Tien jaar geleden zette de Malinese zangeres Rokia Traoré een nieuwe stap in haar artistieke evolutie met het album Né So, het zwaartepunt van haar universum. Van Billie Holiday tot het West-Afrikaanse ngoni, langs Led Zeppelin en de schrijfster Toni Morrison, brengen de referenties op dit zesde album Afrika, het Westen en de Afro-Amerikaanse cultuur samen.
Met de Passerelle-stichting die ze in Bamako in 2010 oprichtte na jaren van overweging die haar hadden begeleid, verandert Rokia Traoré haar muzikale aanpak, terwijl ze dezelfde horizon behoudt. «Vanaf dat moment splits ik echt mijn activiteiten: ik maak een onderscheid tussen mijn persoonlijke carrière en mijn wens om door te blijven werken aan de cultuur in Afrika en aan Afrikaanse klassieke muziek die me boeit», legt de artieste uit, wier bekendheid zich internationaal begon te vormen vanaf het eind van de jaren negentig. Deze herverdeling van de kaarten laat haar toe zich „vrijer” te voelen.
Haar discografie weerspiegelt deze veranderingen die verre van symbolisch zijn. Volgens haar kunnen haar albums worden gegroepeerd in twee blokken van drie. Na Mouneïssa, Wanita en Bowmboï was Tchamantché «het eerste in een nieuw seizoen», gevolgd door een Franse onderscheiding met een Victoire de la Musique. Destijds wijzigde ze de orkestratie en liet ze het zwaardere balafon achter zich, waardoor reizen een stuk makkelijker werd. «Ik kwam aan het eind van een cyclus wat artistieke inspiratie betreft. Ik had het rondje gedaan en moest verder met iets nieuws, terwijl ik wel verbonden bleef met de Afrikaanse muziek», vertelt ze achteraf. Op Beautiful Africa, in 2013, zingt ze over haar relatie tot het continent, haar verlangen het te leren kennen en haar overtuiging dat ze „verbindingen kan bouwen op basis van echte gelijkheid” met het Westen.
Ambassadrice van UNHCR
Uitgebracht in 2016, Né So («bij mij» in Bambara) krijgt dus vorm in deze context en in deze geesteshouding. In 2015 werd ze benoemd tot goodwill-ambassadeur van het Hoofdkantoor van de Verenigde Naties voor vluchtelingen (UNHCR), en herhaalt de zangeres haar verbondenheid met Afrika en benadrukt ze „het verscheurd raken van allen die gedwongen worden te vertrekken”.
Er komen momenten tot stand, waarna de zangeres audities organiseert om tegemoet te komen aan de motieven van haar stichting, een trainingsplek die de onderregio bedient. Via musici die ze kent melden kandidaten uit meerdere landen zich. Ze kiest een Ivoriaanse bassist en een Burkinees drummer die zich voegen bij de Malinese bezetting, waaronder ngoni-speler Mamah Diabaté, al lange tijd trouwe medewerker. Andere deelnemers voegen hun namen toe, zoals de bassist John Paul Jones, lid van de rockband Led Zeppelin, ontmoet via het Africa Express-collectief van Damon Albarn.
Bij de realisatie doet Rokia Traoré opnieuw een beroep op de Brit John Parish, bekend om zijn samenwerkingen met PJ Harvey en Tracy Chapman. Hij was al aan haar zijde bij Beautiful Africa. Tussen de twee projecten is er «een continuïteit in inspiratie en ook in de muzikale stijl», erkent de schepper.
Billie Holiday en Toni Morrison, twee figuren die ertoe doen
Van het ene album naar het andere ontstaan er gewoontes, komen er referentiepunten naar voren: een Frans lied, « Tu Voles », zoals het bij de meeste voorgaande platen het geval was; een bewerking van « Strange Fruit », oorspronkelijk gezongen door Billie Holiday, zangeres waar ze erg van houdt «de fragiliteit van de stem» en aan wie ze eerder al een eerbetoon bracht op Tchamantché, nadat ze in de Verenigde Staten had deelgenomen aan de voorstelling « Billie & Me ».
L’ombre de Toni Morrison
De schaduw van Toni Morrison, die in 2019 is overleden, waart ook boven Né So. Hoewel ze nergens expliciet vermeld staat, had de Nobelprijswinnares voor literatuur in 1993 hier wel aan bijgedragen via «Sé Dan», dat de notie van respect behandelt. «Ze heeft me bijgestaan bij dit stuk dat ik schreef en dat ik naar haar had gestuurd om erover te praten», herinnert Rokia zich. Hun band gaat terug tot 2011, toen de Malinese zangeres speelde in het theaterstuk Desdemona van de Amerikaanse schrijfster, geregisseerd door haar landgenoot Peter Sellars. «Het is altijd iemand geweest die erg belangrijk is geweest in mijn carrière», zegt ze, en onderstreept «het voorrecht» om aan deze «zeer geleerde persoon» vragen te kunnen stellen over de Afro-Amerikaanse cultuur.
In de herinnering van de zangeres laat Né So een duidelijke sporen na: de herinnering aan een «voltooiing» die ze bereikte voordat ze in een periode terechtkwam van zware juridische turbulenties waardoor ze enkele jaren uit de muziekbusiness werd geweerd. «Het markeert mijn aankomst op een moment van ontplooiing dat ik nastreefde, maar geen bestemming,» verzekert de artieste, die onlangs weer het podium in Frankrijk heeft opgezocht.
