In Linguère transformeren de Peulvrouwen uit het Ferlo boter van gestremde melk tot olie genaamd « diw-nior », een eeuwenoud vakmanschap dat een economisch pijler is geworden. Té midden van droogte, transhumantie en gebrek aan infrastructuur zetten zij zich in om deze filière te bewaren en de toepassingen ervan te diversifiëren, van koken tot cosmetica, om hun autonomie te versterken en waarde te geven aan de melk uit de pastorale veeteelt.
LINGUÈRE – Elke vrijdag, de dag van de « louma », verlaten de vrouwen bij het ochtendgloren hun hameaux. Ze dragen op hun hoofd calebassen of vaten gevuld met gestremde melk en boter, soms al omgezet in « diw-nior ». Sommigen gebruiken wagenrekken getrokken door ezels, anderen wandelen kilometers lang, vaak vergezeld door hun kinderen.
Ambachtelijke verwerking
De diw-nior ontstaat door een eenvoudig, maar veeleisend proces: het karnen van gestremde melk om boter te scheiden, zacht verwarmen om de vetten te klaren, waarna filtratie volgt om een pure en stabiele olie te verkrijgen.
« Elk gebaar telt. Als het vuur te hevig is, verliest de olie haar kwaliteit. Het is een wetenschap die wij van onze moeders hebben geërfd », legt Aïssatou Bâ, verwerkster in Barkédji, uit. Inderdaad, deze olie, vergelijkbaar met Indiase ghee, kan bijna een jaar zonder koeling bewaard worden, een cruciaal voordeel in landelijke gebieden zonder koudeketen.
Peulvrouwen, hoeders van het vakmanschap
In de kampen van het Ferlo zorgen de vrouwen voor de melk, de verwerking en de verkoop. Onzichtbaar in de landbouwbalansen, zijn zij toch de ware actrices van de keten. « Men zegt dat het de mannen zijn die melk produceren, maar zonder ons zou het nooit verwerkt worden. Het diw-nior is onze rijkdom », aldus Mariama Sow, verkoopster op de wekelijkse markt van Linguère.
Verkoop op de wekelijkse markt van Linguère
De wekelijkse markt van Linguère wordt het zenuwcentrum van de filière. Een liter diw-nior wordt verkocht tussen 4000 en 6000 FCFA, soms zelfs meer in Dakar. « Deze klanten komen uit Thiès en zelfs uit Mbour. Ze weten dat onze olie puur is en een unieke smaak heeft », vertelt Fatoumata Kâ, verwerkster in Dodji.
Andere verkoopsters schatten dat ze veel geld verdienen tijdens de marktdagen van Linguère of elders. Zo is het geval van Ramata Kâ.
« We ontvangen klanten die uit verschillende streken komen. Ze betalen 4000 per liter in de winterperiode, maar bij tekorten aan gestremde melk verkopen we de liter van het gestremde melkboter voor 6000. Ik dank de hemel, want de handel in gestremde melkboter heeft me in staat gesteld veel verwezenlijkingen te doen. Ik heb twee percelen land gekocht in Dahra Djolof en ik help mijn man bij de dagelijkse uitgaven. Ook betaal ik de schoolgeld van mijn kinderen », aldus zij.
Diversificatie van toepassingen
Naast koken wordt diw-nior ook gebruikt om ambachtelijke zepen te maken, cosmetische balsems en zelfs in de traditionele geneeskunde.
« We maken zepen met de olie en de as van bepaalde planten. De vrouwen uit Dakar kopen ze voor hun kinderen », Khady Guèye, lid van een vrouwencoöperatie in Loumbi in de gemeente Ouarkhokh. De gestremde melkboter levert verschillende afgeleide producten die als meststoffen op het veld dienen.
« Onze restanten van gestremde melkboter, soms gemengd met as of andere organische afvalstoffen, worden op de akkers verspreid om de bodem te verrijken. Zo bevatten deze reststoffen vetten en eiwitten die de regeneratie van de arme bodems van het Ferlo bevorderen. Het gebruik ervan helpt de afhankelijkheid van geïmporteerde, dure chemische meststoffen voor kleine producenten te beperken », bevestigt mevrouw Gueye.
Uitdagingen die moeten worden aangepakt
De filière blijft fragiel. De droogte vermindert de beschikbaarheid van melk, transhumantie leidt de kuddes weg, en het ontbreken van een koude keten veroorzaakt verliezen. « Wanneer de koeien naar het zuiden vertrekken, hebben wij geen melk meer. De machines van de mini-eenheid voor melkverwerking blijven stil », klaagt Aminata Bâ, leidinggevende van een ambachtelijke zuivelunit in Dodji.
De peulverwerksters van het Ferlo eisen uiteraard moderne verwerkingsunits zodat de keten niet verdwijnt. Aminata Bâ, verkoopster bij de zuivelverwerkingsunit « Wendou Kossam’ » gevestigd in de gemeente Linguère. « We hebben steun nodig van de overheden zodat de filière blijft bestaan », wenste zij.
