De opkomst van generatieve kunstmatige intelligentie dwingt universiteiten om de rol van schrijven in het leren en evalueren van studenten opnieuw te bekijken. Voor Joe Cruz, hoogleraar filosofie en verantwoordelijke voor het programma Cognitieve Wetenschappen aan Williams College, vormt het schrijven van essays niet noodzakelijkerwijs de beste manier om kritisch denken te ontwikkelen.
In een opiniestuk gepubliceerd op 29 september 2026 in The New York Times bevestigt Cruz dat universiteiten misschien te snel de schrijfvaardigheid hebben gelijkgesteld aan de ontwikkeling van het denken. Hij merkt op dat, nu AI in opkomst is, veel instellingen de proctoringexamens versterken, kamers zonder internettoegang inrichten of tools invoeren die elke wijziging aan een tekst volgen.
Volgens de Amerikaans hoogleraar berusten deze maatregelen op een idee waarvan de wetenschappelijke basis beperkt is: het geloof dat schrijven het belangrijkste proces is waardoor een student zijn denken bouwt. Hij erkent dat schrijven memorisatie en zelfstandig leren kan vergemakkelijken, maar beschouwt dat bestaand onderzoek niet aantoont dat het de beste manier is om het denkvermogen te ontwikkelen.
Cruz herinnert eraan dat deze visie zich met name heeft ontwikkeld in het kader van de beweging « Writing Across the Curriculum », die in de jaren zeventig ontstond. Hij verwijst ook naar de bevindingen van de Britse opvoeder James Britton, die in 1980 stelde dat men ontdekt wat men denkt op het moment dat men schrijft. Voor de academicus is deze hypothese echter nooit voldoende bewezen door latere studies.
De auteur van het stuk benadrukt eveneens een kritiek zoals die werd geformuleerd door Socrates in Platos Phaedrus. De Griekse filosoof geloofde dat schrijven niet in staat was om vragen te beantwoorden of zijn eigen ideeën te verdedigen. Cruz ziet hierin een uitnodiging om de rol van gesprek, debat en directe confrontatie bij de opbouw van redenering opnieuw te overwegen.
In zijn eigen lessen geeft hij daarom de voorkeur aan mondelinge uitwisseling met studenten. Hij legt uit dat hij door de discussies heen streeft naar het leggen van nieuwe verbindingen tussen ideeën en het afstemmen van zijn les op de reacties van de klas. Deze aanpak doet hem twijfelen aan de wenselijkheid om altijd schrijfopdrachten als bewijs van beheersing van een onderwerp op te leggen.
Toch beantwoorden schrijfopdrachten aan praktische vereisten van universiteiten. Een essay kan bewaard worden, herlezen, op afstand beoordeeld en dienen als bewijs voor een cijfer. Schrijven vormt zo een efficiënt middel om het denken te archiveren, zonder dat deze administratieve functie per se bewijst dat het het beste hulpmiddel is om de denkvaardigheid te ontwikkelen.
Een experiment uitgevoerd door de docent in het afgelopen semester heeft hem hierin bevestigd. Hij liet zijn studenten AI-hulpmiddelen gebruiken voor hun eindwerk, met naleving van bepaalde regels, voordat hij een mondeling examen van 45 minuten afnam om hun begrip en hun vermogen om hun argumenten te verdiepen te verifiëren.
Joe Cruz zegt door de resultaten gerustgesteld te zijn. Hij stelt dat hij geen enkel geval heeft aangetroffen waarin AI op substantieel en problematisch wijze het werk van de student leek te produceren. Volgens hem beheersen de deelnemers hun ideeën voldoende om hun argumenten te herformuleren en verder uit te diepen tijdens het gesprek. Hij merkt zelfs op dat minstens de helft van de klas mondeling vlotter, reflectiever en helderder was dan in de schriftelijke werken.
Voor de professor zouden universiteiten AI kunnen toestaan zonder afstand te doen van hun missie om intellectuele vorming te bieden, mits evaluaties op basis van discussie, debat, mondelinge verdediging van een idee of collectief werk verder worden ontwikkeld.
Hij pleit er echter niet voor om het schrijven op te geven. Het blijft volgens hem een essentiële vaardigheid en een middel om ideeën samen te vatten in een duurzaam en deelbaar formaat. De uitdaging ligt eerder in het onderscheiden van twee functies die vaak met elkaar worden verward: het bewaren van een spoor van kennis en het leren denken.
Nu AI in staat is snel uitgewerkte teksten te produceren, roept Cruz universiteiten op om meer ruimte te geven aan spreken, geheugen, aandacht en menselijke interactie. Een ontwikkeling die volgens hem studenten kan helpen hun ideeën beter te verdedigen, meningsverschillen uit te vechten en hun eigen denken te verduidelijken.
