« Pardon, ik moest even een omweg maken. Op dit moment gaat het voor mij wat lastig. » Met deze woorden en een vleugje ironie zette Jean-Luc Mélenchon zich neer voor een zaal vol publiek op dinsdag 20 oktober. In een elektrische sfeer die de gespannen sociale herstart typeerde, wijdde de leider van La France insoumise (LFI) een groot deel van zijn toespraak aan het ontkrachten van het officiële verhaal rond de huidige protesten van scholieren en studenten.
Terwijl de macht en sommige analisten spreken van een plots opflakkerende onrust, houdt Mélenchon vol dat het tegendeel waar is. Volgens hem heeft de beweging niets te maken met een onvoorzien toeval. En vooral, ze lijkt in niets op de protesten van de jeugd uit de decennia daarvoor.
Om het sociale mechanisme dat aan de gang is te doorgronden, roept de insoumis-leider op om naar de kaart te kijken van de gebieden ver van de metropool. In tegenstelling tot het gebruikelijke verhaal dat een protest ontstond in het hart van Quartier Latin of in de bevoorrechte lycea van de hoofdstad, begon de eerste vonk veel verder te ontstaan. Die ontstond op Mayotte, vanaf 31 augustus, met de vijf weken durende bezetting van het lycée Aqua door een collectief van leerlingen, ouders en leraren. Vervolgens sloeg de schokgolf over naar Frans-Guyana, met de blokkade van het lycée Félix-Éboué in Cayenne op 7 september, voordat hij begin oktober ook Martinique en Guadeloupe bereikte.
« Door welk wonder overlappen al deze dingen elkaar? », vraagt Mélenchon zich af. Hoewel sociale media een duidelijk resonantie-effect hebben, ligt de ware hoeksteen van deze snelle verspreiding in een concreet demografisch en sociaal verband: de regio Île-de-France is tegenwoordig het belangrijkste gebied van de ultramariene gemeenschap die buiten haar eilanden woont. De bevolkingsgroepen zijn nauw met elkaar verbonden, en de woede heeft natuurlijk de oceanen overschreden.
Toen het protest midden september Frankrijk bereikte, begon het eerst uit te slaan in de grote buitenwijken van Parijs, met name op het lycée Saint-Exupéry in Créteil op 17 september, voordat het zich uitbreidde naar de publieke universiteiten in de regio.
Deze sociologische verschuiving is fundamenteel: de beweging van de jeugd begint niet langer in de welgestelde wijken of het historische centrum van Parijs. Ze ontstaat daar waar de dagelijkse spanningen het hoogst zijn. De galopperende inflatie, de prijs van brandstof die reizen naar landelijke en peri-urbane gebieden bemoeilijkt, de kou die neerdaalt in slecht verwarmde woningen en de als oneerlijk ervaren selectie via Parcoursup vormen het brandstof van deze verontwaardiging. Door zich onmiddellijk te nestelen in het hart van de kiesdistricten van de Parijse banlieue, waar La France insoumise een sterke activistische basis en vele verkozenen heeft, vond de verbinding tussen de woede van de jeugd en het politieke programma van LFI plaats zonder tussenpersonen.
Maar het meest opvallende element van de huidige beweging ligt in de snelheid waarmee solidariteit zich verspreidde naar beter bevoorrechte instellingen of de grandes écoles. Vaststellend dat jongeren afkomstig uit bevoorrechte lycea of grote instellingen voor hoger onderwijs zich aansluiten bij de blokkades of in steun aan de leerlingen uit de populaire banlieues, ziet Mélenchon hierin een bredere generatiebewustwording. Geconfronteerd met de wereldwijde ecologische en klimaatcrisis, en met de verslechtering van de leefomstandigheden, doorbreekt deze jeugd de klassenbarrières.
Voor LFI, dat nooit heeft verborgen dat het de massa van de jeugd uit de abstention wilde halen om die als motor van zijn electorale en institutionele strategie te laten dienen, markeert deze geografische en sociale verschuiving, van de overzeese gebieden naar de banlieues en vervolgens naar de universiteiten, een beslissend hoofdstuk in het politieke landschap van deze herfst 2026.
