Het Regionaal Cultureel Centrum Blaise Senghor heeft afgelopen donderdag de officiële lanceringsceremonie van de podcast « La Voix des Tirailleurs » onder zijn dak gehouden. Een project gedragen door de vereniging Ker Leyti, onder wetenschappelijke leiding van professor Massamba Guèye, en uitgevoerd met steun van de Franse ambassade in Senegal.
De ceremonie vond plaats in aanwezigheid van Hare Excellentie mevrouw Christine Fages, de Franse ambassadeur in Senegal, die een emotionele toespraak hield. Ook aanwezig waren de leden van het productieteam, hoofdzakelijk jonge mensen, evenals institutionele en culturele partners.
In haar toespraak benadrukte de Franse ambassadeur de reikwijdte van dit herdenkingswerk. Zij citeerde de woorden van een kleindochter van een tirailleur uit Tambacounda die haar grootvader omschreef als “een bibliotheek”; mevrouw Fages verklaarde: “Vanavond openen zich tien bibliotheken.”
Zij herinnerde eraan dat dit project de stem teruggeeft aan degenen voor wie te lang “anderen spraken”. De toespraak belichtte ook de intime en rauwe aard van de verzamelde getuigenissen. “Je zult in deze afleveringen harde woorden horen. Ze zijn niet geknipt. Zo moest het zijn”, benadrukte ze, en verwees daarbij naar het ontroerende verhaal van Waly Cissokho, die in Indochina gewond raakte en aan de verpleegkundige vroeg hoe hij zijn voornaam moest schrijven: “Schrijf zoals je wilt.”
De diplomate maakte ook de link tussen dit geheugenwerk en de actuele Franse wetgeving, met verwijzing naar de wet van 9 mei jl. die de restitutie van cultureel verbeurde goederen tussen 1815 en 1972 mogelijk maakt. “Voorwerpen teruggeven, een stem hoorbaar maken: hetzelfde inspanningswerk is nodig, namelijk dit verhaal recht in het gezicht te kijken”, zei zij, voordat ze concludeerde: “Ik zal nu stil zijn, want vanavond is het woord aan hen.”
EEN PEDAGOGISCH EN MENSELIJK WERK
Naast de ceremonie sprak professor Massamba Guèye, directeur van het project, met ons over de ontstaansgeschiedenis en de ambities van “La Voix des Tirailleurs”. Hij legt uit dat het doel verder wilde gaan dan het louter militaire kader en het menselijke aspect wilde belichten. “Met de herdenkingsbenadering wilden we aan mensen laten zien wat er achter wat men tirailleurs noemt schuilgaat”, vertelt hij. “Wanneer men spreekt over tirailleurs, beperken we hen tot de relatie met het koloniale leger. En deze podcast heeft ons in staat gesteld om kinderen te zien die werden gerekruteerd toen ze 16 waren, vaders van gezinnen…”
De professor benadrukt ook de noodzaak om het zwijgen te doorbreken zodat Afrika zijn eigen verhaal kan vertellen. “Europa heeft over de tirailleurs gesproken; Afrika moest ook, de tirailleurs, over Afrika spreken.” Hij wijst bovendien op de pedagogische dimensie van het project, dat aantoont dat de geschiedenis van de tirailleurs niet beperkt blijft tot de slag bij Thiaroye, maar deel uitmaakt van een “historische continuïteit” die Eerste Wereldoorlog, Indochina en Algerije omvat. De man van cultuur onthulde niet ongetogen de emotie die werd opgeroepen door de opnames, die meer dan 3.700 kilometer in tien dagen overbrugden. “Het waren verkeersongelukken, verdwalen in dorpen… En vijf dagen later hoorde je dat de tirailleur was overleden, nadat we hem hadden opgenomen. De tirailleur zal zijn podcast nooit horen. Dat brengt dus veel emoties met zich mee.” Hij verheugt zich echter over dat dit werk werd gedragen door een jonge ploeg, die heeft geleerd “hoe je een podcast maakt over levend materiaal, met respect voor menselijke waardigheid.”
EEN BREDE EN GRATIS VERSPREIDING
De podcast « La Voix des Tirailleurs » is inmiddels voltooid en beschikbaar. Hij zal gratis worden uitgezonden op alle online luisterplatforms, evenals op nationale en internationale radiostations die bereid zijn het te hosten. In het kader van overdracht gaf het project toestemming van het ministerie van Onderwijs om als lesmateriaal in scholen te dienen. Er zullen luisterpunten worden geplaatst in de dorpen van de tirailleurs en op symbolische herdenkingsplaatsen. De afleveringen, opgenomen in het Frans en in het Wolof (en gedubde versies voor Mandinka-sprekers), beloven de stem van deze “bibliotheken” te laten weerklinken voor toekomstige generaties.
