« Er wonen te veel Guineeërs in Senegal. » Die uitspraak circuleert, en Tierno Monénembo erkent dat men geneigd kan zijn die te uiten wanneer men toegeeft aan kleinzieligheid. Hij draaide het echter om toen hij voor het publiek stond tijdens de conferentie-debat die op zaterdag 7 november 2026 in Parijs werd gehouden, georganiseerd door het Netwerk van Guinee-Associaties in Europa (RAGE). De schrijver herinnerde eraan dat Guinee eveneens een aanzienlijke stroom Senegalese afkomst telt. Hij stelde dat hij van de Senegalese ambassade het cijfer van anderhalf miljoen mensen heeft vernomen.
Om zijn punt te onderbouwen legde Tierno Monénembo uit dat de Guinese hoofdstad Conakry is opgebouwd door Senegalese arbeiders die door de Franse administratie naar Gorée, Saint-Louis, Rufisque en Dakar werden gerekruteerd. Volgens hem heeft het merendeel van de inwoners van het centrum van Conakry een Senegalese afkomst, en de eerste moskee van de stad draagt nog steeds de naam ‘moskee sénégalaise’. Hij herinnerde ook dat een Guinees premier, François Lonsény Fall, Senegalese afstamming had; de achternaam Fall zou volgens hem duiden op een Senegalese oorsprong. De twee landen, zei hij, zijn geen vreemde naties en al helemaal geen vijanden, maar eerder een verlengstuk van elkaar. Hij pleitte voor samenlevingen als een « Sénégui » of een « Sénégui-Mali » in plaats van voor etnische ruzies.
De auteur legde uit dat de aanwezigheid van talloze Guineeërs in Senegal het gevolg is van decennia van dictatuur in Guinee, terwijl Senegal een betrekkelijke politieke rust kende sinds Senghor. Hij voegde eraan toe dat ongeveer 40 tot 50 % van de Afrikanen die hun land verlaten op het continent blijven, en dat de sluiting van de westerse grenzen de binnenlandse spanningen verergert.
De organisator van de bijeenkomst opende de sessie met een minuut stilte ter nagedachtenis aan Pape Abdoulaye Diop, een jonge Senegalese man die in Parijs is gedood, naar eigen zeggen omdat men hem voor een Peul aanzag terwijl hij extremisten bestreed, evenals aan een jonge man die in Trappes werd gedood. Hij benadrukte dat Senegal geen racistisch land is en ook geen xenofobisch land, maar dat extremisten, doordat er geen ruimte op het politieke speelveld is, zich hebben gestort in een onbenut gebied. Hij noemde Tahirou Sarr bij naam, die volgens hem de etnische kwestie in het Senegalese politieke debat heeft geïntroduceerd, terwijl de staat enkel burgers erkent. Hij verwijt hem om Fouta-Peulen die er al lange tijd wonen als vreemden aan te duiden, terwijl degenen die uit Guinee komen vooral wonen tussen Mbour, Thiès en Dakar.
Een gezamenlijke geschiedenis van Fouta Toro en Fouta Djallon
De onderzoeker Ibrahima Ciré Ndiaye, specialist op het gebied van Koli Tenguella, haalde de oude banden tussen het Fouta Toro, het Fouta Djallon en het Macina-gebied aan. Hij verwees naar de stichting van de Peulische staat Fouta Toro in 1495 door Koli Tenguella, afkomstig uit Mali via het Fouta Djallon, en naar het parcours van El Hadj Omar, geboren in 1796 nabij Podor en via Mali naar Guinee trok voordat hij zich daar vestigde. Voor hem betekent het aanvallen van de Peulen in Guinee die in Senegal aanwezig zijn het treffen van de Senegalese bevolking zelf, aangezien de families zo verweven zijn. Hij herinnerde eraan dat de huidige regering volgens hem ten onrechte de nationaliteit van Amadou Ba, afkomstig uit Fouta Toro, heeft betwist.
Hij ziet in deze discussies het resultaat van frustraties die voortvloeien uit de economische crisis: sommigen zouden hun buur een succes toewijzen dat zij zelf nooit hebben bereikt. Hij trok een vergelijking met het Rassemblement National in Frankrijk, dat volgens hem tegen zwarte mensen en Arabieren ageert om vergelijkbare redenen. Volgens hem vervullen Guineeërs die in Senegal wonen beroepen die veel Senegalese mensen weigeren, zoals hij elders ook doet. Daarnaast benadrukte hij dat het principe van gerechtigheid volstaat om overtredingen te behandelen, zonder een hele groep te stigmatiseren.
Tierno Monénembo keerde terug naar de koloniale geschiedenis. Hij stelde dat Faidherbe had willen Timbo tot hoofdstad van de AOF maken, maar daarentegen stuitte op verzet van de Peulen, wat hem zou hebben geleid tot het bevechten van andere etnische groepen. Hij situeert hier de oorsprong van het ‘peul-probleem’. Ibrahima Ciré Ndiaye voegde eraan toe dat de indeling die tijdens de Berlijnconferentie van 1884 werd vastgesteld, families scheidt tussen Senegal, Mauritanië, Guinee en Mali: hij heeft zelf zussen in Mauritanië en moet een visum vragen om hen te zien. Hij waarschuwde dat het in twijfel trekken van de identiteit van mensen volgens hem het voorland is van genocide.
Een andere spreker, Guineeër, stelde dat de Europese extreemrechtse bewegingen, door de oorlogen geleerd, niet tegen zijn buren gericht zijn: men ziet niet dat Marine Le Pen of Éric Zemmour Duitsers of Italianen aanvallen. Tahirou Sarr richt zich volgens hem op een buurland van de ECOWAS en op een deel van de Senegalese burgers, wat hem dichter bij de nazi’s zou brengen dan bij de huidige Europese extreemrechtse stroming. Hij waarschuwde dat als dergelijke partijen floreren, andere gemeenschappen ook getroffen zullen worden: Soninkés, Haalpulaaren uit het Fouta, Wolofs uit het Walo. Geen enkele Senegalese etnische groep woont op één enkel grondgebied, benadrukte hij, of het nu Sérères, Diolas of Mandinka’s zijn. Volgens hem geldt dat fenomeen voor heel Afrika en niet alleen voor Senegal.
De organisator plaatste de aanpak als een citizen’s response, niet clan-, religieus of tribaal, gericht op het behoud van sociale samenhang en vrede in Senegal. Hij pleitte voor een tweeledige aanpak, eerst de mobilisatie van burgers, vervolgens de juridische weg, en herinnerde eraan dat een tegenstander uit de weg ruimen vanwege één fout niet volstaat om de ideologie die hij uitdraagt te laten verdwijnen. Daarna werd het woord aan het publiek.