Uit de kast gevallen: Afscheid van Congo. Met Jef Geeraerts terug naar de evenaar.

Miriam Grootscholten. De Belgische schrijver Jef Geeraerts woonde, voor de onafhankelijkheid, zeven jaar in Congo. Hij schreef hierover de Gangreencyclus, die destijds als controversieel werd beschouwd. De expliciete beschrijving van zijn seksuele verhoudingen met Congolese vrouwen werd in het benepen België en Nederland als racistisch en pornografisch afgedaan.

Of zoals Erwin Mortier zegt: `Gangreen I, Black Venus, nog altijd het krachtigste boek, blijft het meest omstreden en onbegrepen; een roman als een ejaculaat, een expulsie, een exorcisme of rauw zuiveringsritueel.’ Zijn boeken schetsten echter een indringend beeld van de voormalige kolonie in de jaren vijftig, gezien door de ogen van een Belgische gewestbeheerder.

Vijftig jaar na de onafhankelijkheid keert de schrijver nog eenmaal terug, vergezeld van journalist Lieven en cameraman Vincent die een documentaire van de reis maken. Erwin Mortier is ook mee en dit boek is zijn verslag. Het doel van de reis, die in januari 2010 gemaakt wordt, is om de schrijver mee te nemen naar het gebied waar hij tussen zijn 23ste en 30ste jaar gewoond heeft, om te kijken wat er nog uit die periode terug te vinden is. Het is zijn laatste bezoek maar het afscheid is ook een afscheid van een Congo dat nog lang op het koloniale moederland geleund heeft en zich meer en meer aan het losmaken is. Dat is te zien aan de reacties van de bevolking op het bezoek: aan de ene kant smeken mensen om de terugkomst van de Belgen, anderzijds is men ronduit vijandig.

De oude schrijver is niet erg mededeelzaam, maar wat hij zegt is intrigerend. Hij vertelt over de Koloniale Hogeschool waar hij zijn vooropleiding volgde. De studenten werd geleerd dat zwarten minderwaardig waren en discipline bijgebracht moest worden. Dus moesten ze geslagen worden. De Koloniale Hogeschool was volgens Geeraerts de SS van de Belgische staat: `De bekering van de zwarten werd ons voorgesteld als een weldaad voor hun ziel’.

Over zijn omgang met de vrouwen, waarom hij zo bekritiseerd is, zegt hij dat de zwarte vrouwen hem van dit werelddeel hebben leren houden. Hun directheid, in kwaadheid, jaloezie maar vooral in affecties, in tegenstelling tot de nuffigheid van Belgische vrouwen, sprak hem erg aan. En nog: hij probeert tijdens de reis vroegere liefdes te traceren door navraag te doen.

Het is verassend dat Leopold II nog steeds als een weldoener vereerd wordt en dat Jef Geeraerts verwelkomd en gezoend wordt door mensen wier vaders of grootvaders hij lijfstraffen liet geven. Mortier merkt op dat het geheugen complex en ambigu te werk gaat en dat het ook te maken heeft met de slechte staat waarin het land nu verkeert. Het koloniale verleden valt niet te vergoelijken, zegt hij, en we moeten vooral het onrecht voor onszelf erkennen. Pas dan kan er een geschiedschrijving tot stand komen die recht doet aan de complexiteit van het kolonialisme.

Wie ooit aan de Gangreencyclus is begonnen maar hem terzijde heeft gelegd, zou dit reisverslag moeten lezen en dan nog eens een poging wagen. De romans maken onderdeel uit van de `canon der Congo literatuur’. Erwin Mortier, een van de beste Vlaamse auteurs, doet Jef Geeraerts alle recht.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>