Uitgenodigd in de uitzending “Afrika ontleden”, die woensdag 28 januari 2026 werd uitgezonden, leverde de historicus en politicoloog Achille Mbembe een ongenadige analyse van de politieke situatie in Kameroen, waarin hij stelde dat “het tijdperk van Paul Biya voorbij is” en opriep tot het mobiliseren van alle krachten om het einde te bespoedigen van een regime dat hij als “calamiteus” betitelt.
Volgens de auteur van onder meer Brutalisme en Uit de Grote Nacht bevindt Kameroen zich in een van de ernstigste crises uit zijn recente geschiedenis. “Het is een land waarvan de hersengrafiek plat is”, zei hij in de uitzending die werd gepresenteerd door Fabrice Wiumo en Théophile Kouamouo.
De Kameroense intellectueel schetst een alarmerend beeld: “Kameroen staat op het punt buiten spel te raken op bijna alle vlakken: economisch, financieel, diplomatiek. De crème de la crème van de intellectie van het land is op de vlucht, duizenden universiteitsdocenten verlaten maandelijks het land”, zo verklaarde hij, met name Canada als belangrijkste bestemming van deze exodus.
Deze analyse vindt plaats in een context van extreme spanningen. Nadat Paul Biya, die al 43 jaar aan de macht is, eind december 2024 had beloofd een nieuw kabinet “in de komende dagen” te vormen, heeft hij zijn regering nog niet benoemd. Het land moet bovendien 1.650 miljard CFA ophozen om zijn begroting 2026 te financieren, zonder duidelijke politieke richting.
Voor Mbembe heeft het Biya-regime, zelfs wanneer het formeel aan de macht blijft, alle morele legitimiteit verloren. “In de hoofden van veel mensen is het voorbij. Wat hij vertelt, heeft absoluut geen geloofwaardigheid meer”, stelde hij. De historicus refereert onder meer aan de presidentsverkiezingen van oktober 2024, gekenmerkt door een sterke burgermobilisatie ondanks de uitsluiting van zwaargewicht-kandidaten zoals Maurice Kamto, en waarvan de door de Constitutional Council uitgeroepen resultaten door Issa Tchiroma in ballingschap in Gambia worden betwist.
“Hij heeft de morele strijd verloren. Het is nodig om die morele nederlaag om te zetten in een overwinning die zowel institutioneel als effectief is”, benadrukte de intellectueel, die het regime als “crapuleus” omschreef en bereid zag om “de maximale schade aan te richten voordat het verdreven wordt”.
Te midden van deze situatie pleit Achille Mbembe voor een gedurfde strategie: de Kameroense diaspora de rol toevertrouwen als katalysator van verandering. “Paradoxaal genoeg kan het via de diaspora verlopen”, legde hij uit, verduidelijkend dat het gaat om “de bewuste diaspora, die beschikt over stevige expertise, zoals die te zien is in grote internationale organisaties”.
Drie directe fronten
Volgens hem beschikt deze diaspora over doorslaggevende troeven: “intellectuele autonomie, de vrijheid ten opzichte van de heersende repressie, de aanwezigheid van middelen, inclusief financiële, en de mogelijkheid om diplomatieke netwerken te mobiliseren om gerichte sancties tegen dit regime af te dwingen.” Het doel zou zijn om in nauwe samenwerking met “de krachten van binnenuit” een “verbinding te herstellen” en “projecten” van democratische transitie te openen.
De historicus identificeert drie kortetermijninstrumenten om de val van het regime te versnellen:
Het bezoek van de Paus: De pauselijke reis naar Kameroen staat binnenkort gepland. Mbembe pleit voor “een oproepende mobilisatie die er in zou moeten slagen om rond het pausbezoek een hele reeks ideeën en voorstellen te bundelen” en om “het geluid van het Kameroense volk voor te brengen bij de paus”.
De begrafenis van Anicet Ekane: “Zij zullen Anicet Ekane niet eeuwig kunnen decimeren of confisqueren”, aldus Mbembe, die opriep tot “nationale begrafenissen gedragen door civiele krachten” om er “een groot moment van morele en politieke mobilisatie” van te maken.
Financiële waakzaamheid: De intellectueel stelt voor om de economen en advocaten van de diaspora te mobiliseren om “de schuldeisers van Kameroen te waarschuwen voor het risico dat zij lopen door hun gewicht toe te kennen aan schulden waarvan bekend is dat het geld terechtkomt in de zakken van individuen en in belastingparadijzen”.
Naast de exitstrategie uit het huidige regime beklemtoont Mbembe het belang van het “geven van een idee van wat dit regime zal vervangen” om de Kameroenen te mobiliseren. Hij pleit voor twee fasen: “het transitiemoment” en een later, middellange- tot langetermijnproces van reconstructie en herfoundering.
Zijn programma omvat “een fundamentele hervorming van de staatsvorm”, “een diepe herziening van de Grondwet”, “de invoering van een vrijheidscharter”, “een allesomvattende hervorming van het kiesstelsel” en de oprichting van een “commissie recht, waarheid en verzoening” om “de misdaden die gedurende 43 jaar zijn gepleegd te onderzoeken, of het nu politieke misdaden, nooit opgehelderde moorden, economische misdrijven of milieudelicten betreft”.
“Het moet worden voorbereid en aan het Kameroense volk worden voorgesteld als het platform waaruit men probeert een echt land te herbouwen”, besloot hij.
