Fatou Diome gaat geen stap terug. Uitgenodigd om haar mening te uiten tijdens een literaire bijeenkomst die georganiseerd werd in het kader van de vieringen van Palmzaterdag in Louvain-la-Neuve, België, heeft de auteur van De Buik van de Atlantische Oceaan een onverbloemd pleidooi gehouden voor de rechten van LGBTQ+-personen in Senegal, en ze bekritiseerde wat ze omschrijft als “bedrog” en “maatschappelijke hypocrisie”.
“Ik weet wat het me zal kosten, maar ik draag het op mijn geweten”, zei de schrijfster, zich bewust van de kans dat haar uitspraken hevige reacties in Senegal zullen oproepen. “Ze gaan me lynchen daar, maar ik schrijf niet om te behagen of af te dingen. Ik schrijf gewoon omdat mijn morele integriteit en mijn innerlijke vrijheid het van mij eisen.”
Homoseksualiteit, een historische realiteit die ontkend wordt
In reactie op een vraag over religieus fundamentalisme in Afrika richtte Fatou Diome zich rechtstreek tegen het overheersende discours dat homoseksualiteit als een westerse import beschouwt. “De onnozelheid in sommige Afrikaanse landen die zegt: ‘Ah, homoseksualiteit komt van elders, het is niet onze cultuur, het bestaat hier niet’, is een enorme bedrog”, aldus ze.
De auteur baseert zich op haar eigen jeugdherinneringen in Niodior, haar geboortelijke eiland in het Sine-Saloum. “In Senegal hadden we wat men gorjigeen noemde. Als die term bestaat, bestaat ook deze realiteit”, herinnerde ze zich, verwijzend naar dat Wolof-woord dat “man-vrouw” betekent. Ze vervolgde met concrete voorbeelden: “Toen ik als meisje in Senegal was, waren er dansen. Er waren mannen die erg verzorgd en elegant waren en die dit alles organiseerden. Iedereen wist heel goed dat deze kerels niet hetero straight waren, zoals men zegt.”
Volgens Fatou Diome leefden deze mannen openlijk van hun activiteit en genoten ze van een zekere sociale erkenning. “Soms hadden ze geen werk. Ze leefden goed, ze aten goed, ze kleedden zich goed, ze hadden mooie sieraden, ze organiseerden prachtige ceremonies. Wie financierde hen, dus wie zorgde voor hen? Als we die vraag echt willen stellen, moeten we tot het einde gaan”, gooide ze in het gesprek.
Privéleven en de verdraaiing van de sociale blik
De schrijfster stelde ook de notie van perversie ter discussie en draaide de beschuldiging om naar degenen die andermans intimiteit opzoeken. “Wie is nou de pervers? Degene die zijn leven leeft zoals hij het wil en het niet tentoonspreidt, of degene die de zieke nieuwsgierigheid heeft om te vragen wat er in andermans bed gebeurt?”, vroeg ze zich af.
Voor Fatou Diome, die zichzelf als “definitief hetero” beschouwt, draait seksuele oriëntatie om esthetiek en verlangen, niet om een weloverwogen keuze. “Het is alsof ik ervoor gekozen had om zwart te zijn, maar ik heb mijn hoofd niet geverfd, ik ben gewoon geboren zoals ik ben”, illustreerde ze met humor. “Het blijkt dat ik naar jongens keek en ze knap vond, want het paar borsten van een aantrekkelijke vrouw is voor mij al genoeg en dat interesseert me niet zozeer.”
De schrijfster maakte echter een duidelijke scheiding tussen seksuele oriëntatie en strafbare feiten. “Bewuste besmetting met ziekte, ik ben geen rechter, ik ben geen openbaar aanklager, maar wanneer men het leven van anderen in gevaar brengt, moet men gestraft worden, en streng gestraft”, verduidelijkte ze, verwijzend naar recente zaken die in Senegal de krantenkoppen haalden.
Een pleidooi voor het integrale humanisme
Naast de LGBTQ+-kwestie veroordeelde Fatou Diome het fundamentalisme in al zijn vormen. “Wanneer men van fundamentalisme spreekt, houdt voor mij religie op te verbinden omdat we richting scheuringen en aardbevingen gaan; het verdeelt de aarde, dus ook de mensen”, analyseerde ze tijdens dit gefilmde interview.
Vragend naar haar feminisme, koos ze ervoor te spreken over een “integraal humanisme”. “Ik ben de oudste van mijn moeder. Ik heb evenveel broers als zussen. Ik kan mijn zussen niet verdedigen ten koste van mijn broers en ik kan mijn broers niet verdedigen ten koste van mijn zussen”, legde ze uit. “Al ons activisme zou ons, in plaats van ons te verdelen, moeten verenigen naar ons gemeenschappelijk doel: het welzijn van de mens.”
Deze moedige positie van Fatou Diome valt in een context van toenemende vervolging van LGBTQ+-personen in Senegal, waar homoseksualiteit strafbaar is met gevangenisstraffen. De schrijfster, die haar leven tussen Frankrijk en Senegal verdeelt, sloot af door de gevolgen van haar woorden volledig te aanvaarden: “Wat iemand ook kan worden verweten, wie zonder iemand te schaden gewoon leeft zoals hij geboren is, zoals hij bestaat… mensen denken dat het een keuze is. Het is alsof ik ervoor koos om zwart te zijn.”
Bekijk hier de video van haar tussenkomst.
