Voor een zaal waarin de Senegalese premier Ousmane Sonko en meerdere staatslieden aanwezig waren, gaf de Franse geopolitieke denker Pascal Boniface op donderdag 10 april 2026 een conferentie over het West-Afrikaanse toneel. Uitgenodigd om te spreken over het thema « Autonomie, patriottisme et monde multipolaire : l’Afrique à la conquête de sa souveraineté », maakte de oprichter en directeur van het Institut des Relations Internationales et Stratégiques (IRIS) geen geheim van zijn kritiek op het buitenlands beleid van de Verenigde Staten, terwijl hij tegelijk een kritische spiegel voorhield aan het Westen en aan zijn eigen tegenstrijdigheden.
In eerste instantie prees Boniface, tevens directeur van het verzamelwerk « Les Maîtres du monde », gewijd aan twintig invloedrijke figuren, waaronder de premier Ousmane Sonko, de organisatie van de komende Jeugdpelen in Dakar, voordat hij ter zake kwam. Zijn aanklacht richtte zich tegen de Trump-administratie: « Nooit sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog hebben we een staatshoofd gezien dat zo weinig acht sloeg op het internationaal recht, op multilaterale instellingen en op de soevereiniteit van andere naties. »
Volgens hem dreigt de verleiding van een wereld waarin « de zwakken alleen maar moeten lijden en de machtigen mogen doen wat ze willen », direct de orde te bedreigen die in 1945 werd geboren, gebouwd om de excessen van fascisme en racisme tegen te houden. De essayist herinnerde eraan dat soevereiniteit geen abstract begrip is. « Het is de bescherming van iedereen. Elke staat is soeverein, en geen enkel buitenlands land heeft het recht om hem te dicteren hoe hij geregeerd moet worden. » Een prikkelende verwijt aan westerse interventies, verleden en heden.
Het « mondiale Zuiden » bedelt niet langer, het eist gelijke partnerships
Pascal Boniface wijdde een groot deel van zijn tussenkomst aan de opkomst van een « Mondiale Zuiden » dat niet langer bereid is om op de achtergrond te blijven van de internationale agenda. « Gedurende vijf eeuwen heeft Europa de wereld gedomineerd. Het einde van de Koude Oorlog had een nieuw hoofdstuk moeten openen, maar het Westen geloofde dat het als enige kon triomferen ». Hij verwelkomde de heropleving van landen die lange tijd in stilte waren gestald. « China heeft 60 tot 80 landen wakker geschud. Tegenwoordig bedelen deze naties niet langer. Ze willen partnerschappen, geen relaties van onderhorigheid. » De directeur van het IRIS waarschuwde: « Als het Westen dit niet begrijpt, als het zijn militaire avontuur en sancties voortzet zonder de anderen, zal het de breuk verder versterken. De wereld keert nooit terug naar de oude orde. »
SENEGAL, « MODEL DEMOCRATIQUE » POUR L’AFRIQUE
Boniface prees uitgebreid het Senegalese voorbeeld en noemde het land een « démocratisch modèle ». Een verwijzing naar de recente politieke wisseling en het burgerinitiatief dat, volgens hem, had voorkomen dat « een door anderen aangestuurde macht misbruik bleef maken van zijn prerogatieven ». Hij benadrukte de aanwezigheid naast hem van de premier Ousmane Sonko, een centrale figuur in deze dynamiek: « Jullie hebben repressie overwonnen en via de democratische weg bereikt. Dat is een model. »
OUSMANE SONKO: « FRANKRIJK MOET DE STEM VAN AFRIKA LUISTEREN »
Prenend de woord na de lezing nam de premier Ousmane Sonko het woord en gaf een ferme toespraak over meerdere geopolitieke kwesties. In zijn betoog bekriticeerde hij Donald Trump fel, die hij beschreef als « een destabiliseerder van de wereldvrede ». De leider van de Senegalese regering verwees naar de interventies van de Trump-administratie in Iran, die hij beschouwt als factoren die de internationale spanningen verder aanwakkeren.
Eveneens schetste Sonko de contouren van een vernieuwde Senegalese diplomatie, pleitend voor een relatie « kalmer maar veeleisend » met de voormalige koloniale macht Frankrijk. Een houding die volgens hem moet rusten op wederzijds respect, soevereiniteit en de verdediging van de strategische belangen van Senegal in een wereld in transitie. « Als Frankrijk naar onze stem luistert, zal zij begrijpen dat dit de enige gezonde stem is in deze relaties », aldus hij, en hij citeerde het voorbeeld van generaal De Gaulle: « De Amerikanen wilden een monarch in Frankrijk installeren? De Gaulle zei nee. Ook wij zeggen nee, met zestig jaar staatsbestuur en een evoluerende soevereiniteit. » De heer Sonko riep op tot een dialoog « open, voortdurend maar respectvol, die rekening houdt met de economische en maatschappelijke belangen van bedrijven en volkeren », terwijl hij waarschuwde tegen een Frankrijk dat zou afdwalen « van dezelfde visie als sommige landen », een subtiele verwijzing naar recente diplomatieke coups in de Sahel.
OORLOG, MAKT EN MULTILATERALISME: DE KEUZE VAN DE MENSHEID
Tot slot deed Pascal Boniface een plechtige waarschuwing: « Er is geen Plan B. Als men denkt dat men anderen nog steeds kan dwingen wat men wil doen, zal de mislukking enorm zijn. » Hij herinnerde eraan dat klimaat-, migratie- en veiligheidsuitdagingen geen nationale oplossing zullen kennen. « De enige weg is multilateralisme en respect voor ieders soevereiniteit. » De deelnemers huldigden de Senegalese jeugd en uitten kritiek op unipolairisme. De spreker bood Dakar een routekaart voor een wereld waarin Afrika nooit meer een object zal zijn, maar wel een onderwerp van de wereldgeschiedenis.
