Opgeleid in Frankrijk heeft de Senegalese econoom Ndongo Samba Sylla het CFA-frank al meer dan dertig jaar gebruikt zonder het ooit in zijn colleges tegen te komen. Voor hem ligt dit stilzwijgen ingebed in de manier waarop economie in Afrika sinds de jaren tachtig wordt onderwezen, en dit vormt een van de redenen waarom de munt standhoudt.
Hij heeft de bankbiljetten gevoeld, betaald met het CFA-frank, en is opgegroeid met deze munt in Dakar. Toch zegt Ndongo Samba Sylla dat hij pas in 2015 ontdekte dat ze onder Frans toezicht stond. Zelfs na opleidingen in ontwikkelingseconomiek in Frankrijk is het onderwerp hem nooit voor de voeten gekomen. « Terugkijkend is het een beetje schokkend », erkent hij in een gesprek met Gillian Tett en Robin Wigglesworth, journalisten van de Financial Times, in de aflevering van « The Story of Money » die op 4 november 2026 is gepubliceerd.
Pas na zijn terugkeer in Senegal begon hij het CFA-frank te zien als een centraal vraagstuk voor de ontwikkeling van het land. Tegenwoordig is hij directeur Afrika van het denktank Ideas en mede-auteur van « Africa’s Last Currency », en hij behoort tot de scherpste critici van de monetair-orde die uit de koloniale erfenis voortkomt. Deze persoonlijke traject illustreert een van de stellingen die hij tegenover de twee journalisten inneemt: als het CFA-frank 80 jaar oud is, komt dat ook doordat er nauwelijks over gesproken wordt op de plaatsen waar beslissingen worden genomen.
Toen hij werd gevraagd naar de redenen van de longe vor de houdbaarheid van het systeem, noemt Sylla er drie. De tweede heeft direct te maken met het universiteitslandschap. Sinds de jaren tachtig, legt hij uit, wordt het economisch onderwijs in Afrikaanse universiteiten gedomineerd door de neoklassieke benadering, en veel economen op het continent houden aan het monetarisme. In die visie is geld slechts een sluier, een secundair onderdeel van de reële economie.
De intellectuele gevolgen zijn duidelijk. Als geld er niet toe doet, wordt de vraag naar het wisselkoersregime en de Franse heerschappij een bijzaak. De econoom vat de redenering samen die hij hoort: de inflatie is laag, de wisselkoers depreciëert niet zoals in andere Afrikaanse landen, dus het probleem ligt niet bij het monetaire systeem, maar elders, in slecht bestuur of het ontbreken van passende beleidsmaatregelen.
Sylla herinnert eraan dat het onderwerp tot kort geleden in besluitvorming nog een taboe was. De debatten over vervanging of hervorming van de CFA-frank zijn recent en hebben lange tijd moeite gehad om door te dringen.
Gevormde elites en een stilte uit Washington
Deze universitaire uitleg wordt aangevuld door twee andere factoren die haar invloed versterken. De eerste houdt verband met de capaciteit van Frankrijk om over de lange adem invloed uit te oefenen op de vorming van politieke en economische elites. Voor Sylla is het daardoor in de zone-landen bijzonder moeilijk om leiders die bereid zijn om uit het CFA-frank te stappen, aan de macht te brengen.
De derde reden is het stilzwijgen van Washington, zowel de Amerikaanse regering als de internationale financiële instellingen. Sylla beweert dat Amerikaanse rapporten het systeem hebben bekritiseerd, maar dat ze vertrouwelijk gebleven zijn. Hij noemt bovendien een voormalige hoofdeconoom van de Wereldbank die in zijn autobiografie, « The Policy Maker’s Journal » (2021), heeft verteld dat hij wist dat het CFA-systeem slecht was voor de exportmogelijkheden en de transformatie van economieën. Hij vertelde dat hij het daar niet kon zeggen tijdens een bezoek aan Dakar uit vrees voor een telefoontje uit Washington.
Gillian Tett ziet hierin een illustratie van wat de socioloog Pierre Bourdieu bedoelde met een macht die zich niet beperkt tot politiek en economie, maar ook vorm geeft aan de manier waarop kwesties worden gezien en bediscussieerd. Sylla knikt bevestigend.
Voor de econoom is het CFA-frank een munt die in dienst staat van het imperium en van de Afrikaanse elites. Hij vertelt dat wanneer hij reist naar Azie of Noord-Amerika, hij de kracht van zijn munt voelt, vergelijkbaar met de euro, en hij zich daardoor rijker voelt. Het probleem, aldus hem, is dat de landen in de regio een sterke munt hebben zonder de productieve capaciteit die de eurozone bezit.
De elites waarderen die overwaardering, vooral wanneer zij reizen. Robin Wigglesworth wijst erop dat dit degenen schaadt die geen kans hebben om naar het buitenland te gaan, omdat hun export en hun dienstverlening daardoor duurder worden.
In reactie op de tegenwerping van Wigglesworth, die als advocaat van de duivel Côte d’Ivoire, een grote economie in de regio, aanvoert, presenteert Sylla cijfers. Het reële bbp per hoofd bedroeg in 1978 nog ruim 3.000 constante dollars, maar in 2025 lag dit 18% onder dat hoogtepunt. De inwoners zijn gemiddeld armer dan zestig jaar geleden, zegt hij, en hetzelfde verhaal geldt voor Gabon, Kameroen en Niger.
Het onderwerp is niet langer zo afgesloten als vroeger. Sylla merkt op dat discussies over hervorming of vervanging van de CFA-frank zijn toegenomen, met name rondom het West-Afrikaanse monetaire project Eco, gedragen door de ECOWAS sinds 1983. Hij ziet hierin een kans om lang op de achtergrond gebleven vragen op tafel te leggen, inclusief die over monetaire soevereiniteit.
Hij meent dat het debat ondanks alles nog altijd vertekend wordt door een argument dat hij infantiliseren noemt: dat 14 landen en meer dan 200 miljoen Afrikanen niet de economen zouden hebben om een regionale of nationale munt te beheren, terwijl staten met honderdduizend inwoners dit wel aankunnen. Dat deze landen afhankelijk zouden zijn van Frankrijk voor de dagelijkse beslissingen over monetair beleid en wisselkoersen, acht hij moreel verontrustend.
