Een belangrijke figuur in het Senegalese vakbondswerk, Mademba Sock, overleden op 14 juni 2024 in Parijs op 65-jarige leeftijd, heeft de grote sociale strijd van de jaren negentig diepgaand beïnvloed.
Geboren in 1959 vormde hij zijn engagement in een context van sterke economische spanningen, verbonden aan de structurele aanpassingsprogramma’s en hervormingen onder het socialistische regime.
Aan het hoofd van het Syndicat unique des travailleurs de l’électricité (SUTELEC), stevig verankerd bij de SENELEC, vestigde hij zich snel als een van de meest zichtbare gezichten van de sociale protestbeweging.
Vanaf zijn begin eiste Mademba Sock een strikte vakbondsautonomie ten opzichte van de politieke macht, brekend met de samenwerkingslogica die in sommige centrales leefde. Een houding die hem tegelijk uniek en controversieel maakte.
Zijn strijd tegen de privatisering van SENELEC tilt hem naar de voorgrond van het nationale toneel, ten koste van confrontaties met de autoriteiten en periodes van detentie die zijn populariteit deden toenemen.
Zijn naam blijft onlosmakelijk verbonden met de energies- en sociale crisis van 1998. Aan het hoofd van SUTELEC lanceert hij een ‘grève du zèle’ (een staking uit ijver), die inhield het vertragen van technische interventies en het beperken van overuren.
Het beweging veroorzaakte zware verstoringen in de elektriciteitsvoorziening, met name in Dakar, en dompelde het land onder ongekende spanning. Terwijl de autoriteiten het beschuldigden van sabotage, zagen zijn aanhangers het als een legitieme tegenreactie tegen privatiseringsplannen.
Op 20 juli 1998 werd hij gearresteerd samen met 26 andere vakbondslieden en in hechtenis genomen. Na ongeveer zes maanden detentie werd hij op 22 januari 1999 vrijgelaten.
Deze episode markeert een kantelpunt: zijn detentie leidde tot brede mobilisatie en maakte hem tot een symbool van verzet, verder dan het louter vakbondskader.
Bron van inspiratie voor Youssou Ndour
Ook de crisis inspireerde het lied ‘Boulen Couper’ van Youssou Ndour, wat bijdroeg aan het populariseren van de stroomonderbrekingen en aan de versterking van de bekendheid van de vakbondsleider.
Gesterkt door deze zichtbaarheid treedt Mademba Sock in de politiek. Kandidaat bij de presidentiële verkiezingen van 2000 onder de vlag van het Rassemblement des travailleurs africains/Sénégal (RTA/S); hij behaalde 0,56% van de stemmen en eindigde als laatste.
Ondanks dit resultaat draagt zijn handelen bij aan het blijvend verankeren in het publieke debat van de kwesties rond bestuur van de elektriciteitssector en de leef- en werkomstandigheden van de werknemers, in een context die voorafging aan de eerste politieke wisseling die in 2000 plaatsvond. Vervolgens bleef hij aan het hoofd staan van de Union nationale des syndicats autonomes du Sénégal (UNSAS), waarmee hij de verankering van dit centrale vakbondslandschap in het vakbondslandschap verstevigde.
Hij bekleedt ook meerdere institutionele functies, met name als voorzitter van de raad van bestuur van de Caisse de sécurité sociale (CSS), en in organisaties zoals IPRES – Institution de prévoyance retraite du Sénégal – en ASER, het Senegalese agentschap voor rurale elektrificatie.
Hij zet ook het voorzitterschap bij de Organisation des travailleurs de l’Afrique de l’Ouest (OTAO), waardoor zijn invloed zich uitstrekte tot regionaal niveau.
Bij de bekendmaking van zijn overlijden in 2024 kwamen er overal huldebetuigingen om zijn rol in de geschiedenis van het Senegalese vakbondswerk te erkennen.
Alioune Tine, oprichter van Africa Jom Center, noemde hem zo’n ‘embleemfiguur’ wiens strijd ‘in de politieke geschiedenis van het land is verankerd’, met name die van 1998.
Mody Guiro, secretaris-generaal van de Confédération nationale des travailleurs du Sénégal (UNTS), huldigde op zijn beurt ‘een leider van internationale allure’, die zich inzet voor de verdediging van arbeiders.
Naast de controverse en de soms gespannen relaties met de autoriteiten blijft Mademba Sock geassocieerd met een keerpunt in het Senegalese vakbondswerk. Zijn handelen heeft bijgedragen aan het versterken van de autonomie van de vakbondbeweging en aan het blijvend plaatsen van sociale en energievraagstukken in het hart van het publieke debat.
