Na de bekendmaking van een nieuw financieel akkoord tussen Senegal en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) hebben maatschappelijke actoren geprotesteerd. Verzameld op een persconferentie eisen zij de openbaarmaking van de toezeggingen die door de staat zijn gedaan en vrezen zij dat de aangekondigde hervormingen zullen leiden tot een nieuw besparingsbeleid voor huishoudens.
Het nieuw gesloten akkoord tussen Senegal en het IMF roept al een levendig debat op. Terwijl de regering de nadruk legt op een vergrote kredietfaciliteit met een looptijd van 36 maanden, voor een aangekondigd bedrag van 2,2 miljard dollar, zo’n ongeveer 1.400 miljard FCFA, roepen maatschappelijke organisaties op om voorbij de cijfers te kijken.
Voor hen gaat de échte vraag niet zozeer over het bedrag van de financiering, maar over de voorwaarden die de uitvoering zullen begeleiden. De deelnemers hebben de regering daarom gevraagd om volledige transparantie met betrekking tot de hervormingen en de toezeggingen die namens Senegal zijn gedaan.
« De Senegalezen hebben het recht om te weten »
In het hart van de zorgen die tijdens deze bijeenkomst werden geuit, staat de precieze inhoud van het akkoord centraal. De vertegenwoordigers van de civil society menen dat de autoriteiten meer hebben benadrukt hoe belangrijk de financiering is dan de concrete maatregelen die uitgevoerd moeten worden.
« Het bedrag is niet het belangrijkste, het gaat om de voorwaarden van het akkoord », benadrukten zij, terwijl zij de regering ondervroegen over de voorgenomen hervormingen, de aangegane verplichtingen en de potentiële gevolgen daarvoor voor de bevolking.
Er zijn talrijke vragen: welke subsidies kunnen verdwijnen of heroriëntatie ondergaan? Welke sectoren zullen getroffen worden door de begrotingsinspanningen? Welke sociale categorieën zullen mogelijk de lasten dragen?
Voor de organisatoren van de conferentie is deze vragenreeks des te legitiemer omdat besluiten binnen een internationaal financieringsprogramma directe gevolgen kunnen hebben voor het dagelijks leven van burgers, met name via de prijzen voor energie, vervoer en consumptiegoederen.
La hervorming van subsidies staat centraal in de zorgen
De subsidievraag vormt één van de belangrijkste knelpunten. De regering verwees naar een verschuiving naar gerichtere hulp en transfers ten gunste van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen.
Een koers die de aanwezige organisaties op de conferentie niet overtuigt.
Zij vrezen dat een te brute hervorming van de ondersteuningsmechanismen een groot deel van de Senegalese huishoudens zal treffen. De sprekers hebben met name gewezen op de structuur van gezinnen en huishoudens, en betoogd dat een hoog elektriciteitsverbruik niet noodzakelijk betekent dat een gezin over hoge inkomsten beschikt.
In veel Senegalese wooneenheden wonen meerdere families onder één dak en delen ze hetzelfde elektriciteitsmeter. Een verbruik dat bepaalde drempels overschrijdt kan dus gerelateerd zijn aan de grootte van het huishouden in plaats van aan een hoge levensstandaard.
De maatschappelijke actoren vragen daarom dat elke hervorming rekening houdt met de sociale en familiale realiteiten van het land, in plaats van criteria die als te theoretisch worden gezien.
Het schrikbeeld van structurele aanpassingen
De geuite kritiek gaat verder dan alleen de kwestie van subsidies. De betrokkenen zien in de gecommuniceerde richting tekenen van een nieuwe logica van begrotingsaanpassingen.
Zij verzetten zich vooral tegen het gebruik van termen als « rationalisering van uitgaven » of « plan voor de aflossing van de schuld », omdat deze uitdrukkingen een strengere realiteit voor de bevolking kunnen verhullen.
Naar hun oordeel valt de heronderhandeling van de voorwaarden van schuldaflossing onder een vorm van herstructurering en zou in het publieke debat als zodanig moeten worden gepresenteerd.
Dit onderwerp roept vooral herinneringen op aan de structurele aanpassingsprogramma’s die vele Afrikaanse economieën in de afgelopen decennia hebben getekend. De sprekers vrezen dat de vandaag van de bevolking vereiste inspanningen niet zullen uitmonden in een vermindering van koopkracht, een afname van sociale uitgaven of een verhoogde prijsopdrijving van essentiële diensten.
Overheidsschuld: de eis van transparantie
De conferentie bood ook de gelegenheid om de discussie over de Senegalese overheidsschuld centraal te plaatsen.
De vertegenwoordigers van de civil society herinnerden aan de controverse rondom verklaringen over de schuld en aan onregelmatigheden die de afgelopen jaren aan het licht kwamen. Zij vinden het riskant om nu het hoofd snel te draaien terwijl er een nieuw financieel akkoord in de maak is.
Zij eisen met name dat burgers geïnformeerd worden over de voortgang van procedures en onderzoeken die zijn gestart na de onthullingen over de schuld.
Voor hen kan de huidige crisis niet louter als een technischer vraag worden gezien waar economen, financiële instellingen en experts bepalend zijn.
De schuld, zo stellen zij, is een politiek en maatschappelijk vraagstuk geworden, omdat de aflossing ervan een aanzienlijk deel van de publieke middelen mobiliseert en het economisch en sociaal beleid van het land langdurig kan beïnvloeden.
Demba Moussa Dembélé waarschuwt voor bezuinigingen
De econoom Demba Moussa Dembélé, die bij de bijeenkomst aanwezig was, steunde de kritiek op het akkoord.
Volgens hem zou het uitgesproken doel om de houdbaarheid van de overheidsfinanciën te herstellen kunnen leiden tot nieuwe bezuinigingsmaatregelen.
De econoom vroeg zich onder meer af wat het bilan is van de verschillende programma’s die door het IMF in Senegal worden ondersteund en wat hun sociale gevolgen zijn.
« Wat is de tegenprestatie? », vroeg hij in wezen en riep op om de toezeggingen die met de aangekondigde financiering gepaard gaan aandachtig te onderzoeken.
Demba Moussa Dembélé benadrukte ook de noodzaak voor Senegal om na te denken over economische en financiële oplossingen die zijn eigen ontwikkelingsprioriteiten en het behoud van de koopkracht van de bevolking centraal stellen.
Een oproep tot ‘endogene’ oplossingen
Tegen het lopende programma pleiten de mobiliserende organisaties voor een andere aanpak.
Zij eisen onder meer een burgeraudit van de schuld en het openen van nationale dialoog over de schulden, het economische beleid en de monetaire keuzes.
Het idee is dat de antwoorden op de schuldencrisis niet uitsluitend in onderhandelingen tussen de staat en internationale financiële instellingen moeten worden ontwikkeld.
De maatschappelijke actoren willen dat vakbonden, burgerorganisaties, consumentenverenigingen, economen en andere onderdelen van de natie kunnen deelnemen aan het debat.
Voor hen moet Senegal een strategie definiëren die financiële stabiliteit herstelt zonder huishoudens te ‘positioneren’ als aanpassingsvariabelen.
Een aangekondigde mobilisatie
De persconferentie eindigde met een oproep tot mobilisatie.
De organisatoren deden een beroep op de Senegalese bevolking om deel te nemen aan een demonstratie onder de naam « lege manden », bedoeld om de verslechtering van de koopkracht en de stijging van de kosten van levensonderhoud aan te kaarten.
De sprekers willen zo een directe link leggen tussen het debat over de schuld, de onderhandelingen over financiering en de dagelijkse zorgen van huishoudens.
Want achter de discussies over miljarden dollars, begrotingstekorten en economische verhoudingen schuilt een veel concreter vraagstuk dat nu het Senegalese debat bepaalt: wie zal de prijs van de hervormingen betalen?
Met deze persconferentie heeft de civil society de regering duidelijk geconfronteerd met een eis: transparantie.
De overeenkomst met het IMF is nog niet enkel een kwestie van financiering. Het is uitgegroeid tot een debatsonderwerp over de schuld, de economische soevereiniteit, subsidies, koopkracht en, in bredere zin, het ontwikkelingsmodel dat Senegal in de komende jaren wil kiezen.
