Door officieel de steun van Senegal aan de kandidatuur van Macky Sall voor het ambt van secretaris-generaal van de Verenigde Naties te verlenen, zet Bassirou Diomaye Faye een belangrijke politieke stap. Deze beslissing schenkt aan zijn voorganger de nationale legitimiteit die ontbrak aan zijn internationale ambitie, zonder de controverse rond zijn bestuur uit te wissen.
De president Bassirou Diomaye Faye ondersteunt officieel de kandidatuur van Macky Sall voor het ambt van secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Het is de eerste keer dat een Senegalese deze internationale functie ambieert.
De beslissing van Diomaye vormt zonder twijfel een van de belangrijkste politieke handelingen sinds de machtsovergang van maart 2024. Gaat het om rehabilitatie of normalisatie van de politieke betrekkingen? De eerste les uit deze reeks is dat president Bassirou Diomaye Faye bij de kandidatuur van Macky Sall de legitimiteit van zijn eigen land op het internationale toneel heeft toegevoegd.
Door te bepalen dat de kandidatuur van Macky Sall voortaan ‘die van Senegal’ werd en door de regering en het hele diplomatieke netwerk in te zetten om deze te verdedigen, heeft de Senegalese staat aan zijn voormalige president een officiële erkenning toegekend die verder gaat dan loutere hoffelijkheid.
Deze steun transformeert een persoonlijke kandidatuur, die tot nu toe door Burundi werd gedragen, in een nationale kandidatuur. Het vormt, in dat opzicht, een vorm van diplomatieke rehabilitatie. De buitenlandse partners zien niet langer alleen een voormalige president-kandidaat, maar een kanshebber die de officiële steun van zijn land geniet. Deze beslissing maakt ook een onderscheid tussen de ethiek van overtuiging en de ethiek van verantwoordelijkheid.
Toen hij in de oppositie zat, bekritiseerde Bassirou Diomaye Faye fel het bilan van Macky Sall, met name de repressie van de protesten van 2021 tot 2024 en het beheer van de overheidsfinanciën. Eenmaal aan de macht lijkt hij de staatsverantwoordelijkheid te hebben verkiezen door de kandidatuur te steunen die de internationale uitstraling van Senegal zou kunnen versterken, los van de politieke tegenstellingen uit het verleden. Deze presidentspositie illustreert de overgang van partijdige politiek naar staatsbeleid. Besturen betekent vaak arbitrage tussen activistische engagementen en diplomatieke overwegingen. In dit opzicht valt de beslissing van Bassirou Diomaye Faye samen met een logica van continuïteit van de staat.
Toch gaat de omvang van deze diplomatieke rehabilitatie verder dan enkel het diplomatieke vlak. Het heeft ook een sterke symbolische dimensie. Door Macky Sall officieel te ontvangen in het Paleis van de Republiek, en vervolgens de ‘levende krachten van de natie’ te vragen zijn kandidatuur te steunen, draagt het staatshoofd bij aan een gewijzigde publieke perceptie van zijn voorganger. Degene die werd gepresenteerd als een belangrijke politieke tegenstrever, lijkt in deze sequentie nu een vertegenwoordiger van de belangen van Senegal op het internationale toneel.
Wanneer de staatsreden botst met de verwachtingen van gerechtigheid
Hoewel deze beslissing het diplomatieke prestige van Senegal kan versterken, veroorzaakt ze ook complexe binnenlandse politieke effecten. Een eerste lezing is dat het een gebaar is dat bijdraagt aan een herconfiguratie van het politieke midden. Na de breuk met Ousmane Sonko en de aankondiging van de oprichting van zijn eigen formatie, zoekt Bassirou Diomaye Faye zijn achterban uit te breiden. In dit opzicht zou zijn toenadering tot Macky Sall kunnen worden geïnterpreteerd als een signaal gericht aan een deel van de kaderleden van de Alliance pour la République (APR), ja zelfs als het voorproef van toekomstige politieke convergenties.
Deze hypothese, geopperd in het publieke debat, blijft echter toekomstgericht. Er bestaat op dit moment geen formele politieke overeenkomst tussen de twee mannen of hun respectievelijke kampen die dit kan bevestigen. De volgende stappen hangen af van de keuzes van de actoren en de evolutie van de machtsverhoudingen. In partijensystemen proberen politici hun allianties te herpositioneren wanneer de evenwichten veranderen om hun handelingsruimte te behouden of te vergroten. Zo’n strategie brengt echter ook een potentieel politiek prijskaartje met zich mee.
De huidige Senegalese autoriteiten hadden een deel van hun legitimiteit opgebouwd op basis van een strenge kritiek op het vorige regime. De gebeurtenissen van 2021 tot 2024, die volgens verschillende tellingen tientallen doden hebben veroorzaakt, liggen nog steeds in het hart van de eisen van vele nabestaanden, slachtoffers en maatschappelijke organisaties. Voor deze actoren kan de officiële steun aan Macky Salls kandidatuur voortkomen als een afwijking van de verwachtingen van waarheid, gerechtigheid en het vaststellen van verantwoordelijkheden. De spanning is dus duidelijk. Vergelijkende ervaringen tonen aan dat een duurzame verzoening vaak afhangt van een evenwicht tussen erkenning van de slachtoffers, het vaststellen van de verantwoordelijkheden en de heropbouw van de politieke relatie.
Anders kan een deel van de publieke opinie van mening zijn dat het nastreven van diplomatiek consensus zwaarder weegt dan de eisen van gerechtigheid. Besturen betekent zo de noodzakelijkheden van het heden verzoenen met het geheugen van de voorgaande conflicten. Een beslissing die op diplomatiek vlak als rationeel wordt beschouwd, kan door een deel van de samenleving anders geïnterpreteerd worden wanneer deze traumatismes nog vers zijn.
De centrale vraag blijft: heeft Bassirou Diomaye Faye Macky Sall gerehabiliteerd? Wat betreft diplomatie is het antwoord positief. De officiële steun van de staat, de mobilisatie van het diplomatieke netwerk en de inschrijving van zijn kandidatuur in het nationale belang geven hem een legitimiteit die Senegal nog niet officieel aan hem had toegekend. Wat betreft de binnenlandse politiek is het antwoord genuanceerder. Diplomatieke rehabilitatie betekent niet noodzakelijk dat de controverse rond zijn bestuur wordt weggeveegd.
Debatten over politieke verantwoordelijkheid bij het geweld van 2021 tot 2024, het beheer van de overheidsfinanciën en de beloften tot verantwoording blijven aanwezig in het publieke domein. Vanuit een geopolitieke hoek toont deze beslissing vooral de wil van Senegal om zijn internationale invloed te behouden. In een context van herverdeling van de Afrikaanse machtsverhoudingen en de concurrentie om de leiding over mondiale instellingen, kan het steunen van een Senegalese kandidaat aan het hoofd van de Verenigde Naties worden gezien als een investering in het prestige en de invloed van het land.
Dus vormt de beslissing van Bassirou Diomaye Faye een diplomatieke rehabilitatie van de kandidatuur van Macky Sall. Ze sluit echter noch de politieke debatten, noch de memoriedebatten af die zijn bilan omringen. Ze legt een fundamentele spanning bloot tussen de staatsreden, die de strategische belangen van het land verdedigt, en de verwachtingen van gerechtigheid van een deel van de samenleving.
Het doel voor de president en zijn kamp zal zijn aan te tonen dat steun aan een internationale kandidatuur noch het afzweren van de verantwoordelijkheid inhoudt, noch het verdwijnen van de waarheidseisen van de slachtoffers. Zijn vermogen om diplomatie, gerechtigheid en nationale eenheid te verzoenen zal de duurzame politieke draagwijdte van dit besluit bepalen.
