Tussen 2021 en 2024 is de gevangenispopulatie in Senegal gestegen van 11 675 naar 13 685 gevangenen, met een nationale bezettingsgraad van 140 %, waardoor het penitentiaire systeem op de limiet staat. Ondanks de beloften van opeenvolgende regimes blijven de gevangenissen een van de pijnpunten van het beleid.
De overbevolking in de gevangenissen van Senegal bereikt kritieke niveaus. De capaciteit van de penitentiaire instellingen, duidelijk onder de behoeften, wordt voortdurend op de proef gesteld door een aanhoudende groei van het aantal gedetineerden. Een recent rapport van de Agência Nationale de la Statistique et de la Démographie (ANSD), gepubliceerd in januari 2026 en door onze redactie ingezien, schetst een alarmerend beeld van een sector die vaak als het ‘achtergebleven kindje’ van het overheidsbeleid wordt bestempeld. Een ‘open wond’ die jaar na jaar blijft bestaan zonder genezing.
Analyse van de tendensen toont een onstuitbare toename van het aantal geïnterneerden. Volgens het ANSD-document, dat door onze redactie is geraadpleegd, is de gevangenispopulatie, die alle personen omvat die op een bepaald moment in de penitentiaire inrichtingen van het land vastzitten, gestegen van 11 675 in 2021 naar 12 550 in 2022. In 2023 werd deze geschat op 12 910 personen, voordat zij in 2024 uitkomt op 13 685.
Deze voortdurende stijging vertaalt zich in een jaarlijks gemiddeld groeipercentage van 4,1% over de periode 2021-2024. Een groeiritme dat ruimschoots de adaptatie- en uitbreidingsmogelijkheden van het penitentiaire patrimonium voorbijgaat.
Een nationale bezettingsgraad van 140 %, schrijnende regionale ongelijkheden
De meest opvallende conclusie uit het rapport betreft de bezettingsgraad van de gevangenissen. Deze graad, die het aantal gedetineerden vergelijkt met de operationele capaciteit van de instellingen, bereikt pieken. In 2024 bedroeg de werkelijke capaciteit 9 768 plaatsen, maar werd Senegalese gevangenissen een totaal van 13 685 gevangenen ondergebracht. Dit betekent gemiddeld 140 gevangenen per 100 beschikbare plaatsen, oftewel een bezettingsgraad van 140%.
Deze landelijke gemiddelde verbergt bijzonder harde situaties in verschillende regio’s. Slechts drie regio’s van de veertien telden een bezettingsgraad onder de 100%: Sédhiou (93%), Fatick (91%) en Ziguinchor (56%).
Overal elders was ontheffing de norm. De regio Kédougou presteerde het slechtst met een geschatte bezetting van 195%. Het volgde Saint‑Louis (178%), Dakar (166%), Kaffrine (160%), Diourbel (159%) en Thiès (157%). Deze cijfers illustreren een chronische overbevolking in de gevangenissen die de detentieomstandigheden extreem belast.
Profiel van de gevangenen: een overwegend mannelijke populatie
De gevangenispopulatie is aanzienlijk mannelijker. In 2024 vertegenwoordigen mannen 97,0% van de totale populatie, wat neerkomt op 12 524 individuen (tegen 12 239 in 2023). Een aanzienlijke toename van 740 mannen in absolute cijfers tussen 2023 en 2024, oftewel een stijging van 5,9%.
Bij de vrouwen liep het aantal op van 671 in 2023 tot 706 in 2024, wat een stijging van 35 personen betekent (3,9% stijging). Zij vormen ongeveer 3% van de totale gevangenpopulatie.
Diefstal, drugs en geweld: de belangrijkste redenen voor detentie
Het ANSD-rapport geeft ook een gedetailleerd beeld van de aard van de misdrijven die leiden tot insluiting.
Bij volwassen gevangenen zijn de meest voorkomende redenen voor detentie in 2024: diefstal en heling (21,2%); bezit van drugs en drugshandel (20,9%); en geweld en bedreigingen (11,2%).
Bij minderjarigen is dit patroon nog sterker: diefstal en heling vertegenwoordigen op zichzelf 48,9% van de delicten, gevolgd door geweld en bedreigingen (14,3%) en seksuele overtredingen (5,7%).
Voor vrouwen die zijn vastgehouden, wijken de motives iets af. Geweld en bedreigingen (21,3%) en administratieve overtredingen (16,0%) vormen de belangrijkste redenen voor detentie, gevolgd door bezit van drugs en drugshandel (14,0%).
Tot slot, bij buitenlandse gevangenen in Senegal blijven diefstal en heling (21,2%) en bezit van drugs en drugshandel (20,9%) de voornaamste oorzaken, gevolgd door seksuele overtredingen en administratieve overtredingen (beide 11,1%).
Verouderde infrastructuur en chronisch onderbezet personeel
Hoewel de cijfers over de gevangenispopulatie al schrikbarend zijn, geldt hetzelfde voor de toestand van de inrichtingen en de arbeidsomstandigheden van het personeel. De onverbloemde diagnose van de sector, waarover waarnemers al jarenlang pleiten, stolt op een harde budgettaire en structurele realiteit.
In 2024 telt Senegal 37 penitentiaire inrichtingen, onderverdeeld in vier categorieën: 32 arresthuizen en correctiehuizen (waaronder één vrouwengevangenis in Rufisque); 2 arresthuizen (Rebeuss en de vrouwen arrest in Liberté VI); 1 correctiehuis (Sébikotane); 2 penale kampen (Liberté VI en Koutal).
De regio Dakar concentreert op zichzelf acht instellingen, wat 21,6% van de penitentiaire infrastructuur in het land vertegenwoordigt. Daartegenover beschikt Kaffrine, Kedougou, Matam en Sédhiou ieder maar over één instelling voor hun hele grondgebied.
Maar de meest schrijnende uitdaging blijft het personeel. Met een ratio van één bewaker per 11 gevangenen voldoet Senegal nergens aan de VN-normen die een verhouding voorstellen van één medewerker voor twee gevangenen. Deze chronische onderbezetting schaadt niet alleen de veiligheid, maar ook elke mogelijkheid tot effectieve bewaking en re-integratie.
In 2024 werd het personeel van de penitentiaire dienst geteld op 2 244 functionarissen, waarvan 1 883 mannen (83,9%) en 361 vrouwen (16,1%). Verder blijkt dat meer dan 86,5% van hen bewakers zijn, terwijl de overige 13,5% verdeeld zijn over administratieve functionarissen en toezichthouders. In al deze categorieën blijven vrouwen aanzienlijk ondervertegenwoordigd.
Geconfronteerd met deze verontrustende constellatie van overbevolking, verouderde infrastructuur en een schrijnend personeelstekort, is de urgentie van een omvangrijk hervormingsprogramma en een substantiële financiële ondersteuning voor de penitentiaire sector nog nooit zo dringend geweest. Het ‘Senegalese kwaal’ die de gevangenissen teistert, vereist nu een fundamentele oplossing, en geen loutere palliatieve maatregelen.
