Ons literaire erfgoed is een rijk en dicht geweven rijkdom van creativiteit en schoonheid. Literatuur is een kunst die haar plek vindt binnen een tijdperk, een historische context en een culturele ruimte, terwijl zij tegelijk onzichtbare whereheden van de werkelijkheid onthult. Literatuur is een alchemie tussen esthetiek en ideeën. Het is door de literatuur dat wij ons verhaal construeren, een verhaal dat in het geheugen verankerd blijft.
Zo bestaat de Afrikaanse literatuur door zijn uniciteit, zijn geschiedenis en zijn specifieke vertelmethode. De prachtige bladzijden van onze literatuur hebben als doel ons te ontmoeten met de scheppers van het woord en met hun werken die samenvloeien met onze talenten en onze intelligentie.
De roman is de literaire productie die ongetwijfeld de volle reikwijdte van de complexiteit van het bestaan en van zijn geschiedenis uitdrukt. Hij houdt zich niet alleen bezig met het vertellen van gebeurtenissen: hij laat stemmen aan het woord en ontwikkelt standpunten, bouwt intriges en verkent het bewustzijn van de personages. Het is een genre dat bijzonder geschikt is om de samenleving, de hartstochten, de morele conflicten en de historische transformaties te bevragen.
Wat betreft de negro-Afrikaanse roman wordt deze gekenmerkt door getuige zijn, engagement en een mengeling van mondelinge en schriftelijke traditie. De eigenaardigheid van de negro-Afrikaanse roman ligt in het oproepen van een bijzondere esthetiek, in het tonen van zijn vermogen om de realiteit te totaliseren, in het doorbreken van een culturele scheidslijn, het uitdagen van het Westerse model en het oproepen van een lyrische discours waarin niet alleen de eenheid van de wereld hersteld wordt maar waarin ook gereageerd wordt op de aansporingen van de geschiedenis.
En in de huidige Afrikaanse literaire geschiedenis bestaan er illustere markeringen die de conventies van stijl laten verschuiven en zich opdringen als breuken in de narratieve structuur.
Uitgegeven in 1968 en bekroond met de Prix Renaudot in Frankrijk, Le devoir de violence van Yambo Ouologuem is een historisch verhaal van een soort dat uniek is in zijn soort, zowel door zijn onderwerp als door de lange controverse die het heeft veroorzaakt. Beschuldigd toen van plagiaat, zwijgt Yambo Ouologuem, slachtoffer van door de intelligentsia Franse georkestreerde beschuldigingen, voor altijd en weigert zelfs maar een woord in het Frans uit te spreken.
Le devoir de violence begint op magistrale wijze met de belichaming van een taal die zijn oorsprong zoekt in de diepten van het Afrikaanse verbeeldingsvermogen. De duik in de duistere tunnel van de historie is onmiddellijk en het tableau ontvouwt zich als een grandiose tocht die een fantastische ondertoon draagt maar sterk weerspiegelt wat het realistische heeft geïnfiltreerd.
De roman vertelt het rumoerige bewustzijn van de Afrikaanse rijken voor de komst van de Europeanen, met een grote hoeveelheid machtshonger en bloederige complotten. Het schetst een Afrikaanse aristocratische familie die, haar oorspronkelijke waarden vergetend, macht verwierf via verovering, onderdrukking van bevolkingen en diverse vormen van geweld. De leiders en de heersende families behouden zo hun autoriteit door het controleren van overtuigingen, allianties, tradities en sociale verhoudingen.
De komst van de islam, gevolgd door die van de Europeanen, van de slavernij en van de kolonisatie, beëindigen deze wreedheden niet. Zo passen opeenvolgende machten zich aan aan de veranderde omstandigheden om alle privileges te behouden. De koloniale autoriteiten steunen soms op de lokale elites, sommige Africanse leiders werken samen met de kolonisten om hun positie te behouden, terwijl het verzet op enkele gebieden voortduurt onder het schijnsel van wapens.
In vier hoofdstukken vertelt de auteur de bepalende periodes van het Afrikaanse verhaal. La Légende des Saïfs gaat terug naar de oorsprong en vertelt de evolutie van een dynastie van vorsten die, reikend naar de grootheid van het rijk, de hoofdrolspelers zijn in intriges en manipulaties voor de macht, wat leidt tot een onuitroeibare geweldscyclus. Met L’Extase et l’Agonie verplaatst het verhaal zich naar de koloniale periode. De leiders van Nakem moeten met de Europeanen afstemmen, tussen weerstand, onderhandelingen en compromissen. In La Nuit des géants compliceren de verhoudingen tussen de Afrikaanse machten en de koloniale autoriteiten zich verder. Rivaliteit, manipulaties en individuele ambities blijven het lot van de bevolkingen bepalen. Ten slotte, in het slothoofdstuk getiteld L’Aurore, nabij de onafhankelijkheden, botsen de hoop op verandering en de dromen van emancipatie op de blijvende aanwezigheid van de oude structuren van overheersing. De relaties tussen de lokale elites en de vertegenwoordigers van de koloniale macht blijven doorslaggevend en tegenstanders verdwijnen in de stilte.
Het verhaal toont ook aan dat de gewone bevolking gevangen zit in systemen van overheersing die van vorm veranderen, maar die nog altijd onrecht, angst, vervreemding en lijden voortbrengen.
De schrijfstijl is hier hard en zwaar beladen met de taal van geweld, met bloederige, onverbiddelijke metaforen. De stijl is zeer levendig; prozavormige scènes en fragmenten uit de orale traditie zetten personages op een theatrale scène. De dramaturgie domineert de-esthetiek van de roman en geeft het verhaal een krachtige, hybride temperament, een combinatie van mythe, verbeelding en de weergave van de realiteit.
Le Devoir de violence vertelt, over meerdere eeuwen, als een opwindende epop, het verhaal van het denkbeeldige volk van Nakem, gevestigd in een fictief West-Afrika. Door de lotgevallen van zijn leiders, his volgelingen en zijn inwoners beschrijft Ouologuem een samenleving die wordt gekenmerkt door machtshonger, geweld, dominantie, wreedheid, politieke rivaliteit, de verovering van rijkdom en de uitbuiting van bevolkingen.
Maar Le devoir de violence is vooral een plicht tot herinnering, want zonder de lange geschiedenis van het Afrikaanse verhaal staat de continuïteit van de geschiedenis niet vast. Wat Ouologuem aan de kaak stelt, is het tragische lot van het Afrikaanse continent, dat tevens een universeel verhaal is over de tragedie van degenen die meewerken, zich onderwerpen, enkel om zichzelf te blijven, en die zich onthouden van elke vorm van waardigheid.
Le Devoir de violence is een essentieel romanwerk in het hedendaagse Afrikaanse landschap, dat ondanks zijn verminking toch een boodschap in zich draagt die de tijd overstijgt. Door een rupture met de eenzijdige ideologie van een mytisch Afrikaans verhaal of dat van de westerse redder, biedt de auteur een sombere, historische fresco die laat zien hoeveel onderdrukkende macht doden kan doden, hoe geweld de eeuwen door kan reizen, onderwerping en uithongering veroorzaakte en onder verschillende horizonnen blijft bestaan. Ouologuem nodigt de lezer uit om zonder pardon de verantwoordelijkheden van iedereen te onderzoeken, zowel die van de Afrikaanse machten als die van de koloniale en neokoloniale machten. Zo rijst een fundamentele vraag: hoe kunnen we een maatschappij werkelijk bevrijden bouwen wanneer de mechanismen van overheersing blijven bestaan ondanks artificiële regimewisselingen?
De roman is in zijn vormbouw opmerkelijk modern, want door vooruit te kijken plaatst Yambo Ouologuem de verwoestende radicalisering van de globalisering van machten in beeld, gedomineerd door waarden die geen menselijkheid kennen.
Het antwoord lijkt zich af te tekenen in de hoop dat soevereiniteit kan worden afgewezen die verstikt, in de woede van macht, in de haastkapitalistische verwoesting, in de intrinsieke wreedheid van de bestuurlijke machten die ons historisch, sociaal en cultureel erfgoed plunderen, zichzelf illegaal verrijken ten koste van de bevolking en de aarde uitputten in plaats van haar rijkdommen te laten bloeien.
Le devoir de violence, Yambo Ouologuem, Les Éditions APIC, collection Résonances, Alger, 2009 (derde editie).
DE STILTE VAN DE TOTEM OF DE RESTITUTIE VAN DE AFRIKAANSE ESTHETIEK
CHEIKH HAMIDOU KANE OF DE BOUWER VAN DE TEMPELS VAN ONZE MEMORIE
DE GOEDE WAARDEN VAN ELGAS OF DE BEVORDERENDE GOLVEN VAN DE DECOLONISATIE
EEN LITERAIRE VERDRAAIING TEN VOORDE VAN DE AFRIKAANSE LETTEREN
SLA, SLA HET TAM-TAM VAN LICHT, HET TAM-TAM VAN ONS VERHAAL
AFRIKAANSE WAKE-AVONDEN VAN NDÈYE ASTOU NDIAYE OF DE KUNST VAN INITIËTEEL VERTELLEN
SEIZOENEN VAN VROUWEN VAN RABY SEYDOU DIALLO OF HET MATRI-LINEAIRE ERFGOED VAN AFRIKA
ANNETTE MBAYE D’ERNEVILLE, EEN FARAO-BOUWER
HET VERZET VAN VROUWEN IN MAROUBA FALLS DRAMAALS
LANDING SAVANE OF DE POËZIE IN REVOLUTIONAIRE LETTEREN
MARIAMA BÂ, HET BELANGRIJKE WERK
MURAMBI, HET BOEK DES BEENDEREN OF HET HISTORISCHE VERHAAL VAN EEN MASSAKRE
AFROTOPIA OF DE POËTISCHE BESCHAVING VAN DE AFRIKAANSE CIVILISATIE
AMINATA SOW FALL, DE VILTEN EN DE HOOP
ROODSTILLE STILTES VAN FATIMATA DIALLO BA OF DE INTENSITEIT VAN MAGISCH REALISME
VAN DE DECOLONISATIE VAN HET CRITISCHE DENKEN TOT HET AFRIKAANSE VERHAAL
ABDOULAYE ELIMANE KANE OF DE DOORLAAT KENNIS VAN SCHONE MEMORIE
TANGANA OVER TEFES, EEN LITERAIERE BALLADE TUSSEN NOSTALGIE EN FANTASIE
ISSA SAMB DIT JOE OUAKAM, EEN IKONE VAN DE SENEGAL-ARTS WERELD
DE WAKEN VAN SANGOMAR VAN FATOU DIOME OF HET VERDEDIGEN VAN EEN VERBEELDING VERANKERD IN CULTUUR EN HISTORIE
DE WONDE VAN MALICK FALL OF HET SYMBOLISCHE VERHAAL VAN DE MASKER
ABDOULAYE SADJI, MEERVOUDIGE ALLIANTIE EN RIJZE VERNIEUWING
SABARU JINNE, DE TAM-TAMS VAN DE DUVEL OF DE UITING VAN EEN CINEMATOGRAFISCHE LITERATUUR
DE LAATSTE KUNST VAN FARY NDAO OF DE OVERWINNING VAN DE DROMEN
DE SJAAL VAN HOOP VAN KHADI HANE OF DE TAM-TAM VAN ROMANTIE
LEOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE MEERVOUDIGE KLANK VAN DE AFRIKAANSE ZANG
UNIVERSALISEREN DOOR SOULEYMANE BACHIR DIAGNE OF HOE DE MENSELIJKE CULTUUR TE VERVREEMDEN IN ZIJN VEELVULDIGHEID
LEOPOLD SÉDAR SENGHOR OF DE POËTISCHE GESTE, DOOR ABOU BAKR MOREAU
SOKHNA BENGA, EEN DELICAAT EN FRAAI POËZIE
NAFISSATOU DIA DIOUF, EEN POËZIE GEVOLGD DOOR ZACHTHEID EN RECHTVAARDIGHEID
FATOUMATA BERNADETTE SONKO OF HET WEIGEREN VAN DE STILTE
BABACAR SALL OF DE INCARNATIE VAN EEN ALGEHEEL POËSIE
MANKEUR NDIAYE OF DE DIPLOMATIE MET HET HART
MAHAMADOU LAMINE SAGNA ONTHULT DE EPISCHE VERBREKENIS VAN HET WERK VAN CORNEL WEST
CÉSAIRE: FONDATION D’UNE POÉTIQUE, DE MAMADOU SOULEY BA
AMY NIANG OF DE POËZIE VAN EEN WERELD
FADEL DIA OF DE AVOND VAN HET LAND VAN DE KINDERJAREN
CRITIQUE DE LA RAISON ORALE DE MAMOUSSÉ DIAGNE, UN OUVRAGE FONDAMENTAL DE LA CONSTRUCTION NARRATIVE AFRICAINE
ABDOULAYE RACINE SENGHOR OF HET OOG VOOR EEN HELDER VOORZIENDE ESTHETIE
BAABA MAAL, EEN REIZENDE ARTIEST OP DE AFRIKANSE AARDEN
MAKHILY GASSAMA OF EEN VOORUITSTREVEND VOOR DE AFRICAN- literatuur
EUW: EEN VERDRUIMING VAN DE EPISTEMLOGIE VAN HET WESTEN
DE ANDERE VISIE OP EEN OVERHEERSENDE ILLUSIE
HET HET VERLEDEN VAN ZOEKEN NAAR ESTHETIE, EEN ROMAN DENSE MET ESTHETISME
DE VERLOOR VAN DE RAABI VAN MOUMAR GUÈYE OF HET VERHAAL VAN EEN GRIMMIG VERHAAL
BAL VAN AFRIKA VAN MAMADOU DIALLO OF EEN LITERAIR BEELDEND HANDWERK
DE DRAAD VAN VERHALEN OF DE ROMANSE INSCHRIJVING VAN DE REALITEIT
DE TENTATIEF OM CONFLICT TE STOPPEN DOOR DIALOGUE
MEMORIES VAN EEN KIND VAN HET TELLERSGEBIED VAN SALIOU MBAYE OF DE SCIENTIFISCHE, HISTORISCHE EN INTIME UITDRUKKING
In de hand van God van Annie Coly Sane of het autobiografische pact
DE AVONDSCHEMERING VAN DE EDIENEN VAN AMADOU TIDANE WONE OF DE FICTIE TEN DIENSTE VAN DE REALITEIT
Het imaginaire Saint-Louisien onder de proef van de tijd door Alpha Amadou Sy
De kronieken van Maaba Yero door Rassoul Ba of het verhaal van een symbolische en collectieve geschiedenis
Duizend jaar verhalen van Souleymane Mbodj of de allegorieën van het Afrikaanse verhaal
Khady Fall Faye-Diagne of een poëzie gevoelig voor de zachtheid van historisch land
Het kind van Balacoss van Malick Diarra of de uitdrukking van een historisch en romans verhaal
De liberalisering van maskers van de pseudo-democratie
Het fundamentele werk van de Afrikaanse beschaving
De zoon van Papa Samba Badji, een roman met een verbluffende dramatistische intensiteit
El Hadj Hamidou Kassé, een poëzie met een uitzonderlijke lyrische intensiteit
Habib Demba Fall of de schatten van een fundamenteel verhaal
Force-Bonté van Bakary Diallo of het bijzondere verhaal van een autodidiet
Anna Ly Ngaye of de uitdrukking van een vrije en moderne poëzie
Mame Ngoné Faye of een poëzie met een prodigieuze vrijheid
Aoua Bocar Ly-Tall of het aan het licht brengen van de Afrikaanse vrouwen in de geschiedenis van de mensheid
Fatou Warkha Sambe of gerechtigheid aan de schouders
De vakbonden in de geschiedenis onder het oog van Babacar Diop Buuba
Meïssa Maty Ndiaye of de poëzie die de lichten bijeenbrengt
Dr Ibra Mamadou Wane of de route van een zoon van het land, tussen erfgoed, cultuur en herinnering
Assaïtou Diop of geuren van poëzie
De fabricage van het heden van Felwine Sarr of hoe utopieën van het Afrikaanse continent kunnen leven
Karim – Senegalese roman van Ousmane Socé Diop of het romaneske in het proefwerk van desillusie
De Verhalen van Amadou Koumba van Birago Diop of de overdracht van het Afrikaanse verhaal
Ndongo Mbaye of de belichaming van een opstaande poëzie
Nafissatou Niang Diallo of de autobiografische romanvertelling
Abdoulaye Fodé Ndione of de uitdrukking van een intieme en absolute poëzie
Mamadou Bamba Ndiaye of de ontluiking van een vulkanische poëzie
Derde alternantie in Senegal: Mijn dubbele blik van Mamoudou Ibra Kane of de chronique van een belangrijke politieke periode
Djibril Diallo Falémé of het karakter van een poëzie die volledig brak
Het Kajoor in de 19e eeuw van Mamadou Diouf of de historische en poëtische vertelling van het Sebal/Senegambische koninkrijk
Hermeneutiek van droom door Cheikh Oumar Diagne of de uitdrukking van een spiritueel en geleerd visioen
Elie-Charles Moreau of de stem van een mooie en rebelse poëzie
Mary Teuw Niane of een poëtische wiskunde van woorden
De fluisteringen van Kiraye van Mamadou Hamath Kane of de adem van een innerlijk geheugen
Het rijk van Waalo door Boubacar Barry of de geschiedenis van Senegal ten dienste van het Afrikaanse verhaal
Amadou Lamine Ba of de uitdrukking van een poëtische exodus
En wat als Afrika zich verzet tegen ontwikkeling? van Axelle Kabou of de poging om het Afrikaanse project te verhelderen
Een Afrikaanse seizoen van Fatoumata Sidibé of de poëtische roman
Guy Tirolien of Gebed van een klein zwart kind
Délya van Mamadou Abou Kane, Makkane of de poëtische Afrikaanse vertelling
De Bade van het meer Rose van Tanella Boni of de aanwezigheid van een buitengewoon poëtisch en universeel werk
Het vermommen van de hemel door Eugène Ébodé of het heropgebouwde verleden
Soweto: Soleils fusillés van Paul Dakeyo of de poëtische bijeenkomst
De legende van de zwerveling van Alain Mabanckou of de poëtische vlucht
