Een historische primeur voor zowel Afrikaans cinema als voor een nog onwennig Rwandaans cinema: de Gouden Camera 2026 werd toegekend aan de cineaste Marie-Clementine Dusabejambo voor haar Ben Imana. Een prijs voor interpretatie voor Congo Boy, dat een Centraal-Afrikaanse cinema in opkomst vertegenwoordigt, bevestigt dat er een nieuwe golf in het hart van het continent opwelt. Conclusie: twee prijzen voor slechts drie Afrikaanse films die werden geselecteerd. Een mooi voorbeeld van prijs-kwaliteitverhouding.
“Dat is een lastige vraag die jullie mij stellen…”, reageert de Canadese Monia Chokir, voorzitter van de jury van de Gouden Camera 2026, op de vraag van Le Quotidien of Ben Imana van de Rwandaise Marie-Clementine Dusabejambo werkelijk de eerste Afrikaanse film is die de onderscheiding voor de beste eerste lange speelfilm opeist, al decennialang uitgereikt tijdens het Internationaal Filmfestival van Cannes. Eh… nou ja, na een strikte bestudering van de palmares terug tot 1978 is het historisch gezien juist. De naam van Marie-Clementine Dusabejambo zal als eerste Afrikaans handtekenen in een lijst, voor een volledig Rwandaanse productie, tussen de bekroonde en/of meervoudig bekroonde onder anderen Jarmusch, Panahi en Dhont, en andere figuren uit de wereldcinema.
Als twee andere cineasten van het continent opduiken, zij het als eerbetoon aan de nagedachtenis van Moufida Tlati (Les silences du Palais, 1994) en aan de Nigeriaan Akinola Davies Jr., vorig jaar, dan is dat op titel van een “mention”, dus een eervolle vermelding. Het gemeenschappelijke tussen de tweede en de Rwandaise is dat hun werken de eerste lange speelfilms van hun respectieve landen zijn die in Cannes in selectie verschenen, in Un Certain Regard. Een eerste op eerste plaatsen voor M.-C. Dusabejambo dus, een knap doorbraakmoment voor een pas verrijzende cinema die een intieme en dagelijkse strijd belicht die vrouwen voeren op de moeizame weg naar nationale verzoening, zestienennegen jaar na de genocide van 1994 (zie hieronder ons interview).
Negentwintig eerste lange speelfilms van over de hele wereld waren door de jury van deze Gouden Camera gezien. “Ben Imana heeft me recht in het hart getroffen”, verklaarde voorzitter Monia Chokir voor de pers. Een emotie die ook de internationale pers deelt, aangezien de film enkele uren eerder ook de 2026-prijs van FIPRESCI (Internationale Federatie van Critici) kreeg toegekend, net zoals bij ons (Le Quotidien, 21 mei). Maar dit is niet de enige opvallende Afrikaanse verrassing in de Cannes 2026-uitslag.
Drie films in Un Certain Regard en twee prijzen: prachtige efficiëntie! De tweede prijs gaat naar Congo Boy van Rafiki Fariala (Le Quotidien, 20 mei) via een interpretatieprijs voor acteur Bradley Fiomona Dembasset, die hem op het scherm vertolkt in zijn eigen biografie als Congolese vluchteling in Bangui. Ook dit was opnieuw het eerste lange speelfilmwerk van de regisseur, net als het eerste Centraal-Afrikaanse filmpje uit een cinema die evenzeer opbloeit als die van de Rwandaise winnaar van de Gouden Camera. Dat alles in een sectie die wél gewijd is aan doorbraken uit alle hoeken van de wereld: zo kende Un Certain Regard dit jaar bovendien de eerste Nepalese eerste film die ooit op de Croisette werd vertoond…
Alias Robert op het scherm, Bradley, gekozen door Rafiki uit 700 kanshebbers — want het is hem en omdat… ik ben het ermee eens — ontbrak in Cannes om zijn diploma in ontvangst te nemen. “Ik ben een ster,” plofte, namens zijn dubbel, de cineast neer in een van de improviserende slam-ritmes die zijn handelsmerk zijn. Buiten beeld en in de subtekst, zoals men in de pers zegt, deden we niets anders dan denken aan het lot van Abou Sangaré, de Guinée without papers die onderworpen is aan een OQTF (Verplichting om het grondgebied te verlaten), held van de Histoire de Souleymane, eveneens getoond in Un Certain Regard in 2024. Voor interpretatieprijs en daarna, met 600.000 toeschouwers minder, bekroond als mannelijk revelations, had Abou een uitstel voor verblijf in Frankrijk aan de oppervlakte gebracht.
Abou weigert er echter voor te kiezen als een “slachtoffer” van het cinema. Hij blijft ervan overtuigd dat zijn echte beroep mechanieker is. Desalniettemin kan men hopen dat een opeenvolging van toevalligheden het lot van Bradley/Robert, alias Congo Boy, alias Rafiki, spaart en Bradley op termijn zelf tot een ster maakt. De toekomst zal het leren.
Om af te sluiten, nemen we een omweg langs de coulisses van de officiële competitie voor de Gouden Palem. De Roemeense cineast Cristian Mungiu vertrekt met twee palmen op zak met zijn Fjord, een verhaal dat een cruciale vraag oproept in een wereld die wel “globalisering” noemt: in welke mate kan een bepaald ideaal van maatschappelijke “vooruitgang”, zoals verankerd in een land zo “vooruitstrevend” als Noorwegen, zich opdringen als de antithese van een tolerantie die als theologische waarde wordt gepromoot? Kortom, is te veel tolerantie tolereerbaar, of weigert het alle waarden die de onze niet zijn?
In dit op feiten gebaseerde verhaal wordt een koppel vijf kinderen ontnomen, omdat de opvoedkundige principes van de ouders als te streng worden beschouwd voor de heersende normen. De vader en moeder riskeren een gevangenisstraf in een kafkaiaanse rechtszaak zonder enig bewijs van mishandeling. Het is zeldzaam: Fjord ontving ook de oecumenische prijs die de christelijke, islamitische en joodse geloven verenigt, en het werd tegelijk door de Grand Orient de France verkozen in zijn Citizenship Prize, volledig in seculiere geest. Daarnaast kreeg de film ook lof van de internationale filmkritiek. Een consensus die niet zo vaak voorkomt bij een vraag die de fundamenten van een verwarde wereld raakt. Op zoek naar houvast?
