(Outlaw Ocean Project) – Volgens een onderzoek van het Outlaw Ocean Project belemmert de groei van fabrieken die vismeel produceren ten behoeve van viskwekers wereldwijd de Senegalese bevolking in het kunnen betalen van hun meest betaalbare vis en schaadt het milieu.
«Vandaag is het hebben van drie maaltijden per dag een probleem geworden, iets wat ons nog nooit was overkomen.» Fatou Samba, 58 jaar, visverwerker in Bargny, somt zo het effect van de opkomst van vismeelfabrieken op haar leven op. Haar getuigenis staat in een onderzoek van het Outlaw Ocean Project, gepubliceerd op 9 oktober 2026, gewijd aan Senegal.
Het onderzoek gaat uit van een protest. Op 20 augustus 2022 marcheerden minstens 50 inwoners van Kayar van de havenkade naar de Touba Proteine Marine-fabriek, terwijl ze borden vasthielden met “Kayar is ziek” en “Ons water is besmet”. Ze eisten sluiting van de site.
De betogers beschuldigden verschillende misstanden. Volgens hen had de staat zijn belofte verbroken om geen nieuwe fabrieken meer toe te staan. De fabriek ligt op minder dan een halve kilometer van woningen, wat volgens officiële documenten en satellietbeelden in strijd zou zijn met de lokale vestigingsregels. Verder werd ze beschuldigd van het verwerken van hele en verse vis, ten koste van de lokale voedselveiligheid. Touba Proteine Marine en haar voormalige Spaanse eigenaar Barna hebben niet gereageerd op verzoeken om commentaar.
Volgens de auteurs is dit geval niet geïsoleerd. Tussen 2018 en 2024 zijn minstens acht vismeelfabrieken in Senegal in verband gebracht met milieuproblemen, ontoereikende visserijpraktijken en herhaalde sociale onrust, volgens hun monitoringsinstrument “Bait to Plate”. Ze werden meerdere keren beschuldigd van vervuiling, door afval dat op stranden werd geloosd of door rookwolken waarvan omwonenden zeiden ademhalingsproblemen te veroorzaken.
De geur, die vaak de protesten uitlokt, duidt volgens het onderzoek op de vrijlating van schadelijke stoffen, waaronder ammoniak en waterstofsulfide. Volgens het instrument van de organisatie wonen meer dan 69.000 mensen in Senegal, waaronder meer dan 11.000 kinderen onder de 15 jaar, binnen een mijl van een fabriek.
Een vis die steeds moeilijker verkrijgbaar is
De fabrieken kopen volgens de auteurs quasi onbeperkte hoeveelheden op, waardoor de pauzes die vroeger door verzadigde markten werden veroorzaakt, verdwijnen. Tussen 2019 en 2025 stegen de export van vismeel terwijl de prijzen voor gedroogde en verse vis meer dan verdubbelden in een land waar meer dan de helft van de bevolking zich geen gezonde voeding kan permitteren. Vis levert bijna de helft van de eiwitten die gegeten worden, volgens de FAO.
Tussen 2009 en 2018 is het volume van kleine pelagische vissoorten op lokale markten met een derde afgenomen, en de consumptie per hoofd is gehalveerd. De FAO waarschuwt dat het land tegen het midden of einde van de jaren 2020 te maken kan krijgen met een jaarlijks tekort van circa 150.000 ton vis bestemd voor menselijke consumptie. In 2023 bereikten de exporten van vismeel een achtjaarlijks hoogtepunt, terwijl een prijsstijging Senegal voor het eerst in een toestand van crisisvoedselnood bracht.
Historisch gezien moesten de fabrieken zich beperken tot afval, zoals koppen en staarten. Journalisten beweren dat, nu vismeel duurder werd, zij steeds vaker hele en verse vis verwerken. Een voormalige werknemer van de Omega Fishing-fabriek in Joal, Ibrahima Samb, erkent dat de regel vaak wordt genegeerd, en merkt op dat dit vooral gebeurde toen de autoriteiten in beslag genomen vangst verkochten. Een werknemer van Touba Proteine Marine, anoniem uit vrees voor represailles, vertelt over vier tot vijf vrachtwagens per dag, elk geladen met 17 tot 18 ton verse vis.
Toen gevraagd, antwoordt het Senegalese ministerie van Visserij dat geen enkele wet momenteel het produceren van vismeel uit hele vis verbiedt. Het bevestigt dat er nieuwe toezichtmethoden zullen worden ingevoerd.
De FAO classificeert drie van de beoogde soorten (Allache, de ronde sardinelle en de platte sardinelle) als overbeviseerd in Noordwest-Afrika. Sinds de uitbreiding van de industrie in West-Afrika zijn de voorraden van de ronde sardinelle tot het laagste niveau ooit gedaald. Deze soort vormt toch de basis van het nationale gerecht, thiéboudiène.
In 2024 heeft een coalitie van Senegalese organisaties de regering gevraagd alle fabrieken te sluiten, waarschuwend dat ze de voedselzekerheid en de mariene biodiversiteit bedreigen. Volgens het onderzoek liet de regering na de verkiezingen in april 2024 weten dat zij van plan was de “productie van visvoeding” te blijven stimuleren. Onderzoekers en milieuactivisten wijzen op onvoldoende toezicht. In 2023 heeft de Europese Unie Senegal een “gele kaart” gegeven wegens onvoldoende samenwerking tegen illegale visserij.
