Jarenlang werd hij voorgesteld als een van de natuurlijke erfgenamen van het Senegalese socialisme en als een geloofwaardige présidentiële kandidaat, Khalifa Sall lijkt vandaag echter geconfronteerd met een diepe erosie van zijn politiek kapitaal. Het verlies van Dakar, de presidentsverkiezingsnederlaag in 2024, het afbrokkelen van Taxawu Sénégal en de breuk met meerdere van zijn vroegere compagnons hebben zijn gewicht in het politieke spel aanzienlijk verminderd. Daarmee daalt zijn politieke carrière in een schemergebied.
De loopbaan van Khalifa Sall is uitzonderlijk door zijn duur. Al op jonge leeftijd actief in de socialistische beweging, volksvertegenwoordiger sinds 1983, minister onder Abdou Diouf en vervolgens burgemeester van Dakar vanaf 2009, behoort hij tot deze generatie leiders die hun carrière hebben opgebouwd binnen de politieke partijen en de instituties. Zijn verovering van de hoofdstad, gevolgd door zijn herverkiezing in 2014, maakte van hem een van de belangrijkste figuren in de Senegalese politiek. Dakar was zo zijn belangrijkste territoriale politiek kapitaal. Het burgemeesterschap gaf hem nationale zichtbaarheid, een netwerk van electeden en een mobilisatiecapaciteit die zijn presidentsambitie vanzelfsprekend voedden.
Maar ditzelfde burgemeesterschap zou uiteindelijk het toneel worden van zijn val. De zaak, bekend als de « caisse d’avance », zijn gevangenschap in 2017, zijn veroordeling en zijn ontheffing als burgemeester hebben abrupt een stijgende carrière afgebroken. De gerechtelijke affaire heeft wel bijgedragen aan het beeld van hem als opposant en politiek slachtoffer bij een deel van de publieke opinie, maar heeft Khalifa Sall ook beroofd van zijn belangrijkste machtsinstrument: Dakar. Hier begint het echte schemergebied: niet zozeer met de veroordeling zelf, maar met de breuk tussen Khalifa Sall en zijn belangrijkste machtgebied.
De politieke kracht van Khalifa Sall beruste historisch op drie bronnen: zijn institutionele ervaring, zijn aanwezigheid in Dakar en zijn verbondenheid met de grote socialistische traditie. Deze drie bronnen verloren echter gaandeweg aan effectiviteit. Zijn uitsluiting uit de Parti Socialiste ontnam hem het historische apparatus waaraan hij decennialang had deelgenomen. Zijn ontslag als burgemeester trok hem ook weg van zijn belangrijkste bolwerk. Tot slot, zijn onmogelijkheid om deel te nemen aan de presidentsverkiezingen van 2019 onderbrak zijn eerste echte poging om het hoogste ambt te bereiken.
Het paradox van Yewwi Askan Wi…
Zijn rehabilitatie van kiesgerechtigheid in 2023 bood hem echter een tweede kans. Maar deze rehabilitatie sloeg plaats in een politiek landschap dat diep was getransformeerd. In de tussentijd was een nieuwe generatie opgestaan, vertegenwoordigd onder meer door Ousmane Sonko en Pastef. Het zwaartepunt van de oppositie was verschoven: het breukverhaal, de digitale mobilisatie, de jeugdige activisten en de strijd tegen het systeem hadden geleidelijk de rol van ervaring met instituties vervangen als legitimatie voor de oppositie. Het is dus minder de ervaring van Khalifa Sall die verdwenen leek dan zijn vermogen die ervaring om te zetten in politieke wens bij het electoraat.
De alliantie met Ousmane Sonko binnen Yewwi Askan Wi stelde Khalifa Sall wel in staat een centrale positie in de oppositie terug te winnen. De coalitie behaalde meerdere grote steden bij de lokale verkiezingen van 2022 en Taxawu Sénégal kreeg een significante vertegenwoordiging in de Nationale Vergadering met 13 zetels.
Maar deze alliantie droeg een strategische contradictie in zich. Khalifa Sall belichaamde een institutionele, ervaren en onderhandelende oppositie, terwijl Sonko een oppositie vertegenwoordigde die sterker gebaseerd was op confrontatie, populistische mobilisatie en breuk met het systeem. Dit verschil werd duidelijk tijdens de nationale dialoog van 2023. De bereidheid van Khalifa Sall om mee te doen aan het proces, onder andere om zijn presidentskieselligibiliteit te herstellen, werd door een deel van Yewwi gezien als een individuele stap.
Politiek gezien is deze sequentie belangrijk: zij toont aan dat Khalifa Sall zijn electorale draagvlak had weten terug te winnen dankzij de alliantie met Sonko, maar zonder weer een autonome politieke centraliteit te herwinnen. Met andere woorden, Yewwi liet hem toe om terug te keren in het spel, maar toonde ook aan dat hij niet langer de belangrijkste motor ervan was.
Taxawu Sénégal : de crisis van een persoonlijk leiderschap…
De presidentsverkiezingen van 2024 vormen waarschijnlijk de beste indicator voor de degradatie van Khalifa Sall. Nadat hij lang de presidentsambitie had gekoesterd, kreeg hij slechts 69.760 stemmen, oftewel 1,56% van de uitgebrachte stemmen. Dit resultaat kan niet uitsluitend worden verklaard door politieke omstandigheden of door de concurrentie van Pastef. Het roept een dieper vraag op: voldeed het politieke aanbod van Khalifa Sall nog aan de verwachtingen van een Senegalese kiezer die diep verjongd was?
Zijn ervaring, ooit gezien als een voordeel, kon een belemmering zijn geworden. Tegen een roep om breuk die werd gedragen door een overwegend jonge bevolking, leek Khalifa Sall een figuur uit een oudere politieke generatie. Zijn tegenstanders hebben hem bovendien wel de voorstelling kunnen geven van een vertegenwoordiger van het oude systeem, zo zelfs als een politieke « dinosaurus ». Het probleem was dus niet noodzakelijk de afwezigheid van politiek kapitaal, maar zijn relatieve veroudering in een nieuw electorale markt.
Het tweede aanwijzing van de schemering is organisatorisch. Een politieke carrière kan een verkiezingsnederlaag overleven als ze beschikt over een organisatie die haar verlenging mogelijk maakt. Maar Taxawu Sénégal leek sterk afhankelijk van de persoonlijkheid van Khalifa Salls.
De breuk met Barthélémy Dias in 2025 is in dit opzicht bijzonder veelzeggend. Dias was niet alleen een nauwe politieke metgezel, maar ook een van de meest zichtbare figuren van de organisatie. Zijn vertrek berooft Khalifa Sall van een belangrijk schakelpunt en stelt vooral de generatieoverdracht binnen Taxawu Sénégal aan de orde.
De moeilijkheid is dus dubbel: Khalifa Sall moet zijn eigen leiderschap bewaren terwijl hij aantoont dat zijn organisatie buiten zijn persoon kan bestaan. Het is een klassiek probleem van partijinstitutionalisering: een politieke beweging houdt stand als zij het hoofdpersonage overleeft en de opvolging regelt. Op dit terrein lijkt Taxawu Sénégal nog fragiel.
Een andere handicap: het einde van de horizon voor een presidentskandidatuur…
Een extra element versterkt vandaag de hypothese van het schemergebied: de horizon van een presidentskandidaat sluit zich. Khalifa Sall kan niet langer verkiesbaar zijn voor een toekomstige presidentsverkiezing vanwege de constitutionele leeftijdslimiet van 75 jaar. Die factor verandert de aard van zijn politieke strijd ingrijpend.
Jarenlang vormde de presidentsambitie het organiserende principe van zijn carrière. Als dit perspectief verdwijnt, moet hij voortaan een strategische vraag beantwoorden: waarom nog een politiek apparaat blijven bouwen? Hij kan proberen weer een belangrijke oppositiefiguur te worden, bijdragen aan een alternatieve coalitie, invloed uitoefenen in de herconfiguraties van verkiezingen of de overdracht naar een volgende generatie organiseren.
Maar hij kan zijn organisatie niet langer mobiliseren rond de persoonlijke verovering van het hoogste ambt. Het probleem wordt dus de overdracht van politiek kapitaal.
Het congres dat Khalifa Sall op 10 mei 2026 organiseert, vormt in dit perspectief een poging tot organisatorische reconstructie. Maar zijn gebrek aan nationale draagwijdte, vergeleken met de demonstratie van kracht van Pastef, toont de moeilijkheid aan om een nationale mobilisatiemacht te herwinnen die vergelijkbaar is met die van de grote hedendaagse politieke bewegingen. Dit congres moet dus minder gezien worden als een demonstratie van macht dan als een daad van overleving en herpositionering.
Khalifa Sall is politiek nog niet dood…
De transformatie van Taxawu Sénégal naar een politieke partij kan desalniettemin een pertinente reactie zijn op de crisis. Het maakt de overgang mogelijk van een coalitieplatform naar een meer gestructureerde organisatie. Maar deze mutatie zal pas werken als hij gepaard gaat met vernieuwing van het leiderschap, van de discours en van de territoriale aanwezigheid.
Khalifa Sall is politiek nog niet dood. Hij bewaart een aanzienlijke institutionele ervaring, nationale bekendheid, een militante geschiedenis en het vermogen om bij te dragen aan de herconfiguraties van de oppositie. In 2025–2026 bleef hij bovendien deelnemen aan initiatieven om de oppositie opnieuw te organiseren, zoals het Front voor de Verdediging van de Republiek (FDR).
De vraag is dus niet die van zijn verdwijnen, maar die van zijn degradatie. Hij maakte een sprong van een positie waarin hij redelijkerwijs als presidentskandidaat konApplicatief (obnet) verwachten om president te worden, naar een positie waarin zijn invloed nu afhangt van zijn vermogen gewicht te geven aan een oppositie die zelf diep gefragmenteerd is. Dat is een ingrijpende statusverandering. Gisteren kon Khalifa Sall nog als presidentskandidaat gezien worden; vandaag moet hij aantonen dat hij nog steeds een coalitiekanon kan vormen, een oppositieleider, of een generatiebrug kan slaan.
Het schemeruur van Khalifa Sall is dus nog niet de nacht. Maar de tijd waarin zijn naam voldoende was om een deel van de Senegalese oppositie te structureren, lijkt wel degelijk voorbij.
