In de marge van de werkzaamheden van de 89e gewone zitting van de Afrikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens en de Volkeren (CADHP), die van 12 tot 21 oktober 2026 in Dakar plaatsvindt, heeft de Nationale Commissie voor de Rechten van de Mens (CNDH) van Mali een studie gepresenteerd over de endogene oorsprongen van de mensenrechten. Ver weg van een westerse import wortelt de bescherming van de menselijke waardigheid diep in de geschiedenis, de charters en de gebruiken van Afrika, wat zo een strategische hefboom biedt voor een betere lokale eigenmachtiging van universelle principes.
De mensenrechten zijn geen import. „De grondige analyse van de teksten, charters, gebruiken en endogene tradities van Mali toont duidelijk aan dat de mensenrechten noch een exogene constructie noch een recente invoer zijn in de sociale en politieke geschiedenis van het land”, aldus Maïmouna Diacounda Dembélé, commissaris voor de Rechten van de Mens bij de CNDH van Mali. Zij voegt daaraan toe dat „de Malinese samenlevingen al eeuwenlang rijke en gestructureerde normatieve systemen hebben ontwikkeld”. Gebaseerd op de bescherming van het leven, de menselijke waardigheid, de gerechtigheid, solidariteit, collectieve verantwoordelijkheid en de regulering van de macht hebben deze mechanismen bijgedragen aan het behoud van gemeenschappelijke hulpbronnen en aan de sociale vrede. Volgens Maïmouna Diacounda Dembélé tekenen zich, van de Charte du Kurukan Fuga (of Charte du Mandé) tot de manuscripten van Tombouctou, via de Dina van Macina en levende gewoonterechtcodes, een samenhangende visie op het samenleven af. Deze visie steunt op de onverbrekelijke verbondenheid van rechten en plichten en op een harmonieuze balans tussen het individu, de gemeenschap en de autoriteit. Hoewel traditionele normen vaak de collectiviteit en een minder formele procedure bevorderen, toont de vergelijkende analyse met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en internationale verdragen sterke convergences in de inhoud: verwerping van willekeur, rechtvaardigheid en de bescherming van de kwetsbaarsten.
EEN STRATEGISCH INSTRUMENT VOOR LOKALE VERANKERING VAN DE RECHTEN
Voor Zakaria Touré, Speciale Rapporteur en vertegenwoordiger van de voorzitster van de CNDH van Mali, vormt deze studie een essentieel strategisch instrument. Het gaat niet om het afwijzen van de internationale normen waaraan Mali vasthoudt, maar om deze te verankeren in de diepe waarden en mechanismen van de traditionele regulering van de samenleving (bemiddeling, herstelrecht) om ze toegankelijker en effectiever te maken voor de lokale bevolking. In dezelfde dynamiek benadrukte Prof. Amsatou Sow Sidibé, voorzitster van de Commissie nationale des droits de l’homme (CNDH) van Senega, dat Afrika, veel eerder dan de westerse verklaringen van 1789 of de internationale van 1948, al over belangrijke grondwettenmaterie beschikte. Het waarderen van dit materiële en immateriële culturele erfgoed is vandaag een cruciale plicht om stereotypen te deconstrueren, de convergenties rondom de waardigheid van de mens te benadrukken en te werken aan een echte verankering van de rechten door de burgers.
