Terwijl het uitbreidingsproject van de Mako-mijn in de regio Kédougou in zijn beslissende fase terechtkomt, verstrengt de staat zijn eisen op het gebied van milieubewaking en maatschappelijke participatie. Tussen economische drijfveren, het behoud van de biodiversiteit van de Gambia-rivier en de urgentie van een vreedzaam sociaal dialoog, duikt men in een dossier dat onder streng toezicht staat en gepland staat voor 2028.
Op ongeveer 705 kilometer van Dakar en zo’n dertig kilometer van de regionale hoofdstad ligt het dorp Tomboronkoto in het departement Bandafassi, waar men de adem in houdt. Het is hier, op een onderzoeksperimeter van 25,2 km2, dat de toekomst van een ambitieuze goudmijn op basis van een joint venture tussen Ardimines Sarl en Toro Gold Limited (dochteronderneming van de mijnreus Resolute Mining) wordt bepaald, volgens het Tombo-satellietproject en de milieubeoordeling en sociale impactstudie die zijn meegestuurd in het kader van het technisch-reglementaire onderzoeksdossier gevolgd door de Directie Milieureglementering en Toezicht.
Ontworpen als een satellietmijn die de verwerkingsinstallatie van het goudmijnproject van Mako (in eigendom van Petowal Mining Company – PMC) van input zal voorzien, is het deposit Tomboronkoto bedoeld om de operationele levensduur van dit project te verlengen. De voorlopige schattingen wijzen op veelbelovende mineraalreserves: 5 miljoen ton ertsmateriaal met een goudgehalte van 2,1 g/t, wat neerkomt op ongeveer 343.000 troy-ounce goud. De winning voorziet in dagelijkse winning en wegtransport van 6.000 tot 6.200 ton ertsmateriaal naar Mako, wat de aanleg vereist van een open putterij van meer dan 20 hectare, opslagdepots voor steriele gesteenten op tientallen hectares en de herinrichting van de Nationale Route 7 (RN7). Achter de financiële en industriële aantrekkingskracht schuilen echter een dubbele uitdaging: milieu en maatschappij.
Een regulatoir proces onder streng staatstoezicht
Het juridische kader rond het project is de afgelopen maanden duidelijker geworden. Na de initiële toekenning van de verkenningsvergunning “Tombo” in februari 2019, bevestigde het Ministerie van Mijnbouw en Geologie zijn eerste driejarige vernieuwing vanaf februari 2023 via het besluit nr. 024329 van 7 juli 2023, ondertekend door minister Oumar Sarr, met een minimale financiële verbintenis van 2,1 miljoen Amerikaanse dollars.
Toch ligt de kern van de strijd op het terrein van de milieu-code (wet nr. 2023-15).
De Directie Milieureglementering en Toezicht (Direc), verbonden aan het Ministerie van Milieu en Ecologische Transitie (Mete), heeft officieel de Terms of Reference (ToR) van de Milieu- en Sociaal Impactstudie (EIES) geaccepteerd na een sitebezoek op 25 oktober 2024. “De ontvankelijkheid en goedkeuring van de EIES hangen af van de kwaliteit en de oprechtheid van de raadplegingen die zijn gevoerd. Elk tekortkoming zou leiden tot afwijzing van het rapport,” merkt de Direc op.
Na een verzoek tot uitstel door de sponsor in juni 2025, heeft de Direc een aanvullende drie maanden toegekend voor de indiening van het voorlopige EIES-rapport. In haar kennisgeving benadrukt de milieutoezichthouder het onontkoombare, inclusieve en transparante karakter van het openbare consultatieproces.
Natuurlijke habitats en kwetsbare ecosystemen: de uitdaging van de Gambia-rivier
De aanleg van mijninfrastructuur werpt complexe milieuvraagstukken op. De locatie ligt in directe nabijheid van de Gambia-rivier, een belangrijke waterweg voor regionale ecosystemen en de watervoorziening van gemeenschappen stroomafwaarts.
De EIES, uitgevoerd door het gespecialiseerde adviesbureau Earth Systems, wijst op meerdere gevoelige punten: het invloedgebied van het project valt samen met het chimpanseecorridor en ligt niet ver van het Niokolo-Koba Nationaal Park (PNNK). Het behoud van deze fragiele ecosystemen vereist nauwkeurige compensatiemaatregelen voor biodiversiteitsverlies. Voor het beheer van watervoorraden zijn aanvullende pompen in de Gambia-rivier voorzien (onderworpen aan de regelgeving van de Omvg en Dgpre), evenals het aanleggen van sedimentatie- en decanteringsbassins om de afvoer van af te wateren en any omliggende afvloeiing van de mijn te kunnen beheersen voordat deze wordt geloosd.
Hoe zit het met lozingen en overlast?
De modellering van de luchtkwaliteit (stofdeeltjes PM2,5/PM10), de geluidsuitstoot door explosieve werking, het beheer van oliën en de stabiliteit van de bergings- en opslagdepots voor afgedankte materialen staan centraal in grondige analyses.
Het Tomboronkoto-project belichaamt de complexe afweging in de Senegalese mijnbouwsector: het aantrekken van directe buitenlandse mijninvesteringen combineren met een strikte bescherming van het natuurlijke en sociale erfgoed. De komende maanden, gemarkeerd door de oplevering van het EIES-rapport en de openbare hoorzittingen in Tomboronkoto en Kédougou, zullen bepalen of alle milieu- en maatschappelijke garanties zijn geborgd om groen licht van de administratie te kunnen krijgen.
Nieuweplaatsing van de bevolking: de grote uitdaging
Om het principe van sociale acceptatie, zoals voorgeschreven door de Milieuwet, te waarborgen, werd vanaf de cadringfase een brede campagne van stakeholderconsultaties uitgerold: op nationaal niveau staan consultaties met Senelec, Ageroute, de Directie Nationale Parken (DPN), de Civiele Bescherming, de Directie Water en Bossen (Defccs) en de Nationale Omvg-cel gepland. Regionaal en lokaal vinden werkbijeenkomsten plaats onder toezicht van de Gouverneur van Kédougou, de Prefect en de Subprefect van Bandafassi; er zijn uitwisselingen met de Departementale Raad, de burgemeester van Tomboronkoto, de Regionale Dienst Mijnbouw, vertegenwoordigers van de traditionele goudwinning en maatschappelijke organisaties (waaronder de NGO Panthera, Keoh en de vereniging Alerte Kédougou Environnement).
Nieuweplaatsing en sluiting: voorbereiden van de toekomst na de mijn
Een van de belangrijkste vereisten die door de Direc en de lokale bevolking zijn gesteld, is de gelijktijdige opstelling van een Plan van Actie voor Herhuisvesting (Par). Gezien de potentiële fysieke of economische verplaatsingen die door de mijninfrastructuur en de wegomleiding kunnen worden veroorzaakt, heeft dit plan tot doel eerlijke compensatieschalen vast te stellen en de bestaansmiddelen van getroffen gezinnen te herstellen.
Bovendien integreert het project, conform de nieuwe wettelijke vereisten, al in de onderzoeksfase een Conceptueel Rehabilitatie- en Sluitingsplan. Dit plan, gekoppeld aan de financiële en operationele details, bepaalt de herstelmaatregelen voor het terrein: fysieke en geochemische stabilisatie van de groeves en depots, herbeplanting met inheemse, geschikte soorten, en de teruggave van bewerkbare gronden aan de lokale overheden om een duurzame maatschappelijke ontwikkeling na het beëindigen van de mijnverlening te garanderen.
