Dierenarts van opleiding, voormalig senator, romancier die zich inzet voor de negritude-beweging… Het parcours van Ousmane Socé Diop vat op zichzelf de spanningen samen van een generatie Afrikaanse intellectuelen die door de koloniale school gevormd zijn. Dit portret werd geschetst door journalisten Sumboy en Ivana in « Défrichage », een nieuw programma van het YouTube-kanaal Histoires Crépues, ter gelegenheid van een analyse van het eerste nummer van Bingo, het tijdschrift dat hij in Dakar oprichtte in 1953. Deze titel wordt beschouwd als het eerste in het Frans geïllustreerde tijdschrift ontworpen door een Afrikaan voor een Afrikaans lezerspubliek, in een sleutelmoment gemarkeerd door de invoering van de Unie française, een institutioneel mechanisme dat beoogde metropool en koloniën dichter bij elkaar te brengen na de Tweede Wereldoorlog.
Geboren in 1911 en overleden in 1973, Ousmane Socé Diop doorloopt eerst de koranschool voordat hij het collège van Saint-Louis binnentreedt en vervolgens de École normale William-Ponty op Gorée, een typisch traject voor toekomstige kaderleden van de koloniale administratie. Als dierenarts werd hij in 1946 verkozen tot socialistisch senator van Senegal en in 1948 opnieuw, voordat hij zijn mandaat in 1952 beëindigde. Het is net na deze politieke carrière dat hij Bingo oprichtte, in 1953.
Ivana, journaliste bij Histoires Crépues, herinnert eraan dat hij ook behoort tot het kringetje van jonge zwarte intellectuelen die tussen de twee wereldoorlogen de negritude-beweging hebben opgericht. Hij publiceert eerst Karim, roman die hem in 1947 de Grand Prix littéraire d’Afrique occidentale opleverde, gevolgd door Mirage de Paris, een semi-autobiografisch verslag over de onmogelijke liefde tussen een zwarte man en een Française. Deze literaire traject, volgens de uitzending, kondigt al de thema’s aan die Bingo zal uitdiepen: de komst naar Frankrijk, de teleurstellingen in Parijs, en daarna de terugkeer naar Afrikaanse wortels.
Het allereerste artikel van het tijdschrift, gewijd aan de studies van Afrikanen in Parijs, illustreert de ambivalentie van het personage. De tekst prijst de toegang tot « de hoogste Europese cultuur » terwijl hij waarschuwt dat de « massa » van de Afrikaanse jeugd niet hoeft zo ver of zo hoog te gaan. Een contradictie die Ivana koppelt aan een klassen-discours dat doorheen de hele negritude-beweging loopt, gedragen door een Afrikaanse intellectuele elite die zich aan het westerse model heeft aangepast.
Deze ambiguïteit hangt ook, volgens de uitzending, samen met de financiële afhankelijkheid van het tijdschrift. Ousmane Socé Diop beschikte niet over de middelen om zelfstandig een geïllustreerd tijdschrift op te zetten en werkte samen met Charles de Bretteuil, een koloniaal persmagnat die eigenaar was van een tiental titels in het rijk, waaronder Paris-Dakar, dat later Le Soleil werd. Ongeveer dertig nummers van Bingo zijn tegenwoordig raadpleegbaar in Gallica, het digitale portaal van de Bibliothèque nationale de France. De uitzending « Défrichage » zal elke woensdag voortgezet worden, met op het programma de rol van de tirailleurs africains in de oorlog in Indochina, sport in de koloniale context en de lezersbrieven die bij de redactie zijn ontvangen.
De volledige uitzending is hier te bekijken
