Bij de opening van de 14e Pan-Afrikaanse Conferentie over Illegale Financiële Stromen en Belastingheffing, dinsdag in Dakar, heeft Chenai Mukumba, uitvoerend directeur van Tax Justice Network Africa (TJNA), de deelnemers opgeroepen verder te kijken dan tijdelijke fiscale hervormingen en na te denken over een echte economische soevereiniteit voor Afrika.
Belasting mag niet beperkt blijven tot een instrument voor het mobiliseren van inkomsten. Ze moet ook dienen om Afrikaanse economieën te transformeren, ongelijkheid te verminderen en de capaciteit van staten te versterken om hun eigen economische koers te bepalen. Dit is een van de belangrijkste boodschappen die Mukumba, uitvoerend directeur van TJNA, tijdens de opening van de 14e Conferentie over Illegale Financiële Stromen en Belastingheffing uitdrukt.
Het evenement, geplaatst onder het thema “Het vooruitstuwen van een transformerend programma voor fiscale rechtvaardigheid voor Afrika”, brengt van 30 september tot 2 oktober beleidsmakers, parlementsleden, onderzoekers, maatschappelijke organisaties, media en ontwikkelingspartners samen rondom de vraagstukken fiscaliteit, illegale financiële stromen, schulden en transformatie van de economie.
In haar openingsspeech trachtte Mukumba het debat vooral te verbreden. Volgens haar moet de conferentie zich niet alleen richten op instrumenten van fiscaal beleid, maar ook op de uiteindelijke doelstellingen van de transformaties die Afrikaanse samenlevingen nastreven.
“Welke soort Afrika proberen we te bouwen?”, vroeg ze, en nodigde ze de deelnemers uit na te denken over wat economische soevereiniteit concreet zou betekenen voor het continent.
De verantwoordelijke van TJNA maakte bovendien een onderscheid tussen een Africans conferentie en een pan-Afrikaanse conferentie. De aanwezigheid van Afrikanen aan één tafel volstaat volgens haar niet om een initiatief een echte pan-Afrikaanse dimensie te geven. “Wat betekent het om pan-Afrikaans te zijn?”, vroeg ze, en meende dat deze notie verplichtingen met zich meebrengt bij het nadenken over de economische toekomst van het continent.
Voor Mukumba vindt deze reflectie plaats in een context van ingrijpende veranderingen in het wereldwijde politieke en economische bestel. Ze beschouwt dit tijdvak van omwentelingen als een moment waarop Afrikaanse landen hun plaats in het internationale systeem kunnen heroverwegen, maar ook de mogelijkheid om alternatieven te bouwen.
“Willen we gewoon een betere plek voor Afrika in het bestaande systeem, of willen we meewerken aan het verbeelden en bouwen van iets anders?”, vroeg ze zich af.
Deze vraag raakt onder meer aan het gebruik van de Afrikaanse natuurlijke hulpbronnen, de financiering van ontwikkeling, de relaties met buitenlandse kapitaalstromen en de capaciteit van staten om economische beslissingen te nemen onafhankelijk van externe beperkingen. Voor Mukumba kunnen de keuzes die vandaag worden gemaakt, de economische trajecten van het continent decennialang beïnvloeden.
Ze plaatst deze vragen ook in de geschiedenis van het pan-Africanisme. De strijd voor onafhankelijkheid draaide niet alleen om politieke soevereiniteit; ze droeg ook een economische ambitie in zich: Afrikanen in staat stellen de richting van hun samenlevingen te bepalen, hun hulpbronnen te controleren en hun economische toekomst te bepalen.
In dit licht nodigde Mukumba de Senegalese econoom Ndongo Samba Sylla uit om het denken over de economische fundamenten van het pan-Afrikaanse project te openen. Ze riep hem specifiek op om de noties van economische en monetaire soevereiniteit, de erfenissen van koloniale structuren en de voorwaarden voor een echte economische emancipatie van het continent onder de loep te nemen.
Tijdens de drie dagen van de conferentie zullen de uitwisseling en discussies zich onder meer richten op illegale financiële stromen, fiscale systemen, schulden, natuurlijke hulpbronnen, ongelijkheid, gezondheid, zorgactiviteiten en de evolutie van de internationale fiscale architectuur.
Voor Mukumba moeten deze debatten verder gaan dan „incrémentale” hervormingen en bijdragen aan een agenda die centraal staat rond de belangen en prioriteiten van Afrika. “Voordat we vragen hoe, wil ik dat we tijd nemen om ons af te vragen waar we naartoe willen,” stelde ze.
Tot slot roep zij de deelnemers op om de eventuele meningsverschillen die tijdens de conferentie kunnen ontstaan te aanvaarden, terwijl ze één gezamenlijke ambitie behouden: het versterken van de capaciteit van Afrikanen om mee te wegen in de economische keuzes die de levensomstandigheden van de bevolking bepalen.
