Ons literaire erfgoed is een dicht opeengepakte ruimte vol creativiteit en schoonheid. De literatuur is een kunst die haar plek vindt in een tijdperk, een historische context, een culturele ruimte, terwijl ze ook verborgen waarheden van de werkelijkheid onthult. Literatuur is een alchemie tussen esthetiek en ideeën. Het is door de literatuur dat we ons verhaal bouwen dat in het geheugen wordt geschreven.
Zo bestaat de Afrikaanse literatuur door zijn singulariteit, zijn geschiedenis en zijn eigenzinnige vertelling. De prachtige bladzijden van onze literatuur hebben als doel ons te ontmoeten met de scheppers van het woord en met hun werken die samensmelten met onze talenten en onze intelligenties.
Volgens het Nationaal Centrum voor Tekstuele en Lexicale Bronnen wordt poëzie gedefinieerd als een literair genre dat samenhangt met versvorming en onderworpen is aan specifieke prosodische regels, variërend per cultuur en tijdperk, maar altijd gericht op het benadrukken van ritme, harmonie en beelden.
Poëzie is ook een literaire categorie waarvan de naam afstamt van het Griekse poiêsis, afgeleid van het werkwoord “poiein” wat “maken/creëren” betekent. Poëzie is dus een creatieproces waarin de dichter een actor is van wat wordt opgebouwd. Poëzie gaat ook vaak gepaard met een zoektocht naar een bijzondere taalcreatie. Dit gebeurt onder meer door het creëren van beelden in de verbeelding van de lezer en heeft een eigen ritmisch muzikaal patroon afhankelijk van de vorm die door de dichter is gekozen. Evenzo beschikt poëzie over een eigen vocabulaire: paragrafen zijn strofen, regels worden vrije verzen, in octosyllaben, decasyllaben, alexandrijnen, enzovoort. Proza wordt poëtische proza en rijm kan rijk, arm of voldoende zijn en zijn enjambementen, cadans, etc.
Er wordt vaak gezegd dat poëzie ten onder gaat, dat zij haar functies van culturele, artistieke en menselijke overdracht niet langer vervult. Maar het tegendeel blijkt. Het volstaat om om ons heen te kijken, onze blik te verleggen om in de wind haar grote vitaliteit op te merken en te zien dat ze nooit zo levendig, zo aanwezig is geweest.
De poëtische gevoeligheid, de politiek-poëtische daad, de configuratie van woorden en ritme zijn overal aanwezig, in de longen van steden, op straat, op verlichte schermen, weggestopt en geëist op sociale netwerken, waar mensen naar verbinding zoeken en zingeving zoeken. Blikken worden scherper door een nieuwe poëzie, een moderne esthetiek waarin niets sterft en waarin alles herboren wordt.
De poëzie van Ndongo Mbaye maakt deel uit van dit moderne imaginaire dat, zoals elke periode, getuigt van de mogelijkheid de realiteit te transcenderen door dense, vurige beelden die onze wereld vol andereheid uitdrukken en vertellen.
Gecharmeerd door een ingewortelde poëzie is Ndongo Mbaye een dichter op de lange duur die al twintig jaar een oeuvre schetst in een wereld die diep lyrisch is en rijk aan symboliek.
Met Les poètes meurent aussi herwaardeert Ndongo Mbaye ons geheugen, ons literaire, historische en culturele erfgoed dat verwilderd is, als een boodschapper van de tijd die, met rijm onder de arm, voortdurend allitererend, scanderend en ritmerend is. Zo schenkt de dichter Ndongo Mbaye ons zijn zorg en laat hij ons de wereld zien die verkilt, een land waar “de woorden niets betekenen” tegenover het leed van menselijke onrecht.
Poëzie alleen kan de tragedies van de mens niet oplossen, maar de poëtische overtuiging en de eenheids- en nomadische betrokkenheid, artistiek en civiek, kunnen het ontwaken van samenlevingen bewerkstelligen en ze laten herleven.
De poëtische puls die door het werk van de dichter Ndongo Mbaye stroomt, is een hymne aan het leven, poëtiserend als een klinkende stem die alle tijden en alle herlevende landen overstijgt.
Het woord van Ndongo Mbaye, dat zich ontvouwt als een krachtige remedie tegen de wereld, is ook een woord van hoop, gerechtigheid, fonkeling en menselijke koorharmonie.
De metrum die door het hele werk zijn poëtische variaties oplegt, is een spirituele boodschap van helderheid en delen.
Au bout du petit matin
Des airs de flûte des mornes aux paroles languissantes profondes
Gloussant de vieilles antiennes initiatiques
Des airs de jazz triés sur le volet
Arborant tous les drapeaux
Pour installer sur la terre entière
Les Soleils naissants d’une Nouvelle Humanité
Horizon de libertés créatrices
Tijdens het lezen worden wij verzadigd van de woorden van Ndongo Mbaye die als ontknoopte ademhalingen klinken, geladen met poëtische Vonk, die ons naar de rand van de roodgekleurde paden en de trotse liederen van Afrika en haar vele zingevingen voeren. Ndongo Mbaye is een dichter geïnspireerd door een vruchtbare imaginaire kosmogonie die alle gevoeligheden binnendringt.
Zijn zonnige, vakkundige schrijfstijl, bevolkt met vurige beelden van mensen, gezichten en de grootsheid van de wereld, laat ons de drama’s en wanhoop vergeten die ons vasthouden als silhouetten verdrinkend op het lange pad van een history massacred.
We hebben oceaan van turpitudes doorkruist
Des chemins de feu
Des volcans de désespoir
Des nuages de haine
Des pluies de larmes
Et depuis toujours
Nous sommes debout
De esthetiek van Ndongo Mbaye’s poëzie lijkt op een adembenemend, heet en helder architectonisch bouwwerk, waarin verwonderlijke metamorfoses zijn ingesloten in het werkwoord, op zoek naar een ritme dat voortdurend vernieuwt.
Les Mots du poète
Fulgurent rapides
Ou augurent lents
Mais toujours saisis de convulsions
Couverts d’émulsions
Non sujets au doute de la Raison
À la ruse de l’Histoire
Enclins à cracher du feu
À répandre des étincelles
À se frotter aux désirs
Des baobabs essentiels
De Poëzie van Ndongo Mbaye, cathartisch en fabulueus, draagt de ambitie van een majeure artistieke werk in het hedendaagse literaire landschap. Ndongo Mbaye wordt, in navolging van de meesters van het woord en van de taal, een verdediger van de stralende heilige aarde die menselijkheid draagt, van het gedeelde gezang dat zijn oorsprong vindt in de universele poëtische eis.
Quand je mourrai
Le plus tard
Si possible
Le plus tôt moment d’un jour radieux
D’une nuit luminescente et sereine
Jamais entre chien et loup
À l’abri des regards obscurs assassins
Que s’égrènent les sons métalliques cristallins
D’une kora aux douceurs
Symphoniques mélodies rieuses
Chansons mélodieuses
D’une marche funèbre pastorale
De fakkels van de renaissance steken aan als verhevigde sterren die onze route verlichten, ons historisch erfgoed, onze gevechten, onze verschillen, ons gewonde geheugen dat nooit sterft en altijd opnieuw opstaat. Het is de marteling van de klanken van Ndongo Mbaye’s poëzie die ons beter maakt, ons wapent met kennis en muziek die ons leven—parels van hoop—bevrijdt.
De esthetiek van Ndongo Mbaye’s poëzie belichaamt deze nieuwe gerechtigheid omdat zij een ademhaling in gang zet, doordrenkt met rode inkt, die niet tevergeefs is, zij ‘anaphoriseert’ de hoop omdat schoonheid overal is; men hoeft haar alleen te plukken en te dragen om het leed, de dwaasheden en de barbaarse misdaden ten onder te werpen. Door deze bevrijdende taal, tussen schaduwen en essentiële verlichting, levert Ndongo Mbaye zijn steen aan het bouwwerk van het Afrikaanse literaire landschap om een nabije toekomst te bouwen, sprankelend van dorst en honger, dat van een jeugd die zich wanhopig vastklampt aan geloof, aan engagement en aan dromen. De dichtheid van Ndongo Mbaye’s discours en van zijn poëtische taal omhult ons, daar waar “de woorden wetten zullen zijn, en de woorden koningen zullen zijn”, om uiteindelijk de historische bewustwording uit te drukken en zich te onderwerpen aan de oneindige vrijheid. We bevinden ons waarschijnlijk op het kruispunt van chaos, maar de poëzie is er, met haar visionaire mensen, om de renaissance en alle menselijke vrijheden te veroveren. Ja, de poëzie van Ndongo Mbaye staat op om te zeggen en te herhalen, zoals onze voorgangers en inspiratoren, om de ontbinding van het bestaan te beheersen, om de negatie te duchten, om assimilatie te begraven, om de kolonisatie van het denken tegen te houden, om de slavernij van het discours te breken. Wij zijn ook de mensheid van degenen “zonder wie de aarde geen aarde zou zijn”, om de wereld te spreken. Ndongo Mbaye sluit aan bij de onwrikbare continuïteit van poëzie en de dichters van het begin van de 21e eeuw staan terecht!, en de dichterbroer van het vaderland behoort tot die kring, zo diep raakt en bevraagt zijn poëtische inzet ons en opent onze ogen. Het vlammenvuur dat Ndongo Mbaye’s poëzie uitstraalt, doet de zonnen herleven, alle zonnen van onze vrijheid, als de voorouderlijke mannelijkheid die onze eigen waarheid draagt.
Amadou Elimane Kane is een schrijver-dichter.
Les poètes meurent aussi van Ndongo Mbaye, Poésie, Lettres de Renaissance-uitgaven, collectie Paroles arc-en-ciel, Parijs, 2016.
DE STILTE VAN DE TOTEM OF DE RESTITUTIE VAN DE AFRIKAANSE ESTHETIEK
CHEIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWER VAN DE TEMPELS VAN ONZE GEHEUGEN
DE GOEDE RESENTIMENTEN VAN ELGAS OF DE EMANCIPATORISCHE GOLVEN VAN DECOLONISATIE
EEN LITERAIR VERDRAAIING TEN VOORDELE VAN AFRIKAANSE LETTERKUNST
KLOP, KLOP, HET TAM-TAM VAN LICHT, HET TAM-TAM VAN ONZE VERHAAL
AFRIKAANSE NACHTWIJDEN VAN NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE KUNST VAN HET INITIËERENDE VERHAAL
VROUWENSEIZOENEN VAN RABY SEYDOU DIALLO OF HET AFRIKANSE MATRILINEAIRE ERFGOED
ANNELETTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN FARAO WORDENDE VERSTERKER
DE VERZET VAN VROUWEN IN HET THEATERWERK VAN MAROUBA FALL
LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN REVOLUTIONAIRE LETTERS
MARIAMA BÂ, HET GROOTSTE WERK
MURAMBI, HET BOTKAS VAN BEENDEREN OF HISTORISCHE VERHAAL VAN EEN MASSACRE
AFROTOPIA OF DE AFRikaanse POËTISCHE BESCHAVING
AMINATA SOW FALL, DE VOLHOUDING EN HOOP
ROUGE SILENCES DE FATIMATA DIALLO BA OU L’INTENSITÉ D’UN RÉALISME MAGIQUE
VAN DE DECOLONISATIE VAN HET CRITISCHE DENKEN TOT HET AFRIKAANSE VERHAAL
ABDoulAYE ELIMANE KANE OF DE DICHTGROET VAN BEELD
TANGANA SUR TEFES, EEN LITERARISCHE BALLADE TUSSEN NOSTALGIE EN FANTAISIE
ISSA SAMB DIT JOE OUAKAM, EEN IKOON VAN DE SENEGAALSE KUNSTWERELD
DE WAAKSERS VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME OF DE VERDEDIGING VAN EEN VERBEELDING GEVESTIGD IN CUL TUUR EN GEHEUGEN
DE GRAAN VAN MALICK FALL OF HET VERHAAL SYMBOLISCH VAN DE MASKER
ABDOUlAYE SADJI, MEERVOUDIG ALLIANTIE EN RENAISSANCE
SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE DUVEL OF DE UITDRUKKING VAN EEN CINÉMATAFANTYSCHE LITERATUUR
DE LAATSTE VAN DE ARTS VAN FARY NDAO OF DE OVERWINNING VAN DE DROMEN
DE HOOPKETTING VAN HOEVELSEN DE KOKEL DE TAM-TAM VAN ROMANCE
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE PLURALIET GELUID VAN DE AFRICAANSE ZANG
UNIVERSALISEREN DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE OF HOE DE MENSELIJKE CULTUUR IN ZIJN VERSCHILLENDHEID TE VERSPREIDEN
LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OU LE GESTE POÉTIQUE, PAR ABOU BAKR MOREAU
SOKHNA BENGA, EEN DELICAAT EN MOEDIG POËZIE
NAFISSATOU DIA DIOUF, EEN POËZIE GEVOELIG VOOR ZACHTHEID EN RECHTVAARDIGHEID
FATOUMATA BERNADETTE SONKO OU LE REFUS DU SILENCE
BABACAR SALL OU L’INCARNATION D’UNE POÉSIE OMNISCIENTE
MANKEUR NDIAYE OU LA DIPLOMATIE AU CŒUR
MAHAMADOU LAMINE SAGNA RÉVÈLE LA RUPTURE ÉPISTÉMOLOGIQUE DE L’ŒUVRE DE CORNEL WEST
CÉSAIRE : FONDATION D’UNE POÉTIQUE, DE MAMADOU SOULEY BA
AMY NIANG OU LA POÉSIE D’UN MONDE
FADEL DIA OU LA VEILLÉE DU PAYS DE L’ENFANCE
CRITIQUE DE LA RAISON ORALE DE MAMOUSSÉ DIAGNE, UN OUVRAGE FONDAMENTAL DE LA CONSTRUCTION NARRATIVE AFRICAINE
ABDOULAYE RACINE SENGHOR OU LE REGARD D’UNE ESTHÉTIQUE LUMINEUSE
BAABA MAAL, UN ARTISTE VOYAGEUR SUR LES TERRES AFRICAINES
MAKHILY GASSAMA OU UNE VOIX MAJEURE DE LA LITTÉRATURE AFRICAINE
UN RENVERSEMENT DE L’ÉPISTÉMOLOGIE OCCIDENTAL
L’AUTRE VISION D’UNE ILLUSION DOMINANTE
LE MALHEUR DE VIVRE, UN ROMAN DENSE D’ESTHÉTISM
LA MALÉDICTION DE RAABI DE MOUMAR GUÈYE OU LE RÉCIT D’UN CONTE CRUEL
BAL D’AFRIQUE DE MAMADOU DIALLO OU UN ART LITTÉRAIRE À L’OEUVRE
LA FILEUSE DE RÉCITS OU L’INSCRIPTION ROMANESQUE DU RÉEL
LA TENTATIVE DE CESSER LE CONFLIT PAR LE DIALOGUE
SOUVENIRS D’UN ENFANT DU TERROIR DE SALIOU MBAYE OU L’EXPRESSION SCIENTIFIQUE, HISTORIQUE ET INTIME
Dans la main de Dieu d’Annie Coly Sané ou le pacte autobiographique
Le crépuscule des vanités d’Amadou Tidiane Wone ou la fiction au service du réel
L’imaginaire Saint-Louisien à l’épreuve du temps par Alpha Amadou Sy
Les chroniques de Maaba Yero de Rassoul Ba ou le récit d’une histoire symbolique et collective
Mille ans de contes de Souleymane Mbodj ou les allégories du récit Africain
Khady Fall Faye-Diagne ou une poésie sensible à la douceur de la terre historique
L’enfant de Balacoss de Malick Diarra ou l’expression d’un récit historique et romanesque
La libéralisation des masques de la pseudo-démocratie
L’ouvrage fondamental de la civilisation africaine
Le fils de Papa Samba Badji, un roman étonnant à l’intensité dramatique
El Hadj Hamidou Kassé, une poésie à la densité lyrique exceptionnelle
Habib Demba Fall ou les trésors d’un récit fondamental
Force-Bonté de Bakary Diallo ou le récit singulier d’un autodidacte
Anna Ly Ngaye ou l’expression d’une poésie libre et moderne
Mame Ngoné Faye ou une poésie à la liberté prodigieuse
Aoua Bocar Ly-Tall ou la mise en lumière des femmes africaines dans l’histoire de l’Humanité
Fatou Warkha Sambe ou la justice en bandoulière
Les syndicats dans l’Histoire sous le regard de Babacar Diop Buuba
Meïssa Maty Ndiaye ou la poésie qui rassemble les lumières
Dr Ibra Mamadou Wane ou l’itinéraire d’un enfant du pays, entre héritage, culture et mémoire
Assaïtou Diop ou des parfums de poésie
La fabrique du présent de Felwine Sarr ou comment faire vivre les utopies du continent africain
Karim – roman sénégalais d’Ousmane Socé Diop ou le romanesque à l’épreuve du désenchantement
Les Contes d’Amadou Koumba de Birago Diop ou la transmission du récit africain
