Tierno Monénembo’s Fulani: een epische roman over het Afrikaanse verhaal

Tierno Monénembo's Fulani: een epische roman over het Afrikaanse verhaal

16 november 2026

Ons literaire erfgoed is een dicht opeengepakte ruimte van creativiteit en schoonheid. Literatuur is een kunst die haar plek vindt in een tijdperk, een historische context en een culturele ruimte, terwijl zij verborgen waarheden uit de realiteit blootlegt. Literatuur is een alchemie van esthetiek en ideeën. Het is door de literatuur dat wij ons verhaal construeren, een verhaal dat in het geheugen gegrift staat.

Zo bestaat de Afrikaanse literatuur dankzij haar eigenaardigheid, haar geschiedenis en haar eigen vertelwijze. De prachtige bladzijden van onze literatuur hebben als doel ons te ontmoeten met de scheppers van de Waar en met hun werken die in samenspel treden met onze talenten en onze intelligentie.

De historische roman is een literaire vorm die een fictieve intrige koppelt aan een werkelijk historisch kader, waarbij collectieve gebeurtenissen gemengd worden met individuele vertellingen om een vervlogen tijd te representeren zonder een wetenschappelijke betoog te vormen. De historische roman is een van de vele uitingen van de roman. Een werk van historische fictie, het neemt als décor een episode (soms een majeur) uit de Geschiedenis, waaraan doorgaans zowel echte als fictieve gebeurtenissen en personages worden toegevoegd.

Het verhaal uit de geschiedenis grijpen via het romaneske is een manier om een verhaal toegankelijk te maken dat soms vastzat in de kronkels van de tijd en in opeenvolgende interpretaties die elkaar confuus opstapelen.

Zo, in zijn roman Peuls, grijpt Tierno Monénembo de lange epische tocht van het nomadische Volk vast dat alle historische kronieken van het Afrikaanse continent van Oost naar West voedt.

Het verhaal van Peuls bevindt zich dus op dit literaire traject, tussen historische vertelling, romans-episodes en epische mythologie. Het is voor de auteur de chronologie te reconstrueren van de genealogie van de Peuls, van het faraonische Egypte tot aan de Atlantische kusten, terwijl hij tegelijkertijd een ware roman-fresco opbouwt en de belangrijkste protagonisten tastbaar maakt.

In de aanloop, en als speelse licentie van de roman, richt Tierno Monénembo zich tot zijn hoofdpersoon, de Peul-figuur die zo vele legenden en migraties bevat, waarin veroveringen, veestapel-overleving, geloof, rijkdom, de kracht van het collectief en een bepaalde visie op democratie samenkomen.

In het begin, de koe.

Guéno, de Eeuwige, schiep eerst de koe. Toen schiep hij de vrouw, daarna pas de Peul. Hij plaatste de vrouw achter de koe. Hij plaatste de Peul achter de vrouw.

Het verhaal opent met de legendarische oorsprongen van het Peul-volk, vooral via het personage Dôya Malal, beschouwd als hun stichtende voorvader. Deze heeft meerdere kinderen, waaronder twee tweelingzonen, Birom en Birane. Een raadsel zal hun onderlinge verhouding bepalen en bepalen wie de oudste is. Uit dit oprichtingsverhaal traceert Tierno Monénembo de lange geschiedenis van de Peuls.

Vervolgens, uit deze schepping, voert de auteur ons mee op een lange reis door de migraties van dit volk door verschillende regio’s van Afrika. De Peuls worden van nature afgeschilderd als een nomadisch volk, levend voornamelijk van veeteelt en reizend afhankelijk van omstandigheden. Hun geschiedenis wordt gekenmerkt door conflicten met sedentaire samenlevingen, rivaliteit tussen historische leiders en machtsstrijden.

In de loop van het verhaal kennen de Peuls ook periodes van politiek macht en bezettingen van gebieden. Een belangrijk figuur tekent zich af: Koly Tenguéla, die een belangrijke rol speelde in de bevrijding van de Peuls uit de Mali-dominantie en in de stichting van de staat Dényankobé in de zestiende eeuw. Die staat wordt zo een centraal element in het geheugen van de Peul-historie.

Toch is het verhaal dat door Tierno Monénembo wordt verteld niet dat van een voortdurend opgaande lijn en onafgebroken overwinningen. Zoals elke gemeenschap worden de Peuls geconfronteerd met oorlogen, interne verdeeldheid, dynastieke rivaliteit en machtswisselingen. Hun lot omvat zowel successen als bezittingen, maar ook lijden, omzwervingen, verwoestingen en hercomposities.

De auteur laat deze geschiedenis herleven door legenden, orale tradities, spreuken, raadsels, poëzie en historische gebeurtenissen in elkaar te verweven, als een beheersbare oefening in Afrikaanse vertelling. Hij beperkt zich niet tot het vertellen van het leven van enkele helden: hij probeert het collectieve geheugen van een volk te recupereren en te tonen hoe diens identiteit door de eeuwen heen is opgebouwd. Zo schetst Tierno Monénembo een portret van een volk, soms ontlaakt van zijn historische fundament om ideologische redenen, om het in de tijd van de Afrikaanse vertelling te plaatsen en het te doordringen met de cultureel-sociale sporen van zijn tijd.

Nomadisch woord, lange rivier van melk die de bochten tussen woestijnen en wouden vermenigvuldigt om het ongelooflijke avontuur van de Peuls te zeggen en te herhalen.

Evenzo is de esthetiek van de roman diep hybride, omdat zij beweegt, zoals dit reizende volk, door verschillende vertelvormen die de vertelling een pluralistische historiciteit geven en meerdere interpretaties en een vernieuwd begrip mogelijk maken.

De stijl van Tierno Monénembo wordt gekenmerkt door een poëtische, rijke, ironische en diep geïdentificeerd tot de Afrikaanse geschiedenis. De auteur richt zich op het vertellen van een complexe geschiedenis, het herleven van vergeten personages en het verweven van historische feiten met het creëren van een magnifiek imaginair universum. De taal is gul, expressief, vaak vol metaforen, volksuitdrukkingen en indringende beelden. Zijn schrijfstijl geeft een gevoel van overvloed: de personages, de plaatsen, de gebeurtenissen en anekdotes volgen elkaar op met een grote vitaliteit.

Onder invloed van de mondelinge traditie beperkt de verteller zich niet tot het rapporteren van gebeurtenissen: hij laat een altijd levende stem horen, met herhalingen, verdraaiingen, digressies en de effecten van het verhaal, van het vertellingen- en fabel-genre. Zo excelleert Tierno Monénembo in de vertaling van de Afrikaanse geschiedenis door een meesterlijke omgang met mythen die gaandeweg uitgroeien tot een weelderig en werkelijk uitgebeeld episch verhaal.

Met zijn Peuls-roman levert Tierno Monénembo een ambitieus werk af, waarin de geschiedenis van een volk uitgroeit tot een ware menselijke epopeea. Door een weelderige, op mondelinge tradities gestoelde vertelkunst, brengt de schrijver de rijkdom van een collectieve herinnering die lange tijd onderbelicht was terug. Naast de geschiedenis van de Peul bevraagt zijn roman ook onze verhouding tot oorsprongen en identiteit. Een verhaal dat herinnert dat literatuur een van de voornaamste plekken is waar volkeren hun stem kunnen hervinden en hun geheugen kunnen doen herleven.

Zo draagt Monénembo bij aan het horen van een talentvolle stem in de Afrikaanse geschiedenis. Hij schenkt de orale geheugen de culturele invloed terug en toont aan dat de geschiedenis van volkeren niet beperkt kan blijven tot archieven of officiële vertellingen. Peuls verschijnt aldus als een werk van overdracht en herbenoeming van het verleden, maar ook als een uitnodiging om anders te kijken naar de complexiteit en de diversiteit van Afrikaanse culturen en de rijkdom van al hun erfenissen.

Peuls, Tierno Monénembo, Les éditions APIC, collectie Résonances, Alger, 2008 (tweede editie).

  1. Peuls, Tierno Monénembo, Les éditions APIC, collection Résonances, Alger, 2008, p.11
  2. Ibidem, p.11

DE STILTE VAN DE TOTEM OF DE TERUGGAVE VAN DE AFRIKAANSE ESTHETIEK

CHEIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWER VAN DE TEMPELS VAN ONZE HERINNERING

DE GOEDE VERDRAGEN VAN ELGAS OF DE BEVORDERENDE GOLVEN VAN DE DECOLONISATIE

EEN LITERAIR VERDRAAIING TEN VOORDELE VAN AFRIKAANSE LETTEREN

SLA, SLA HET TAM-TAM VAN HET LICHT, HET TAM-TAM VAN ONZE GEZCHIEDENIS

AFRIKAANSE WAKEAVONDEN VAN NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE KUNST VAN HET INITIËRE VERHAAL

SEIZOENEN VAN VROUWEN VAN RABY SEYDOU DIALLO OF HET AFRIKAANSE MATRI-LINEELE ERFGOED

ANNETTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN FARAONISCHE BOUWER

DE VERZET VAN VROUWEN IN MAROUBA FALLS THEATERWERK

LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN REVOLUTIONAIRE LETTEREN

MARIAMA BÂ, HET BELANGRIJKSTE WERK

MURAMBI, HET BOEK VAN DE BEENDEREN OF HET HISTORISCHE VERHAAL VAN EEN MASSACRE

AFROTOPIA OF DE AFRIKAANSE POËTISCHE CIVILISATIE

AMINATA SOW FALL, DE WIL EN HOOP

ROOD STELE VAN FATIMATA DIALLO BA OF DE INTENSITEIT VAN MAGISCH REALISME

VAN DE DECOLONISATIE VAN DE KRITISCHE GEDACHTE TOT DE AFRIKAANSE VERTELLING

ABDOULAYE ELIMANE KANE OF HET RIJKE GEHEUGEN VAN BEELDEN

TANGANA OP TEFES, EEN LITERARISCHE BALLADE TUSSEN NOSTALGIE EN FANTASIE

ISSA SAMB DIT JOE OUAKAM, EEN IKOON VAN DE SENEGALISE KUNSTWERELD

DE WAAKSERS VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME, OF DE VERDEDIGING VAN EEN VERBEELDING GEANKERD IN DE KULTUUR EN GESCHIEDENIS

DE WONDE VAN MALICK FALL OF HET EMBLEMATISCHE VERHAAL VAN HET MASKER

ABDOULAYE SADJI, MEERDUBBELE ALLIANTIE EN HERGEBOORTE

SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE DUVEL OF DE UITDRUKKING VAN EEN CINEMATOGRAFISCHE LITERATUUR

DE LAATSTE VAN DE KUNSTEN VAN FARY NDAO OF DE OVERWINNING VAN DE DROMEN

DE STRAAL HALSSIERADEN VAN KHADI HANE OF DE TAM-TAM VAN ROMANTIE

LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE VERSCHILLENDE TOON VAN HET AFRIKAANSE GEBANG

DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE, HOE DE MENSELIJKE CULTUUR IN ZIJN VEELVULDIGHEID TE VER BREIDEN

LÉOPOLD SÉDAR SENGHOR OU LE GESTE POÉTIQUE, PAR ABOU BAKR MOREAU

SOKHNA BENGA, EEN DELICAAT EN MOOI POËZIE

NAFISSATOU DIA DIOUF, EEN POËZIE VOL ZACHTHEID EN RECHT

FATOUMATA BERNADETTE SONKO OF HET GEWEIGER VAN DE STILTE

BABACAR SALL OF DE INKARNING VAN EEN ALWIJSZIN LITERAIRE POËSIE

MANKEUR NDIAYE OF DE DIPLOMATIE IN HET HART

MAHAMADOU LAMINE SAGNA ONTDEKT DE EPISTEMOLOGISCHE BREUK IN HET WERK VAN CORNEL WEST

CÉSAIRE: OPRICHTING VAN EEN POËTISCHE STIJL, DOOR MAMADOU SOULEY BA

AMY NIANG OF DE POËZIE VAN EEN WERELD

FADDEL DIA OF DE WAAKSAMEN VAN HET LAND VAN DE JEUGD

CRITIQUE DE LA RAISON ORALE DE MAMOUSSÉ DIAGNE, EEN FUNDAMENTEEL WERK VAN DE AFRIKAANSE NARRATIEVE CONSTRUCTIE

ABDOULAYE RACINE SENGHOR OF DE VERANTWOORDING VOOR EEN HELDER ESTHETIEK

BAABA MAAL, EEN REIZENDE ARTIST OP DE AFRikaanse AARDEN

MAKHILY GASSAMA OF EEN BELANGRIJKE STEM VAN DE AFRIKAANSE LITERATUUR

EEN OMLOOP VAN DE WESTELIJKE EPISTEMOLOGIE

DE ANDERE VISIE VAN EEN DOMINERENDE ILLUSIE

HET LELIJK VAN HET LEVEN, EEN ROMAN DOORDRENKT MET ESTHETIEK

DE VLOEK VAN RAABI DOOR MOUMAR GUÈYE OF HET VERHAAL VAN EEN WREED VERHAAL

BAL VAN AFRIKA VAN MAMADOU DIALLO OF EEN LITERAIR ARBEID IN VOLBRUIK

DE VERLOOP VAN VERHALEN OF DE ROMANSE INWRITE VAN DE REALITEIT

DE PROBE HOE HET CONFLICT TE STOPPEN DOOR DIALOOG

HERINNERINGEN VAN EEN KIND VAN HET PLOOI VAN SALIOU MBAYE OF DE SCIENTIFISCHE, HISTORISCHE EN INTIEME UITEENZETTING

In de hand van God van Annie Coly Sane of het autobiografisch pact

De schemering van de ijdelheden van Amadou Tidiane Wone of fictie ten dienste van het reële

Het Saint-Louisiaanse imaginaire getoetst door de tijd door Alpha Amadou Sy

De kronieken van Maaba Yero van Rassoul Ba of het verhaal van een symbolisch en collectief verhaal

Duizend jaar verhalen van Souleymane Mbodj of de allegorieën van Afrikaanse vertelkunst

Khady Fall Faye-Diagne of een poëzie die gevoelig is voor de zachtheid van het historische land

Het kind van Balacoss van Malick Diarra of de uitdrukking van een historisch en romanachtig verhaal

De liberalisering van de maskers van de pseudo-democratie

Het fundamentele werk van de Afrikaanse beschaving

De zoon van Papa Samba Badji, een roman vol dramatische intensiteit

El Hadj Hamidou Kassé, een poëzie met uitzonderlijke lyrische dichtheid

Habib Demba Fall of de schatten van een fundamenteel verhaal

Force-Bonté van Bakary Diallo of het unieke verhaal van een autodidoot

Anna Ly Ngaye of de uitdrukking van een vrije en moderne poëzie

Mame Ngoné Faye of een poëzie met een verbluffende vrijheid

Aoua Bocar Ly-Tall of de belichting van Afrikaanse vrouwen in de geschiedenis van de mensheid

Fatou Warkha Sambe of gerechtigheid op de schouders

De vakbonden in de Geschiedenis onder het oog van Babacar Diop Buuba

Meïssa Maty Ndiaye of poëzie die lichten verzamelt

Dr Ibra Mamadou Wane of het traject van een streekkind, tussen erfgoed, cultuur en herinnering

Assaïtou Diop of geuren van poëzie

De maak van het heden door Felwine Sarr of hoe de utopieën van het Afrikaanse continent levend gehouden kunnen worden

Karim – Senegalese roman van Ousmane Socé Diop of het romaneske op de proef van desillusie

De Verhalen van Amadou Koumba van Birago Diop of de overdracht van het Afrikaanse verhaal

Ndongo Mbaye of de belichaming van een staande poëzie

Nafissatou Niang Diallo of de autobiografische romanvertelling

Abdoulaye Fodé Ndione of de uitdrukking van een intieme en absolute poëzie     

Mamadou Bamba Ndiaye of de ontluiking van een vulkanische poëzie 

Derde afwisseling in Senegal: Mijn dubbele blik van Mamoudou Ibra Kane of de kroniek van een politiek belangrijk moment

Djibril Diallo Falémé of het karakter van een breukachtige poëzie

Het Kajoor in de XIXe eeuw door Mamadou Diouf of het historische en poëtische verhaal van het Senegal-Senegambiaanse koninkrijk

Hermeneutiek van de droom van Cheikh Oumar Diagne of de uitdrukking van een spirituele en wetenschappelijke visie

Elie-Charles Moreau of de stem van een mooie en rebelse poëzie

Mary Teuw Niane of een poëtische wiskunde van woorden

De fluisteringen van Kiraye van Mamadou Hamath Kane of de adem van innerlijk geheugen

Het rijk Waalo van Boubacar Barry of de Senegalese geschiedenis ten dienste van Afrikaanse vertelkunst

Amadou Lamine Ba of de uitdrukking van een poëtische exodus

En als Afrika niet zou kiezen voor ontwikkeling? van Axelle Kabou of de poging om het Afrikaanse project te verhelderen

Een Afrikaans seizoen van Fatoumata Sidibé of de poëtische roman

Guy Tirolien of Het Gebed van een klein negerskind

Délya van Mamadou Abou Kane, Makkane of de poëtische Afrikaanse vertelling

De Baderders van Lac Rose van Tanella Boni of de erfelijkheid van een uitermate poëtisch en universeel werk

Het versieren van de hemel met Eugène Ébodé of het heropgebouwde verleden

Soweto: Soleils fusillés van Paul Dakeyo of de poëtische bijeenkomst

De legende van de dwaling van Alain Mabanckou of de poëtische vlucht

De plicht tot geweld van Yambo Ouologuem of het opduiken van de epiek van het Afrikaanse vertelwerk

Het balling-zijn van Albouri van Cheik Aliou Ndao of de poëtische kunst van het epische theater

Filles de Mexico van Sami Tchak of de magische creatie van het romanschrift

Nadia Vermeer

Nadia Vermeer

Ik ben Nadia Vermeer, adjunct-hoofdredacteur bij AfrikaNieuws. Mijn passie voor journalistiek is ontstaan uit de drang om verhalen te vertellen die verder gaan dan cijfers en feiten, en de mensen en context achter het nieuws te laten zien. Bij AfrikaNieuws wil ik bijdragen aan een eerlijker, rijker en menselijker beeld van Afrika, in de taal van onze lezers.