Het Regionaal Cultureel Centrum Blaise Senghor heeft donderdag jongstleden de officiële lanceringsceremonie van de podcast La Voix des Tirailleurs gehost. Een project gedragen door de vereniging Ker Leyti, onder wetenschappelijke leiding van professor Massamba Guèye, en gerealiseerd met steun van de Franse ambassade in Senegal.
De ceremonie vond plaats in aanwezigheid van Hare Excellentie mevrouw Christine Fages, ambassadeur van Frankrijk in Senegal, die een krachtige en emotionele toespraak hield. Ook aanwezig waren de leden van het productieteam, hoofdzakelijk jonge mensen, evenals institutionele en culturele partners.
In haar toespraak benadrukte de Franse ambassadeur het belang van dit memoirewerk. Ze citeerde de woorden van een kleindochter van een tirailleur uit Tambacounda die haar grootvader beschreef als “een bibliotheek”; mevrouw Fages verklaarde: “Vanavond openen tien bibliotheken.”
Zij herinnerde eraan dat dit project de stem teruggeeft aan degenen voor wie, te lang al, “anderen hebben gesproken”. De toespraak hechtte ook aandacht aan de intieme en rauwe aard van de verzamelde getuigenissen. “U zult in deze afleveringen harde woorden horen. Die zijn niet weggelaten. Zo moest het zijn,” benadrukte ze, voordat ze verwees naar de aangrijpende anekdote van Waly Cissokho, die gewond raakte in Indochina en tegen de verpleegster die vroeg hoe hij zijn voornaam moest schrijven antwoordde: “Schrijf zoals jij wilt.”
De diplomate maakte bovendien de link tussen deze plicht tot herinnering en de actuele Franse wetgeving, verwijzend naar de wet van 9 mei jl. die de restitutie mogelijk maakt van cultureel erfgoed dat tussen 1815 en 1972 is ontnomen. “Objecten restituteren, een stem hoorbaar maken: het is dezelfde inspanning, namelijk het gezicht van deze geschiedenis onder ogen zien,” stelde ze, voordat ze afsluitte met het geven van het woord aan de betrokkenen: “Ik zal nu zwijgen, want vanavond is het woord aan hen.”
EEN PEDAGOGISCH EN MENSELIJK WERK
In de marge van de ceremonie lichtte professor Massamba Guèye, directeur van het project, toe hoe het idee is ontstaan en welke ambities men nastreeft met La Voix des Tirailleurs. Hij legt uit dat het doel verder reikte dan het louter militaire kader en vooral de mens erachter wilde laten zien. “Bij de memoire-benadering wilden we de mens achter de tirailleurs tonen,” aldus hij. “Wanneer men spreekt over tirailleurs, beperken we hen tot hun relatie met het koloniale leger. Met deze podcast konden we zien dat kinderen al op zestienjarige leeftijd werden gerekruteerd, vaders van gezinnen… ”
Guèye benadrukt de noodzaak om de stilte te doorbreken zodat Afrika zijn eigen verhaal kan vertellen. “Europa heeft over de tirailleurs gesproken; Afrika moest, net als de tirailleurs, ook over Afrika spreken.” Hij onderstreept ook de pedagogische dimensie van het project, dat wil laten zien dat de geschiedenis van de tirailleurs zich niet beperkt tot de Slag bij Thiaroye, maar deel uitmaakt van een “historische continuïteit”, inclusief de Eerste Wereldoorlog, Indochina en Algerije. De man van cultuur heeft niet verborgen hoe emotioneel de opnames waren, die meer dan 3.700 kilometer in tien dagen bestrijken. “Het waren wegomstandigheden, verdwalen in dorpen… En vijf dagen later horen dat de tirailleur is overleden, nadat hij zijn verhaal had opgenomen. De tirailleur zal zijn podcast nooit kunnen beluisteren. Het zijn dus evenveel emoties.” Desalniettemin verheugt hij zich dat dit werk door een jonge ploeg is gedragen, die heeft geleerd “hoe men een podcast maakt over levende mensen, met respect voor menselijke waardigheid.”
EEN BREDE EN GRATIS UITZENDING
De podcast La Voix des Tirailleurs is nu voltooid en beschikbaar. Hij zal gratis worden uitgezonden op alle online luisterplatforms, evenals op nationale en internationale radiozenders die dat wensen. In het streven naar overdracht kreeg het project de goedkeuring van het ministerie van Onderwijs om als educatief hulpmiddel in scholen te dienen. Er zullen luisterpunten worden geplaatst in de dorpen van de tirailleurs en op symbolische herdenkingsplaatsen. De afleveringen, opgenomen in het Frans en in het Wolof (en ingesproken voor Mandinka-sprekers), beloven de stem van deze “bibliotheken” te laten weerklinken voor toekomstige generaties.
