Na de Tweede Wereldoorlog onderscheidt Afrika zich nauwelijks van Azië: twee continenten die grotendeels gekoloniseerd waren, arm en met een vergelijkbaar bbp per hoofd. Dit vormt het uitgangspunt van het televisieprogramma Le Dessous des cartes van Arte om uit te leggen hoe hun trajecten daarna uiteen zijn gaan lopen.
Terwijl Taiwan, Singapore, Hongkong en Zuid-Korea vanaf de jaren zeventig een groeispurt doormaakten, blijft Sub-Saharisch Afrika achter. Tussen 1980 en 2000 bleef het bbp per hoofd vrijwel ongewijzigd of daalde licht, terwijl Zuid-Korea het bbp per hoofd zeven keer hoger zag uitkomen. Voor Le Dessous des cartes begint de uitleg bij de ontkolonisatie zelf: die liet in Afrika artificiële grenzen bestaan en staatsstructuren die vaak minder stabiel waren.
In de daaropvolgende decennia benadrukt het programma dat het continent te maken kreeg met talloze conflicten. Het noemt burgeroorlogen in Soedan, Ethiopië, Angola, Rwanda, Algerije en de Democratische Republiek Congo, waarvan laatstgenoemde bijzonder dodelijk was. Daarnaast waren er overdreven ambitieuze industrieel projecten, zoals het staalcomplex van Ajaokuta in Nigeria: 8 miljard dollar geïnvesteerd in een fabriek die nooit staal heeft geproduceerd. De overvloed aan grondstoffen bleek paradoxaal genoeg de situatie te verergeren. In Nigeria voedde de rente-economie corruptie en maakte het land kwetsbaar voor prijsschommelingen. Samen heeft dit de publieke schuld van Afrikaanse staten doen oplaaien.
De erfenissen van de ontkolonisatie hebben het lot van het continent niet bezegeld. Vanaf de jaren 2000 gaat een deel van Afrika een ontwikkelingsfase in, dankzij stijgende grondstoffenprijzen, een relatief stabiel politiek klimaat en een gunstige internationale context. Volgens de Opkomend Afrika-index van 2023 voldoen elf landen inmiddels aan de criteria van opkomst: Mauritius, de Seychellen, Kaapverdië, Zuid-Afrika, Tunesië, Marokko, Botswana, Senegal, Ghana, Egypte en Namibië. Nog tien anderen volgen dezelfde weg.
De uitzending wijst op Senegal, waar de gemiddelde jaarlijkse groei al vijfentwintig jaar lang meer dan 4% bedraagt. Het Plan Sénégal Émergent (PSE), gelanceerd in 2014, voorziet in een spoorlijn tussen Dakar en zijn internationale luchthaven via Diamniadio, een nieuwe stad die onder meer een technologisch park zal huisvesten, en in een netwerk van busstroken in de hoofdstad. Marokko heeft zich volgens de Afrikaanse Ontwikkelingsbank ontwikkeld tot de industriële kampioen van het continent, na Zuid-Afrika. Het investeert in havens en in de luchtvaart, met Royal Air Maroc dat nu de tweede grootste luchtvaartmaatschappij van Afrika is.
Op demografisch gebied heeft Afrika een voordeel dat Azië verloor: de bevolking groeide van minder dan 500 miljoen in 1980 tot 1,6 miljard vandaag en kan in 2050 oplopen tot 2,5 miljard, terwijl China, Japan, Zuid-Korea en Taiwan hun aantallen zien afnemen.
Het pad blijft echter lang. De Seychellen vormen het enige Afrikaanse land dat tot de groep hooginkomenslanden behoort, tegen acht in Azië. En in de categorie lage-inkomenslanden, waar Afghanistan het enige Aziatische voorbeeld is, drukken jihadistische opstanden zwaar op de ontwikkeling. In Mali duurt de oorlog veertien jaar en schommelt het bbp per hoofd sinds het begin van het conflict.
