Het Internationale Strafhof (ICC) bevindt zich in een bijzonder turbulente periode, tussen de aangekondigde uittredingen van verschillende Afrikaanse staten, de afzetting van aanklager Karim Khan en de druk die op zijn rechters en personeel wordt uitgeoefend. In een interview gepubliceerd op 16 september 2026 door Le Soleil.sn stelden de journalisten Oumar Ndiaye en Daouda Diouf de Senegalese magistraat Amady Bâ, voormalig hoofd Internationale Samenwerking van het Bureau van de Aanklager bij het ICC van 2008 tot 2022, vragen over deze verschillende crises.
Wat betreft de uittredingen van Burkina Faso, Mali, Niger en Tsjaad herinnerde Amady Bâ eraan dat het Rome‑statut streng regelt hoe de procedure verloopt. Op grond van artikel 127 kan een partijstaat zijn uittreding melden bij de Secretaris-Generaal van de VN, maar deze treedt pas in werking een jaar na ontvangst van de kennisgeving. De in juni 2026 aangekondigde uittredingen door drie Sahel-staten en de door Tsjaad in augustus 2026 aangekondigde uittreding zullen dus pas in 2027 effectief zijn. Tot die tijd blijven deze staten verplicht met het ICC samen te werken.
Politiek gezien erkent de voormalige leidinggevende van het ICC dat de historische focus op Afrika bij onderzoeken mogelijk heeft bijgedragen aan het gevoel van een selectieve rechtspraak. Hij wijst er echter op dat van de tien onderzoeken die op het continent zijn geopend, vijf voortkomen uit verwijzingen door Afrikaanse staten zelf: Oeganda, de Democratische Republiek Congo, Mali en de Centraal-Afrikaanse Republiek, voor twee onderzoeken. De dossiers van Libië en Soedan/Darfoer zijn door de VN‑Veiligheidsraad doorverwezen, terwijl de bevoegdheden van de procureur uitsluitend zijn uitgeoefend in de gevallen Kenia en Burundi.
Amady Bâ wijst er ook op dat de activiteit van het ICC zich niet langer beperkt tot Afrika. Er zijn onderzoeken geopend of gevoerd in andere regio’s, met name Venezuela, Oekraïne, Georgië, Bangladesh en Palestina. Volgens hem moeten de cijfers daarom worden geanalyseerd in het licht van de oorsprong van de aangiften en de geografische evolutie van de onderzoeken binnen de jurisdictie.
De zaak-Karim Khan vormt een andere grote bron van turbulenties. De voormalige procureur werd uit zijn functie ontheven na beschuldigingen van seksuele intimidatie en ernstige tekortkomingen die hij betwist. Amady Bâ, die in 2022 de CPI heeft verlaten, geeft aan zich niet te kunnen uitspreken over de feiten die aan de procedure ten grondslag liggen. Hij vindt echter dat deze ontslag een belangrijk precedent vormt voor een instelling die al met veel kritiek en politieke druk te maken heeft.
Het mandaat van Karim Khan werd onder meer gekenmerkt door het uitvaardigen van arrestatiebevelen tegen de Russische president Vladimir Poetin, de Israëlische premier Benjamin Netanjahu en diens voormalige minister van Defensie. Deze procedures hebben het ICC in het centrum geplaatst van geopolitieke spanningen waarbij meerdere grootmachten betrokken zijn. Volgens Amady Bâ illustreren ze ook de wil van de rechtbank om haar bevoegdheid onafhankelijk uit te oefenen, ongeacht de politieke of militaire invloed van de betrokken staten.
Naast de kwestie rondom de procureur wijst de voormalige magistraat ook op verschillende andere uitdagingen voor de rechtbank in Den Haag: de medewerking van staten bij de uitvoering van arrestatiebevelen, de financiële en menselijke middelen, evenals de dreigingen en sancties gericht tegen haar rechters en personeel. Hij noemt met name de sancties die op 18 augustus 2026 zijn aangekondigd tegen de voorzitter van het ICC en de Senegalese kandidaat voor de functie van rechter, wiens verkiezing in december in New York moet plaatsvinden.
In afwachting van de verkiezing van een nieuw procureur blijft de ICC draaien met haar twee adjunct-aanklagers, waaronder de Senegalese Mandiaye Niang. Amady Bâ verduidelijkt dat zij afwisselend het beheer van het Kantoor van de Aanklager waarnemen, in overeenstemming met de regels van de rechtbank. Hij meent dat de jurisdictie nog ruimte heeft om de uitdagingen waarmee zij wordt geconfronteerd aan te pakken en haar onderzoeken voort te zetten.
Volgens de magistraat gaat de discussie uiteindelijk verder dan de toekomst van het ICC zelf. Hij benadrukt het beginsel van complementariteit, dat nationale rechtssystemen de verantwoordelijkheid geeft om misdrijven die onder hun bevoegdheid vallen te vervolgen, terwijl de rechtbank kan tussenkomen wanneer staten niet in staat of niet bereid zijn om te handelen. In dit opzicht ziet hij de voorrang van het recht en internationale rechtvaardigheid als kritieke kwesties voor staten met beperkte middelen.
