Econoom, romanschrijver et muzikant Felwine Sarr is ook de man wiens rapport een wereldwijde beweging op gang heeft gebracht voor de teruggave van Afrikaanse kunstwerken. In een lang interview met The Continent, nr. 250, van 22 augustus 2026, blikt de Senegalese intellectueel terug op de oorsprong van zijn denken, op hoe een presidentiële opdracht aan alle controle is ontsnapt, en op zijn wens om nu weer vooral muzikant te zijn.
Geboren op een klein eiland in de delta van de Saloum, in het westen van Senegal, nabij de Gambiarivier, vertelt Felwine Sarr aan The Continent dat hij al op jonge leeftijd met een boot naar de stad moest om zijn middelbare school en universitaire studies te volgen. Die geografische isolatie heeft volgens hem vroeg een verlangen naar vertrekken gevoed. Zijn familie maakte daarna meerdere verplaatsingen mee, onder meer in Frankrijk tijdens de militaire opleiding van zijn vader, voordat hij op zijn beurt besloot meerdere jaren aan de universiteit van Orléans te blijven, “moe van reizen”, aldus wat hij tegen het medium vertelt.
Toen hij terugkeerde om economie te onderwijzen aan de universiteit Gaston Berger, dacht Sarr dat hij zich duurzaam in Senegal had gevestigd. Maar de aantrekkingskracht van de menselijke wetenschappen liet hem niet met rust: hij sloot zich aan bij de Duke University in de Verenigde Staten, waar hij buiten het klassieke disciplinaire kader kan treden. Daar ziet hij een noodzaak voor het Afrikaanse denken, met nadruk op het belang voor denkers en kunstenaars om zich met andere ideeën en gevoeligheden te confronteren.
Deze onvrede sluit aan bij een bredere constatering die hij in het interview formuleert: de Afrikaanse economie heeft lange tijd de verkeerde vraag gesteld, die het imiteren van Europa betrof, in plaats van zich af te vragen welk levensmodel het continent werkelijk voor zichzelf wenste. Dit vraagstuk heeft geleid tot zijn essay Afrotopia, een filosofische meditatie over een mogelijke Afrikaanse utopie, en dat thema zet hij voort in een nieuw werk in wording, La Fabrique du Présent.
Schrijven als gesprek met de menselijke conditie
In 2016 richt Sarr samen met de Camerounese intellectueel Achille Mbembe Les Ateliers de la pensée op, met de ambitie om kunstenaars en denkers uit Afrika en uit de diaspora rond hun eigen vraagstukken samen te brengen. Hij rechtvaardigt dit initiatief door een tekort dat hij op het continent observeert: hoewel wegen, ziekenhuizen en scholen onmisbaar zijn, ontbreekt volgens hem een diepgaande reflectie op de Afrikaanse realiteit zelf.
Het meest opvallende moment uit zijn parcours blijft de opdracht uit 2018 van de Franse president Emmanuel Macron: een rapport over het Afrikaanse erfgoed bewaard in de Franse musea, mede geschreven met Bénédicte Savoy. Sarr erkent aanvankelijk te hebben getwijfeld aan de reikwijdte ervan, omdat hij dacht dat Macron geen gevolg zou geven aan hun conclusies en het vooral een communicatieve operatie zou zijn. Het is zijn coauteur die hem ervan heeft overtuigd hoe belangrijk de beweging in wording was. In het eerste jaar na publicatie van het rapport stemde Frankrijk in met de teruggave van de schatten van Abomey, wat een mondiale discussie over de dekolonisatie van westerse musea op gang bracht — een ontwikkeling die Sarr zelf omschrijft als een verrassing, die laat zien hoe een idee dat op het juiste moment arriveert de realiteit kan veranderen.
Verder dan het essay blijft Sarr trouw aan fictie. Hij ziet daarin een manier om zijn dromen en zijn gevoelsleven met meer waarheid uit te drukken dan in een theoretische tekst, en hij beschouwt het als geschikter om generaties te bereiken. Momenteel werkt hij aan een ambitieuze roman, gesitueerd in West-Afrika vóór de koloniale periode in de negentiende eeuw, die hij presenteert als een grote saga die het afwijkende lot van deze bevolkingen onderzoekt en de psyche van de voorouders verkent — een project dat hij nog belangrijker acht dan Afrotopia. Tegen komend jaar zal hij vijf werken in het Engels hebben gepubliceerd, tussen fictie en essays, en zes romans in het Frans.
Sarr benadrukt tenslotte dat muziek door zijn hele leven loopt. Als oudste van een twaalfkoppige broers- en zussenfamilie, waarvan zes muzikant zijn, heeft hij twaalf jaar lang de reggaeband Dolé geleid, voordat hij zijn eigen label in Senegal oprichtte. Tegenwoordig, zegt hij tegen The Continent, wil hij weer meer muzikant zijn dan de publieke intellectueel die hij de afgelopen jaren is geweest.
