In Doumga Lao, in het departement Podor, zetten vrouwen een vakmanschap voort dat van generatie op generatie is doorgegeven. Van met de hand gevormde aarde tot een kanari die op markten wordt tentoongesteld, blijft traditionele pottenbakkunst zowel cultureel erfgoed als een bron van inkomsten.
In Doumga Lao is aarde niet alleen onder de voeten. In de handen van de pottenbakkers wordt ze een kanari, recipiënt of alledaags voorwerp. Een beetje water, aarde, as, tijd en vooral veel vakkennis: meer heb je niet nodig om deze voorwerpen tot leven te brengen die nog steeds de sporen dragen van een oude traditie. De activiteit vindt plaats buiten de schijnwerpers, maar ze heeft een speciale plek in het leven van deze vrouwen. Elk stuk dat wordt gemaakt vertelt een verhaal, het verhaal van vakmanschap dat binnen families wordt doorgegeven en in de loop van de tijd wordt aangepast aan economische realiteiten en nieuwe gebruiken.
Zittend voor haar gereedschap kent Koudy Guissé elke stap van het maakproces. Voor haar is pottenbakken vooral een verhaal van overdracht. « Sinds ik twintig ben, beoefen ik deze activiteit. Het is mijn moeder die me het heeft geleerd », vertelt ze. Net als zij hebben meerdere vrouwen de bewegingen geleerd van moeders of nabije familie. De kennis van het materiaal, hoe je het bewerkt, vorm geeft en bakt leer je niet uit boeken. Ze wordt door waarneming en praktijk doorgegeven. Een overdracht die ervoor zorgt dat vakkennis generaties lang meegaat. Voordat het een bruikbaar voorwerp wordt, eist de aarde tijd en precisie. De materialen worden eerst verzameld en voorbereid. Dan begint het vormen. Langzamerhand, onder de handen van de pottenbakster, krijgt het materiaal de gewenste vorm. Vervolgens komen drogen en bakken. Elke stap telt. Een fout bij de voorbereiding of bij het bakken kan het eindproduct compromitteren. Uit deze aarde ontstaan onder andere kanari en verschillende recipiënten bedoeld voor dagelijks gebruik of verkoop. Zodra de voorwerpen klaar zijn, brengen de pottenbakkers ze naar de wekelijkse markten. Sommigen werken ook op bestelling. « Eenmaal deze producten af, brengen we ze naar de wekelijkse markten. De prijzen variëren tussen 2.000, 3.000, 4.000, 5.000 CFA-frank, en soms meer. Sommige klanten plaatsen ook bestellingen, vooral tijdens de warme periodes », legt Koudy Guissé uit. Achter de oude gebaren schuilt ook een moderne realiteit: vrouwen die werken om inkomsten te hebben en bij te dragen aan de uitgaven van hun gezinnen. Het pottenbakken stelt hen in staat eigen middelen te genereren, ook al blijven de verkopen afhankelijk van de vraag en de beschikbare afzetkanalen.
Naast Koudy Guissé houdt Djimb Kénémé zich vooral bezig met de afwerking van de voorwerpen. Ook hier evolueren de praktijken. « Onze ouders gebruikten as. Tegenwoordig gebruiken wij Lassaut-verf voor de afwerking. God zij dank, lukt het ons om onze producten, zij het met moeite, te verkopen. We dragen bij aan het gezinsleven », benadrukt ze.
In Doumga Lao maakt pottenbakkunst deel uit van een bredere beweging. De vrouwen zetten zich ook in voor textielverf, naaien en andere inkomstenGenererende activiteiten. Het doel is hetzelfde: produceren, verkopen en bijdragen aan de lasten van het huishouden. Maar een erfgoed in stand houden, garandeert niet altijd zijn voortbestaan. Om hun activiteit onder betere omstandigheden voort te zetten, hebben de pottenbakkers van Doumga Lao passende uitrusting, opleiding, financiering en grotere afzetkanalen nodig.
