De aangekondigde 2,2 miljard dollar vertegenwoordigen slechts de eerste verdieping van een financiële architectuur die nog onder voorwaarden staat. Voor econoom Papa Demba Thiam begint de echte uitdaging nu: het vermogen om de verkregen financiering, de tijdswinst en de begrotingsruimte om te zetten in productieve capaciteiten zodat de schuldenlast in een houdbaar traject kan worden gebracht.
Het akkoord, gesloten op 1 september tussen Senegal en de diensten van het IMF, markeert een belangrijke stap in de zoektocht naar een nieuw traject voor de overheidsfinanciën. Maar het zou te vroeg zijn om hierin het eindpunt van het proces te zien. Achter de 2,2 miljard dollar tekenen zich meerdere niveaus af in een architectuur waarvan sommige nog geconsolideerd moeten worden.
In zijn analyse nodigt de econoom en ontwerper van Transformations Stratégiques, Dr. Papa Demba Thiam, uit tot een kijk die verder gaat dan een uitsluitend financiële interpretatie van dit akkoord. Volgens hem zal de ware impact niet worden bepaald door het absolute volume van de middelen, maar door de capaciteit van Senegal om deze financiële opening om te zetten in een instrument voor economische transformatie.
Een akkoord onder voorbehoud
Voordat men de resultaten kan afleiden, is het belangrijk te herinneren dat het akkoord op het niveau van de IMF-diensten nog niet definitief is. Het programma van 36 maanden onder de Uitgebreide Kredietfaciliteit moet nog worden voorgelegd aan de Directie en daarna aan de Raad van Bestuur van het Fonds. De bevestiging blijft gebonden aan de implementatie van correctieve maatregelen met betrekking tot de informatie over de publieke schulden, en aan de verwerving van financieringsgaranties bij de partners van Senegal. De aangekondigde 2,2 miljard dollar vormt dus nog geen direct beschikbare enveloppe; het is eerder het fundament van een financiële structuur die de geloofwaardigheid en de speelruimte van het land geleidelijk aan moet herstellen.
Een katalysatorisch effect buiten het IMF
Maar de bedoeling van het akkoord reikt verder dan de middelen die het Fonds Senegal rechtstreeks ter beschikking kan stellen. Het tweede niveau ligt in het katalyserende effect ervan. Het terugkeer van het IMF moet Senegal in staat stellen om het gesprek met andere financiers weer aan te zwengelen, waaronder de Wereldbank, de Afrikaanse Ontwikkelingsbank (BAD) en meerdere andere financiers. Het akkoord kan als een signaal van vertrouwen dienen en de mobilisatie van nieuwe concessionele financieringen vergemakkelijken, terwijl het geleidelijk ook de terugkeer van particuliere investeerders bevordert. Met andere woorden, de echte financiële kracht van het programma kan liggen in de middelen die het indirect zal vrijmaken.
Deze dynamiek laat zien dat de impact van het akkoord veel breder kan zijn dan de directe middelen die nu beschikbaar komen. Het IMF-verleden biedt mogelijk een ferme uitgangspositie voor Born van het publiek-private financieringslandschap, wat op termijn een groter en consistenter financieringsraamwerk kan creëren voor de Senegalese economie.
De aanpassing, maar tegen welke prijs?
Deze beweging leidt naar het derde niveau: de begrotingsaanpassing. Het programma voorziet in een hogere opbrengst van binnenlandse middelen, een racionalisering van de uitgaven en een versterking van de sociale vangnetten. Daarnaast moet er in 2027 ook een langetermijnstrategie worden ontwikkeld voor de inkomsten. Voor Papa Demba Thiam mag het debat niet beperkt blijven tot het herstellen van een evenwichtige begroting. De essentiële vraag gaat over de manier, het tempo en de economische kosten van de aanpassing. Achter de begrotingscijfers schuilt een belangrijke zorg: het behoud van productieve capaciteiten, investeringen en werkgelegenheid. Een consolidatie van de publieke financiën die de groeimotoren afzwakt, zou op termijn juist het doel van houdbaarheid ondermijnen.
De governance, een ander essentieel scharnier
Buiten inkomsten en uitgaven gaat het akkoord ook in op de structuur van de publieke financiën. Het vierde niveau voorziet in een betere schuldenbeheer, een sterker toezicht op binnenlandse vorderingen, een verhoogde bewaking van staatsbedrijven en een versterking van de begrotingsgovernance. Voor de econoom is deze dimensie beslissend. De huidige crisis weerspiegelt niet alléén een financiële kwetsbaarheid; ze toont ook tekorten aan in de informatiesystemen, de controlemechanismen en de transparantie die de overheidsverplichtingen omringen. Daarom vergt het herstel van de geloofwaardigheid in de overheidsfinanciën een hervorming van de institutionele mechanismen die toezicht houden, controleren en verantwoorden mogelijk maken.
De schuld, het kantelpunt
Het vijfde niveau draait precies om de aan te pakken kwestie van de schuld, en daarmee een van de meest gevoelige schakels van het geheel. De voornemens van de Senegalese autoriteiten om schuldverlichting na te streven met het oog op de herwonnen houdbaarheid zijn volgens Papa Demba Thiam een van de belangrijkste elementen van het nieuwe systeem. De vraag is nu welke vorm deze schuldverwerking zal aannemen en vooral hoe de last tussen Senegal en zijn schuldeisers verdeeld zal worden. De inzet is groot: de aflossingsvoorwaarden zullen bepalen welke ruimte het staatsbudget overhoudt om openbare beleidsmaatregelen te financieren, investeringen te ondersteunen en de transformatie van de economie mogelijk te maken.
Het privésector centraal in het herstel
Na de schuld volgt de reële economie. Het zesde niveau concentreert zich op het verbeteren van het ondernemingsklimaat, financiële inclusie en een groeibeweging die sterker door de private sector gedragen wordt. Voor Papa Demba Thiam mag dit luik niet louter een nevenactiviteit zijn bij de aanpassing; het moet het hart vormen van het herstel. Senegal kan de schuldenlast niet slechts verlichten door hogere belastingen, het schrappen van uitgaven of het herstructureren van termijnen. Het moet juist meer waarde creëren, meer banen scheppen, de export verhogen en op een duurzame wijze zijn economische en fiscale basis vergroten en verbreden.
Het laatste niveau nog te bouwen
Hierna ligt – volgens de econoom – het échte toetsmoment van het akkoord. De financiering via het IMF kan zeker middelen opleveren. De schuldverwerking kan tijd geven. Het terugkeren van partners opent nieuwe financieringsmogelijkheden. Maar geen van deze hefboomprincipes garandeert op zich een structurele transformatie van de Senegalese economie. Het hangt naar verwachting af van het gebruik dat van deze ruimte wordt gemaakt. Als Senegal zich beperkt tot het stabiliseren van zijn publieke boeken, heeft het ongetwijfeld een financiële crisis gemanaged. Maar als het die periode benut om nieuwe productieve capaciteiten op te bouwen, waardeketens te structureren, de informele sector stap voor stap in de productieketen te integreren en fundamenteel zijn economische en fiscale draagvlak duurzaam uit te breiden, kan het inderdaad een echte veranderingsslag maken. In dit perspectief noemt Papa Demba Thiam wat hij het “drempel van strategische relevantie” van het akkoord noemt. De ware maatstaf voor succes zal niet uitsluitend het bedrag zijn dat bij het IMF is verkregen, maar de capaciteit van Senegal om deze middelen om te zetten in productie, banen, export en inkomsten.
Uiteindelijk zal de uitweg uit de crisis niet werkelijk geslaagd zijn op het moment dat de schuld weer houdbaar is. Dat zal pas zo zijn wanneer de Senegalese economie productiever is geworden en deze houdbaarheid daadwerkelijk kan dragen.
