering wordt het noodzakelijk om uit een mechanisme te stappen waarbij men nieuwe leningen aangaat om oudere verplichtingen na te komen. Ahmadou Al Aminou Lô vatte deze situatie samen met de Wolof-uitdrukking « suul bu ki, suuli bu ki », wat verwijst naar een schuldenlast die dient om de vorige schulden af te lossen. “We zitten hierin en we moeten het afleren,” waarschuwde hij. Deze afhankelijkheid van herfinanciering vermindert de beleidsruimte en stelt de staat verder bloot aan verslechtering van de financieringsvoorwaarden. De premier verwees ook naar de daling van de waarde van Senegalese effecten op de internationale markten: “Als ze 100 waard waren, verkopen we ze nu voor 50.” Los van de uitdrukking is de boodschap economisch: het herstellen van het vertrouwen van investeerders wordt een essentiële voorwaarde voor het herstel. Het vereist een geloofwaardige begrotingslijn, een betere beheersing van de schuld en meer zicht op de terugbetalingscapaciteiten van de staat.
Een noodzakelijke herstructurering
De aanpassing gaat dus niet alleen om het verminderen van uitgaven. Het vereist een herstructurering van het financieringsmodel van de overheidsfinanciën en van de economie. De staat moet gelijktijdig op meerdere levers drukken: verbetering van de inkomstenmobilisatie, rationalisatie van uitgaven, prioritisering van investeringen, beheersing van het tekort en een houdbaarder beheer van de schuldenpositie. Het doel is de druk van de aflossingsverplichtingen op de begroting te verlagen en zo geleidelijk ruimte te creëren voor productieve investeringen en prioritaire sociale uitgaven. De regering staat echter voor een delicate uitdaging. Begrotingssanering mag niet leiden tot een buitensporige krimp van de activiteit, terwijl het privé-sektor financiering nodig heeft en huishoudens nog steeds geconfronteerd worden met koopkrachttension.
Luxe, l’épargne, l’autre faiblesse structurelle
De premier wees op een dieper liggende zwakte: het onvermogen van binnenlands spaargeld om de investeringsbehoeften te financieren. Volgens de cijfers bedraagt de spaarquote 24 % van de nationale rijkdom, tegenover 31 % voor investeringen. Het verschil moet worden aangevuld met externe middelen, wat de afhankelijkheid van de economie van internationale financiering in stand houdt. De overmakingen van de diaspora illustreren dit contrast. Ze bedroegen 2.642 miljard CFA in 2025, aldus Ahmadou Al Aminou Lô. Maar 85 % van deze middelen zou worden besteed aan de dagelijkse uitgaven van gezinnen, waardoor hun potentieel om te worden omgezet in spaargeld en productieve investeringen beperkt blijft. De uitdaging is nu om de beschikbare middelen beter te richten op het creëren van bedrijven, investeringen en de opbouw van productief kapitaal.
Het binnenlandse financieringspad, een langetermijntraject
De regering heeft het voornemen om de binnenlandse financiering te versterken, maar de premier roept op tot realistische inschatting van de onmiddellijke mogelijkheden van het land. “Wij zijn het eens over binnenlandse financiering, we moeten erin stappen, maar men moet realistisch blijven,” zei hij. De consolidatie van de nationale spaargelden en de verdieping van de binnenlandse financiële markt verschijnen aldus als middel- en langetermijndoelstellingen. Deze vereisen vooraf een economie die in staat is om meer inkomsten en rijkdom te genereren. Toch kan Senegal zich niet losmaken van buitenlandse financiering. “We kunnen niet zelfvoorzienend zijn, we hebben het buitenland nodig,” benadrukte de premier. Deze openheid vereist dus het herstellen van de macroeconomische aantrekkelijkheid van het land. “De afweging is om een aantrekkelijk macro-economisch kader te hebben. We moeten weer aansluiting vinden bij de internationale gemeenschap,” besloot hij.
Het IMF als kader van geloofwaardigheid
Binnen deze afweging valt de overeenkomst met het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Ahmadou Al Aminou Lô weigert dit te zien als een economisch beleid dat van buitenaf wordt opgelegd. “Het IMF-programma is het PRES,” verklaarde hij, en zag de overeenkomst als de technische vertaling van het economisch en sociaal herstelplan dat door de autoriteiten wordt gedragen. De premier erkende dat de onderhandelingen op sommige punten hard waren geweest. De overeenkomst vormt dus minder een einddoel dan een kader dat bedoeld is om een consolidatietraject te begeleiden. De geloofwaardigheid van deze stap zal voortaan geëvalueerd worden op basis van de resultaten: afname van begrotingsonevenwichten, verbetering van de inkomsten, beheersing van de schulden, aflossing van achterstanden, herstel van vertrouwen en herlancering van productieve investeringen. Senegal is zo een fase van aanpassing ingegaan waarin de centrale vraag verder reikt dan de relatie met het IMF alleen. Het gaat om het structureel herorganiseren van de financiering van de economie, het verminderen van de afhankelijkheid van schulden en het heropbouwen van de begrotingsmarges die nodig zijn voor ontwikkeling. Een aanpassing kan pas als geslaagd worden beschouwd wanneer het leidt tot een houdbare schuld, meer binnenlandse besparingen, betere financiering van investeringen en een robuuste groei die het inkomen per hoofd van de bevolking op lange termijn aanzienlijk verhoogt.
