Na de naamsverandering van de Golf van Mexico is het nu ook het Ontario-meer aan de beurt om van naam te veranderen onder impuls van Washington. Een symbolisch gebaar dat past in een bredere beweging van imperialistische heropleving, tussen de Verenigde Staten, China en Rusland.
Het “Meer van Amerika” is geen grap meer. Nadat de Golf van Mexico werd omgedoopt tot Golf van Amerika, noemde Donald Trump vorige week een soortgelijke naamswijziging voor het Ontario-meer, en liet zelfs doorschemeren dat de Atlantische Oceaan en de Pacifische Oceaan op termijn zouden kunnen volgen. Deze stap, ogenschijnlijk bijkomstig, past volgens de historicus Florian Louis in een omvangrijke imperialistische beweging die veel verder reikt dan het Amerikaanse kader en China, Rusland en Turkije omvat. In een interview op France Culture beschrijft de onderzoeker aan het Institut géopolitique d’études avancées van de ENS en mede-hoofdredacteur, samen met Nicolas Beaupré, van het collectieve werk Histoire mondiale des impérialismes (Presses universitaires de France), hierin een historische wending van groot belang.
Volgens Florian Louis hebben de Verenigde Staten nooit echt opgehouden een imperialistische macht te zijn: de westwaartse verovering ten koste van de inheemse bevolking in de 19e eeuw, gevolgd door een juist informeler imperialisme (economisch en militair) gedurende de 20e eeuw, na de officiële sluiting van de grens in 1890. Wat er verandert met Donald Trump, benadrukt de historicus, is dus niet het imperialisme zelf maar “de buitengewoon ongeremde manier waarop het gebeurt”, waarbij de huidige president openlijk visie op annexaties van Groenland of Canada uitspreekt, terwijl hij tegelijk een meer traditionele economische roof nastreeft; het akkoord met Caracas, waardoor Washington controle krijgt over meer dan 65 miljard vaten Venezolaanse olievoorraden voor 100 miljard dollar, illustreert dit. Dat, zo verduidelijkt de onderzoeker, is de eerste keer sinds 1945 dat een Amerikaanse president expliciet een territoriale uitbreiding van zijn land opeist.
Om zijn analyse te onderbouwen biedt Florian Louis een precieze definitie van het rijk, opgebouwd rond vijf criteria: een expansiegerichte staat met aanzienlijke territoriale omvang, die heterogene bevolkingen samenbrengt in een asymmetrische situatie waarin dwang een rol speelt. Een kader dat bijvoorbeeld het Israëlische geval uitsluit, zelfs als het Zionistische project in zijn tijd door het Britse imperialisme is geïnstrumentaliseerd.
De historicus maakt ook een duidelijk onderscheid tussen de Chinese en de Russische strategieën. Peking zou de voorkeur geven aan een informeel imperialisme, volgens hem een erfenis van het Amerikaanse model uit de twintigste eeuw: economische controle over havens, mijnen en strategische ondernemingen in plaats van directe territoriale annexatie, met uitzondering van Taiwan. Moskou daarentegen zou dichter bij een logica van territoriale herovering uit de negentiende eeuw komen, waarvan de oorlog in Oekraïne volgens Florian Louis een “volledig nieuw” geval is: een rijk dat met wapens probeert een voormalige provincie terug te winnen die al tientallen jaren onafhankelijk is.
De historicus gaat ook in op de westerse illusie uit de jaren negentig, gesymboliseerd door François Mitterrands toespraak in 1991 waarin hij het einde van de rijken na de val van het Sovjetblok aankondigde; een “ontkenning van het rijk” die hij koppelt aan de theorie van Francis Fukuyama over het “einde van de geschiedenis.” Wat de Europese Unie betreft, tussen de imperialismen van de Verenigde Staten, China en Rusland in, denkt Florian Louis dat zij minder baat heeft bij het claimen van haar eigen imperialisme dan bij het leren van de capaciteit van sommige historische rijken, zoals Oostenrijk-Hongarije, om verschillende volkeren naast elkaar te laten bestaan, terwijl hij eraan toevoegt dat op lange termijn “de norm het rijk is” en niet de nationaalstaat.
Volledige uitzending hier te bekijken
