Diomaye en Ousmane, een patstelling tussen twee leiders

Diomaye en Ousmane, een patstelling tussen twee leiders

17 november 2026

De president van de republiek Bassirou Diomaye Faye en de voorzitter van de Nationale Vergadering, Ousmane Sonko, dragen een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de verstikking van de staat. Maar de regering heeft een opeenstapeling van beoordelingsfouten gemaakt die de blokkade onvermijdelijk hebben gemaakt. Een mogelijke Franse begrotingssteun en een uitgestelde verkiezingskalender zouden een beperkte manoeuvreerruimte kunnen bieden.

Sint g Senegal bevindt zich momenteel in een van de donkerste periodes uit zijn moderne geschiedenis, gevangen in een verstikkende spiraal waarin de politieke crisis de economische situatie aanzienlijk verslechtert. Deze crisis heeft twee gezichten: Ousmane Sonko, die de Nationale Vergadering heeft vergrendeld, en Bassirou Diomaye Faye, wiens aarzeling en sequentiefouten de breuk hebben versneld. De ene heeft de begroting geblokkeerd; de andere heeft de politieke voorwaarden voor deze blokkade gecreëerd.

Een economie onder hoge spanning

De macro-economische indicatoren geven alarm: alle waarschuwingslichten staan op rood. Het land staat stil voor verkeerslichten waarvan groen afwezig is. In deze economische file met eeuwig rode lichten schat het IMF de schuldenlast van de geconsolideerde publieke sector op 132% van het BNP eind 2024. Kredietbeoordelaars hebben deze kwetsbaarheid zwaar gesanctioneerd: Moody’s verlaagde de rating naar Caa2 in augustus 2026, daarna naar Ca eind oktober; S&P bracht de rating terug naar CC op 4 september 2026. De schuldenaflossing slorpt ongeveer een kwart van de fiscale inkomsten op.

De goedkeuring van een begrotingwijziging (LFR) is het instrument voor saneringsmaatregelen die met het IMF zijn overeengekomen. Een voorlopig akkoord van 2,2 miljard dollar over 36 maanden werd op 1 september 2026 bereikt, maar de raad van bestuur heeft het nog niet goedgekeurd. De afwijzing van de LFR door de Nationale Vergadering op 3 november 2026 — met 126 stemmen tegen 20 — werpt directe onzekerheid op over deze ontlener. De herziene begroting berekende de verwachte groei op 2,7% en tilde het tekort naar 7,6% van het BNP, ruim boven het plafond van 3% vastgesteld door de UEMOA.

Een eventuele Franse begrotingssteun — een hypothese, geen zeker feit. Indien het verblijf van president Faye in Frankrijk uitmondt in begrotingssteun, zou dit de liquiditeitsdruk van de Staat kunnen verlichten. Maar geen enkele betrouwbare bron documenteert op dit moment een cijfermatige toezegging met betrekking tot dit bezoek: het bedrag van 100 miljard FCFA dat soms genoemd wordt, verwijst naar een eerder kader (Franse ontwikkelingshulp voor 2019-2023), en niet naar een nieuw aangekondigd steunbedrag in november 2026. Men moet dus vanuit scenario’s redeneren: als begrotingssteun zou worden toegekend, zou die geheel of gedeeltelijk de kosten van een verkiezing kunnen dekken. Maar begrotingssteun is een adempauze voor de financiën, geen institutionele ontlading: het lost noch de machtsverhouding met Sonko op, noch het politieke slot dat elke serieuze ontbinding verhindert.

De fouten van de Regering: hoe Faye zijn eigen blokkade heeft gemaakt

De verantwoordelijkheid van president Bassirou Diomaye Faye gaat verder dan de begrotingsblokkade. Die bestaat uit vier fasen.

Eerste fout: de benoeming van Sonko tot premier. Door zijn meest populaire bondgenoot aan het hoofd van de regering te plaatsen na de overwinning in maart 2024, heeft Faye Sonko een dubbele macht toebedeeld — zowel uitvoerend als, na de parlementsverkiezingen van november 2024, ook parlementair. Sonko, gekozen als lid van het parlement terwijl hij premier was, verkeerde in een onverenigbaarheidspositie zoals voorzien in artikel 54 van de Grondwet. In plaats van dit rechtstreeks op te lossen, laat de Regering een juridische ambiguous bestaan die Sonko later zou uitbuiten.

Tweede fout: het massale ontslag zonder strategie. Op 22 mei 2026 ontslaat Faye Sonko. Maar hij weet zijn parlementaire meerderheid noch het Bureau van de Vergadering te beschermen. Vier dagen later heroverd Sonko de spreekgestoelte met 132 stemmen op 133, na het aftreden van zijn bondgenoot El Malick Ndiaye. Het ontslag heeft een bondgenoot omgezet in een institutioneel tegenstander — zonder dat de Regering de instellingen stevig verankerde.

Derde fout: de slecht uitgewerkte grondwetsherziening. Om de ontbinding te verankeren en de speciale fondsen te kaderen, laat de Regering op 29 juni 2026 een grondwetsherziening aannemen. Maar de Conseil constitutionnel vernietigt deze op 9 juli wegens procedurele gebreken. Niet alleen mislukt de hervorming, ze opent paradoxaal genoeg de optie tot ontbinding die de Regering juist wilde sluiten. Dit is een fout in de methode: een Grondwet hervormen doet men niet zonder een veilige procedure.

Vierde fout: de verkiezingskalender die in de steek is gelaten. De territoriale verkiezingen zouden op 17 januari 2027 plaatsvinden. De president heeft echter het decreet tot oproeping van het kiespubliek niet ondertekend vóór 19 oktober 2026, wat de vereiste termijn van 90 dagen in gevaar bracht. Het stemmoment is nu verplaatst naar eind 2027, meldt de minister van Binnenlandse Zaken. Deze uitstel opent de mogelijkheid tot koppeling met vervroegde parlementsverkiezingen — maar het laat vooral een chaotische aanpak van de republikeinse kalender zien.

Het slot van Sonko: een meerderheid die instrument is geworden

De verantwoordelijkheid van Ousmane Sonko blijft niet zonder last. Sinds 26 mei 2026 zit hij de Nationale Vergadering voor. Uit zijn positie aan het spreekgestoelte heeft hij een meerderheid van 130 zetels op 165 omgevormd tot een kamer die dienstdoet als het register van zijn machtsdiffractie. De afwijzing van de LFR door 126 stemmen tegen 20 illustreert deze discipline: een meerderheid van “ja-knikkers” ten dienste van één man.

De herin )tegratie van Sonko als parlementslid werd onderwerp van een beroep van de oppositie voor het Conseil constitutionnel. Op 17 juni 2026 verklaarde de hoge rechter zich onbevoegd om de beslissing van het Bureau van de Nationale Vergadering te beoordelen, zonder een beoordeling over de inhoud. Deze juridische leegte liet het Bureau-besluit ongewijzigd, maar bevestigde juridisch gezien de stelling van Sonko niet. Politiek gezien is de reeks duidelijk: Sonko heeft de Vergadering tot het zwaartepunt gemaakt van een machtssysteem buiten de officiële structuur.

De valkuil van ontbinding en de hypothese van een dubbele stemming

Tegen het blokeren wordt vaak ontbinding als troef gebruikt. Het gebruik werd juridisch opnieuw mogelijk door de beslissing van 9 juli 2026: door het censureren van de hervorming die de mogelijkheid tot ontbinding van het Parlement eenmaal per presidentsmandaat had beperkt, behield de Raad de manoeuvreerruimte voor de president.

De verkiezingskalender maakt het echter complex. Met territoriale verkiezingen uitgesteld tot eind 2027 wordt de hypothese van een koppeling tussen vervroegde parlementsverkiezingen en territoriale verkiezingen geloofwaardig. De president Faye heeft zelf de Conseil constitutionnel geraadpleegd in juli 2026 om een advies te krijgen over deze hypothese, en een parlementslid van Pastef noemt dit scenario openlijk. Als ontbinding op of na 2 december 2026 wordt uitgesproken, moeten de verkiezingen tussen 30 januari en 1 maart 2027 plaatsvinden.

Maar ontbinding blijft een riskante gok. Het zou een campagne openen waarin Sonko het apparaat van Pastef en een aanzienlijk deel van het electorale apparaat controleert. De Regering, al verzwakt door eigen fouten, heeft geen garantie om dit stemmoment te winnen. Een eventuele begrotingssteun lost deze machtsverhouding niet op.

Conclusie: gedeelde verantwoordelijkheid!

Het resultaat van deze machtsconflicten is een destructief paradox: beide heren hebben hun eigen impasse gecreëerd. Sonko heeft de Vergadering vergrendeld en het budget geblokkeerd; Faye heeft benoemd, ontslagen, slecht hervormd en de kalender laten ontsporen. Verslechterde kredietbeoordelingen, een IMF-akkoord afhankelijk van politieke goedkeuring, het afgewijde begrotingsbesluit en kredietverstrekkers in afwachting bevestigen dat Senegal zich geen langdurige institutionele oorlogen meer kan veroorloven. De verantwoordelijkheid is gedeeld: Sonko voor de blokkade, Faye voor de omstandigheden die haar mogelijk hebben gemaakt. De uitkomst kan alleen voortkomen uit een politieke compromis — noch confrontatie, noch ontbinding, noch een mogelijke begrotingssteun zal volstaan om een politieke impasse om te zetten in een oplossing voor de crisis.

Nadia Vermeer

Nadia Vermeer

Ik ben Nadia Vermeer, adjunct-hoofdredacteur bij AfrikaNieuws. Mijn passie voor journalistiek is ontstaan uit de drang om verhalen te vertellen die verder gaan dan cijfers en feiten, en de mensen en context achter het nieuws te laten zien. Bij AfrikaNieuws wil ik bijdragen aan een eerlijker, rijker en menselijker beeld van Afrika, in de taal van onze lezers.