Wie zou er niet verlangen naar een ‘eeuwige vrede’ in het Midden-Oosten? Zo verwoordde Donald Trump op maandag 29 september zijn plan om een einde te maken aan de oorlog in Gaza, tijdens een persconferentie in het Witte Huis in aanwezigheid van Benyamin Netanyahu. ‘De belofte van een nieuw Midden-Oosten ligt binnen handbereik’, juichte de Amerikaanse president toe, Le Monde schrijft in zijn editie van 30 september. Toch wijst de Washington-correspondent Piotr Smolar, naar eigen zeggen, ‘de structuur van dit vredesplan bevat duidelijke kwetsbaarheden, te beginnen met het ontbreken van een bindende tijdlijn voor een Israëlisch vertrek’.
Voor het eerst heeft de Israëlische premier de deur geopend naar deze mogelijkheid van vrede. ‘Ik steun uw plan om een einde te maken aan de oorlog in Gaza, dat onze oorlogdoelstellingen dient’, aldus Netanyahu volgens de Franse krant. Het document voorziet in een volledige stillegging van het conflict zodra beide partijen ermee instemmen. Maandagavond hebben Qatar en Egypte het document aan Hamas overhandigd, dat zich heeft verbonden om het te bestuderen.
Het akkoord legt strikte tijdsbeperkingen op aan de islamistische beweging. Volgens punt 4 van het plan zouden voor donderdag 2 oktober om 19.00 uur – 72 uur na de persconferentie – alle 47 gijzelaars die nog in de enclave verblijven, waarvan 25 vermoedelijk gestorven, vrijgelaten moeten worden of hun lijken teruggegeven. In ruil daarvoor zou Israël 250 Palestijnse gevangenen met levenslange gevangenisstraf vrijlaten en meer dan 1.700 Gaza-gevangenen die vastzitten sinds de aanval van 7 oktober 2023.
Het plan, ontwikkeld zonder Palestijnse participatie, biedt amnestie en de mogelijkheid voor Hamas-leden die afstand nemen van wapens Gaza te verlaten. Humanitaire hulp moet toestromen ‘zonder inmenging van beide partijen, via de Verenigde Naties en haar agentschappen, en via het Rode Kruis’, aldus Le Monde. De tekst specificeert echter niet of UNRWA, de hulporganisatie voor Palestijnse vluchtelingen die Israël heeft verguisd, zou worden hersteld.
De centrale, nog niet opgeloste vraag betreft demilitarisatie van de enclave, wat voor Hamas ‘een vorm van definitieve sabotage’ zou betekenen. ‘Het is een Hamas verschillend waar we mee te maken hebben’, verklaarde Trump, verwijzend naar de zware verliezen in de rangen van de beweging. Het proces van inbeslagname van wapens en vernietiging van militaire infrastructuren zou plaatsvinden onder toezicht van ‘onafhankelijke toezichthouders’. Een internationale stabilisatiemacht, hoofdzakelijk samengesteld uit Arabische landen, zou worden ingezet en de beveiligingskwesties op zich nemen.
Een kaartenhuis dat kan instorten
Netanyahu heeft onder Amerikaanse druk gaven van goodwill getoond, maar stemde nergens in met majeure concessies. ‘Als Hamas uw plan afwijst, meneer de president, of als ze het zogenaamd aannemen en daarna alles doen om zich ertegen te verzetten, dan zal Israël het werk uiteindelijk alleen afmaken’, waarschuwde de premier, toevoegend: ‘Dat kan op een gemakkelijke manier gebeuren, of op de harde wijze, maar het zal gebeuren.’
Deze hypothese vindt Trump volkomen acceptabel. ‘Israël krijgt mijn volledige steun om het werk af te maken, de vernietiging van de Hamas-dreiging’, waarschuwde hij. Samengevat, aldus Piotr Smolar, vraagt het Witte Huis van de islamistische beweging om tegelijk de gijzelaars en haar wapens terug te geven, haar invloed in het openbare leven in Gaza op te geven en zich op te heffen. Anders zal de lijdensdruk van de burgers in de enclave alleen maar toenemen.
Er is echter geen bindende tijdlijn voor de terugtrekking van het Israëlische leger, behalve in de eerste fase als alle gijzelaars zijn vrijgelaten. Netanyahu benadrukte dat de eerste troepenbewegingen ‘bescheiden’ zouden zijn. Zelfs bij een volledige demilitarisering van Hamas zou het leger een ‘veiligheidsperimeter in de nabije toekomst’ blijven controleren, wat een nieuwe Israëlische bezetting uitsluit maar de bestaande blokkade van achttien jaar zou voortzetten.
Het plan bepaalt dat niemand gedwongen zal worden Gaza te verlaten, en wie wil vertrekken vrij is om te gaan en terug te keren, zonder dat bekend is of Egypte bereid is de grens te openen. Een terugkeer van de Autoriteit Palestijnse in de enclave is uitgesloten. ‘Gaza zal een civiele, vreedzame administratie hebben, geleid noch door Hamas noch door de Autoriteit Palestijnse’, verduidelijkte Netanyahu. Deze Palestijnen, wier profiel en legitimiteit onduidelijk blijven, zouden worden ondersteund door ‘hooggekwalificeerde experts uit de hele wereld’, aldus Trump. De voormalige Britse premier Tony Blair zou zitting nemen in een Vredesraad onder leiding van de Amerikaanse president.
Trump huldigde zijn gast, deze ‘strijder’, terwijl hij de ‘grote menigten’ in de Israëlische straten beschreef die oproepen tot de vrijlating van gijzelaars en het eind van de oorlog — honderdduizenden burgers die de regering hebben geminacht. ‘Tijdens onze ontmoeting vandaag was premier Netanyahu zeer duidelijk over zijn bezwaar tegen een Palestijnse staat’, erkende de Amerikaanse president, zonder zijn eigen positie ten aanzien van dit wezenlijke onderwerp te verduidelijken.
Het plan spreekt van een ‘hoopvolle weg naar zelfbeschikking en de oprichting van een Palestijnse staat, die wij erkennen als de aspiratie van het Palestijnse volk’. Echter, het document behandelt de toekomst van de bezette Westelijke Jordaanoever niet. Het laatste punt noemt ‘een politiek perspectief voor een vreedzaam en welvarend samenleven’, een vage formulering die de eer van de Arabische landen mogelijk kan redden.
In een gezamenlijke verklaring verwelkomden Egypte, Jordanië, Saoedi-Arabië, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten, Turkije, Indonesië en Pakistan de ‘oprechte inspanningen’ van Trump. De Palestijnse Autoriteit en de Europese landen, waaronder Frankrijk, verwelkomden het plan onder dezelfde voorwaarden. De hoogste prioriteit blijft het stoppen van het lijden van de Palestijnse burgers.
Netanyahu stemde er ook mee in om Qatar excuses aan te bieden voor de aanval van 9 september op het hoofdkwartier van Hamas in Doha. De Israëlische leider uitte zijn ‘diepe spijt’ over de dood van een Qatarese officier en erkende een ‘schending van de soevereiniteit van Qatar’, en stelde dat Israël ‘in de toekomst geen soortgelijke aanval meer zal uitvoeren’.
Dit Amerikaanse plan markeert de terugkeer van Jared Kushner, de schoonzoon van Trump, die maandag in de eerste rij zat. In februari 2024 herinnerde Le Monde eraan dat hij het idee had verdedigd om een ‘veilige zone’ te creëren in de Negev-woestijn om de bevolking van Gaza daar onder te brengen. Een jaar later sprak Trump over het omtoveren van het gebied tot een ‘Riviera’. Het maandag gepresenteerde plan is een terugkeer naar een meer realistische aanpak, ondanks alle vraagtekens die ermee gepaard gaan.
