Een expert in lokale ontwikkeling, Serigne Mbaye, vindt dat de herziening van het statuut van buurtvertegenwoordigers een « strategische noodzaak » is om ons decentralisatiesysteem te versterken. Het gaat beslist niet om een gunst aan deze toegewijde mensen ten bate van onze gemeenschap.
Wat is het nut van buurtvertegenwoordigers?
Buurtvertegenwoordigers vormen een cruciale schakel in de nabijheidsgerichte territoriale administratie in Senegal. Ze zijn aanwezig in alle 557 gemeenten en belichamen de staat dicht bij de bevolking, en vervullen een fundamentele rol als brug tussen de administratieve autoriteit, de lokale overheden en de burgers.
Handelend op basis van een delegatie van de administratieve autoriteit zien zij erop toe dat bestuurlijke en gemeentelijke besluiten worden uitgevoerd; dat sociale en grondconflicten vreedzaam worden voorkomen en beheerd; dat gevoelige informatie met betrekking tot veiligheid wordt doorgegeven; dat de volksgezondheid, migratiestromen en bevolkingstellingoperaties worden uitgevoerd.
Als echte « ogen en oren » van de toezichthoudende autoriteit dragen buurtvertegenwoordigers bij aan de realisatie van decentralisatie zoals vastgelegd in de Code général des collectivités territoriales (wet nr. 2013 – 10). Hun aanwezigheid stelt ons in staat sociale spanningen te anticiperen, stedelijke crises te voorkomen (vooral in periodes van verkiezingen) en een inclusieve, participatieve en responsieve lokale governance te versterken. Zonder hen zou de staat een essentieel instrument voor sociale regulering en gemeenschapsbemiddeling verliezen, onmisbaar voor de verankering van de publieke actie in het terrein.
Hoe worden buurtvertegenwoordigers gekozen en waarom veroorzaakt het proces soms spanningen?
De benoeming van buurtvertegenwoordigers berust op een gestructureerde maar gevoelige administratieve procedure, omdat die rechtstreeks ingrijpt in lokale sociale en politieke evenwichten. In overeenstemming met de Code général des collectivités territoriales en het decreet dat de functie regelt, verloopt het proces via de volgende fasen.
De eerste stap betreft een consensusvoorstel van de wijkbewoners. Bij gebrek aan consensus wordt een openbare stemming georganiseerd onder leiding van de burgemeester. De tweede stap is de benoeming van de vertegenwoordiger bij besluit van de burgemeester, na goedkeuring door de toezichthoudende autoriteit (prefect).
De vertegenwoordiger moet de Senegalese nationaliteit bezitten. Hij moet van zijn burgerrechten en civiele rechten genieten en daadwerkelijk in de betreffende wijk wonen. Er moet ook een integriteitonderzoek zijn dat zijn integriteit, discretie en verantwoordelijkheidsgevoel bevestigt.
De vertegenwoordiger moet ook beschikken over communicatieve en managementvaardigheden, met name op het gebied van bemiddeling en conflicthantering. De spanningen die bij sommige benoemingen voorkomen, vooral in grote stedelijke agglomeraties, vinden vaak hun oorsprong in verdenkingen van bevoordeling, politiek clientelisme of uitsluiting van de gemeenschap.
Om de legitimiteit van het proces te versterken, is het nodig een publieke en transparante oproep tot kandidatuur te formaliseren; de selectiecriteria duidelijk publiceren. Ook dient men de bevolking en de lokale maatschappelijke gemeenschap verder te betrekken en de publicatie van de resultaten en de beweegredenen achter de keuzes te waarborgen. Een dergelijke aanpak zou spanningen temperen en de sociale acceptatie van de buurtvertegenwoordiger vergroten.
Gegeven het ontbreken van adequate begeleiding, is het dan niet tijd om het statuut van buurtvertegenwoordigers te herzien?
De vraag naar hervorming van het statuut van buurtvertegenwoordigers rijst vandaag met bijzondere urgentie. In grote meerderheid vervullen deze actoren hun taken zonder stabiel loon, zonder sociale bescherming en zonder voortdurende opleiding, ondanks de aanzienlijke risico’s verbonden aan hun functies.
Blootgesteld aan grondconflicten, aan veiligheidsproblemen en soms aan represailles, opereren zij in een precaire institutionele situatie, niet verenigbaar met de vereisten van een moderne territoriale governance. Een structurele hervorming dringt zich op rond drie hoofdvlakken.
Het eerste punt betreft statutaire erkenning, door middel van regelmatige en motiverende vergoedingen. Daarnaast zou zij sociale bescherming moeten genieten, inclusief ziekteverzekering en passende veiligheidsmechanismen. De buurtrepresentant moet ook zijn capaciteiten versterken via voortdurende opleidingen in lokaal bestuur, maatschappelijke bemiddeling en administratieve ondersteuning.
Daarnaast zou een sterke institutionele communicatie over hun rol en nut – via lokale media, de gemeenten en de administratie – hun werk waarderen en hun morele gezag herstellen.
Het herzien van het statuut van buurtvertegenwoordigers is geen gunst, maar een strategische noodzaak om decentralisatie te verstevigen, sociale cohesie te versterken en het lokale bestuur in Senegal te professionaliseren.
