Isolement, gebrek aan gezondheidszorg, een instabiel telefoonnetwerk, geen internet en schaarste aan visresources: in Mar Wandié leven de inwoners in een opeenstapeling van moeilijkheden. Een verslag van een dag vol beleving op dit eiland in de delta van de Saloum-rivier, vergezeld door parlementsleden en de NGO Syndev.
Diep in het delta van de Saloum leeft Mar Wandié in het ritme van isolatie. Een van de vier eilanden van de “Mar”, dit kleine dorpje met ongeveer 200 inwoners lijkt tussen land en water te zweven, ver verwijderd van de meest basale voorzieningen. Om er te komen moet men geduld oefenen. Vanaf Ndagane Sambou brengen enkele minuten pirogue je naar het archipel. Dan begint een andere beproeving: wandelen, gevolgd door de oversteek van een brug die bij elke passage kan bezwijken. Tussen Mar Lodj en Mar Wandié zorgen wagens voor de verbinding, maar de kosten zijn voor veel bewoners onbereikbaar. Ze worden vooral door toeristen gebruikt. Voor de lokale bevolking moeten zij ongeveer tien kilometer lopen om hun dagelijkse bezigheden te verrichten. In Mar Wandié is isolatie dus geen abstractie. Het bepaalt de dagelijkse gang van zaken, de verplaatsingen en bemoeilijkt de toegang tot school, zorg en economische activiteiten.
EEN BRUG DIE BIJ ELKE STAP TRILT
In dit eilanddorp is het dagelijkse leven ver verwijderd van privileges. De stenen huizen, soms zonder omheining en met een dak van zinc, vormen de meest voorkomende woningen. Enkele gebouwen die toebehoren aan buitenlanders die stukken privégrond hebben gekocht, contrasteren met de bescheidenheid van het dorp. Maar het meest treffende symbool van deze isolatie blijft de brug. Oorspronkelijk gefinancierd met eigen middelen door de lokale bevolking, verkeert het bouwwerk nu in een vergevorderde staat van degradatie. Bij elke passage trilt de constructie onder de voeten.
Bewoners wijten de degradatie aan aanpassingen die mogelijk aan het oorspronkelijke ontwerp zijn gedaan door een welgestelde buurman met een speedboot, om het passage van zijn vaartuig te vergemakkelijken. Amy Bopp, een inwoner van het eiland, vertelt het dagelijkse leed van de bevolking. Ze legt uit dat het hen onmogelijk is om de overkant te bereiken zonder dit bouwwerk, dat nu sterk versleten is, te gebruiken. Geconfronteerd met deze situatie vragen de bewoners om tussenkomst van de Staat om de brug te rehabiliteren en hen in veiligere omstandigheden te laten rondreizen.
OM NAAR SCHOOL TE GAAN MOET JE EERST HET WATER OVERSTEEKEN
In Mar Wandié is naar school gaan al een avontuur. De leerlingen moeten soms door het water waden, met rugzakken en schoolspullen op het hoofd gedragen. Kleding om te wisselen wordt aan de overkant van de lagune in een wasbak achtergelaten, zodat ze zich kunnen omkleden na de oversteek. Marie Bopp vertelt dat men om zes uur ’s ochtends moet opstaan om om acht uur in de klas te zijn.
Bij aankomst bij de brug wassen de leerlingen zich en kleden ze zich om voordat ze verder reizen. Maar de terugweg kan net zo moeilijk zijn. Na de lessen kan het getij hoog staan. De kinderen nemen dan emmers mee waarin ze hun schrift en schoolspullen beschermen. Deze beperkingen hebben directe gevolgen voor hun schoolcarrière. Vertragingen komen vaak voor en volgens Marie Bopp worden sommige leerlingen soms van de les gestuurd of worden hun ouders opgeroepen. Het moeilijkste, zo betreurt zij, is dat hun situatie niet altijd begrepen wordt door het onderwijzend personeel.
WANNEER BEVALLING EEN BEPROEVING WORDT!
Als de toegang tot onderwijs al moeilijk is, geldt dat nog sterker voor de zorg. Mar Wandié heeft geen gezondheidscentrum of apotheek. Voor de meest basale zorg moeten bewoners naar Mar Lodj of Djirnda, twee naburige plaatsen op ongeveer tien kilometer afstand. Om er te komen moeten ze lopen of een pirogue nemen. Voor zwangere vrouwen kan deze afstand bijzonder zwaar zijn. Op het eiland bestaan verhalen van bevallingen onderweg, aan de waterkant of thuis, omdat er geen vervoer beschikbaar is, en worden met emotie doorgegeven.
Adama Thiam, voorzitster van de vrouwen en hulpverlener in Mar Wandié, zegt getuige te zijn geweest van meerdere bevallingen onderweg. Ze vertelt over een vrouw die tijdens de tocht beviel, van kinderen die nu volwassenen en getrouwd zijn. Ze noemt ook een andere vrouw die beviel van een tweeling terwijl ze probeerde de zee te oversteken. Haar baby’s stierven allen door de kou. Voor Adama Thiam illustreert dit drama de risico’s van bevallingen onder prekiaire omstandigheden. De grootste moeilijkheid doet zich voor wanneer de arbeid laat op gang komt en er geen kar beschikbaar is, aldus Menda Bopp. De bewoners vragen dan aan de jonge mannen van het dorp om de vrouw te voet tot de uitgang van het eiland te begeleiden.
VROUWEN VERPLICHT VERDER TE REIZEN NA DE BEVALLING
Fatou Ndiaye draagt nog altijd de pijnlijke herinnering aan haar zus, die zes jaar geleden bij de bevalling overleed. Ze vertelt dat het al gebeurd is dat vrouwen onderweg bevielen voordat ze gedwongen werden verder te lopen naar het gezondheidscentrum van Mar Lodj. Deze situaties, zegt zij, zijn zo vaak voorkomend geworden dat ze een integraal onderdeel van het dagelijkse leven van vrouwen zijn geworden. Ze gelooft dat een nabijgelegen gezondheidsvoorziening dergelijke situaties zou kunnen voorkomen. Maar het probleem ligt niet alleen bij het ontbreken van een gezondheidscentrum. Het heeft ook te maken met het ontbreken van geschikt vervoer. ‘Soms moet men wachten op een kar, de jongeren inschakelen of gewoon lopen.’ Door het leven met deze moeilijkheden, lijken de bewoners een zekere vorm van berusting te hebben ontwikkeld.
NIEUWGEBORENEN GETRANSPORTEERD IN BASSINES
In Mar Lodj kent Mama Ndiemé Ndong, hoofd van de vrouwen, ook de moeilijkheden die de families van Mar Wandié ervaren. Ze vertelt dat bewoners soms gedwongen zijn kinderen in emmers te dragen om ze naar Mar Lodj te brengen. Wanneer de arbeid begint en geen vervoermiddel beschikbaar is, hebben sommige families geen andere keus dan thuis te bevallen. Na de bevalling moet de moeder soms de reis in moeilijke omstandigheden maken met haar pasgeborene naar het district Mar Lodj om de nodige zorg te krijgen.
Voor Mama Ndiemé Ndong is het verbeteren van de vervoersmiddelen daarom essentieel om de toegang tot zorg te vergemakkelijken en de risico’s die zwangere vrouwen en hun pasgeborenen lopen te verminderen. Babacar Bopp, een dorpsveteraan, noemt een andere langgeleden moeilijkheid. Mar Wandié beschikt nu over begraafplaatsen. Maar vroeger moesten de overledenen met een pirogue naar Djirnda worden gebracht om te worden begraven. In de tijden van verdriet moesten families zo’n laatste overtocht maken, een laatste verplaatsing die wordt opgelegd door de isolatie van hun dorp. De aanleg van begraafplaatsen ter plaatse heeft deze last beëindigd, maar het probleem blijft bestaan. Het dorp heeft geen elektriciteit, waardoor de bouw van een mortuarium onmogelijk is.
EEN EILAND GEVAARLIJK GEPLAAGD DOOR KLIMAATVERANDERINGEN EN OFFSHORE-EXPLOITATIE
Op dit eiland gaat de zon op en onder en dompelt de eilandbewoners dagelijks in een moeilijke realiteit. Het isolement en het gebrek aan een gezondheidszorgsysteem worden vergezeld door het ontbreken van toegang tot een stabiel telefoonnetwerk. Internet is er niet en de bestaansmiddelen nemen steeds verder af. De bevolking, hoofdzakelijk vissers, wordt geconfronteerd met de schaarste aan visbronnen en veranderingen in hun mariene omgeving, moeilijkheden die zij toeschrijven aan klimaatveranderingen en aan de offshore-exploitatie van het Sangomar-veld. Tegen deze oplosloze moeilijkheden lijken de eilandbewoners zich neer te leggen bij hun lot. De avondwakes met nguel-zangen, Seereer-zangen, vormen een van de weinige bronnen van verlichting. Onder het snelle ritme van tam-tams en gambs laten de vrouwen zich meevoeren. In dit leven, getekend door beperkingen, biedt dorpssolidariteit ook wat licht in de sombere dagen.
