Profiel iZArte

Gert en Janneke Rebergen hebben hun liefde voor kunst en design gecombineerd met een uniek concept voor een galerie. Kunst is voor hen meer dan oogverblindend mooi. De kunst in Galerie iZArte kent een extra dimensie: social import.

Wat hebben jullie met Afrika?

'Afrika is zo anders dan Nederland. Intrigerend. Wij zijn reizigers, genieten van het vertoeven op andere plaatsen. Andere culturen, andere gewoonten, andere culturele achtergronden zijn voor ons ‘triggerende’ elementen. Het pakt ons. Het gevoel van: hoe zit dat, hoe gaat dat, hoe werkt dat? Afrika triggert ons uitermate. Afrika lééft. Dat heeft vast en zeker ook te maken met dat veel mensen in Afrika nog steeds (ook) leven met de wetten en gewoontes van de stam. In Zuid-Afrika maakt het nogal wat uit in je (moderne) dagelijks leven en hoe je in het leven staat, of je en Xhosa, Venda of een Zulu bent bijvoorbeeld.

Verwondering ten top. Zuid-Afrika is ook spannend wat betreft de ontwikkelingen die plaatsvinden na afschaffing van de apartheid. Zelfs met of vooral door de aanwezigheid van Mr. Mandela was niet te voorspellen wat voor processen zich in het land zouden gaan voltrekken. En hoe en in welk tempo. Het is er nog lang niet zoals het zou moeten zijn. Maar als wij na aan aantal maanden weer in Zuid-Afrika komen zien we de fysieke veranderingen: er zijn bijvoorbeeld weer veel RDP-huizen bijgebouwd, rond het Market Theatre ontstaat weer veilig openbaar cultureel leven. We rijden ondertussen met z’n tweeën, ook op een pikdonkere avond, zelf naar onze vriendin in Soweto. In het grote ziekenhuis in Soweto “Barra” bestaan tegenwoordig programma’s voor kinderen met HIV/Aids inclusief ouderpraatgroepen en een vaste medische begeleider voor ieder kind. Het is overigens vreselijk en onbegrijpelijk dat vanuit de Zuid-Afrikaanse overheid zo weinig beleid gemaakt wordt ten aanzien van de Aidsproblematiek.
Voorlopig zal het evenwel nog zo blijven dat wit veelal (kans-)rijk is en zwart veelal (kans-)arm. We hopen met Galerie iZArte een bijdrage te kunnen leveren om dat rare onderscheid kleiner te maken, ook al is het op heel kleine schaal.'
 
Wat is iZArte?

'iZArte is een galerie aan de Laarstraat nummer 47 in Zutphen. Op de zwarte voorgevel staat sinds 1920 met kapitale letters: VERKOOPLOKAAL.
Nederland lijkt er klaar voor. Mensen zijn op zoek naar unieke ervaringen, speciale belevingen, interessante tentoonstellingen, speciale lezingen. De economische recessie gaat langzaam weer over naar groei. Er is meer aandacht voor en vraag naar maatschappelijk verantwoorde producten en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Er is op dit moment veel praktisch idealisme: de Nederlander koopt graag producten die in de eerste plaats mooi zijn en daarbij ook sociaal en/of ecologisch verantwoord.

We hebben onze grote belangstelling voor kunst en design gecombineerd met een nieuw concept voor een galerie. Kunst is voor ons meer dan oogverblindend mooi. Wij verkopen kunst met een extra dimensie: social import.
In de galerie wordt trendy, unieke kunst en design aangeboden. Uit Zuid-Afrika vooral, maar ook uit onder meer Brazilië, Azië, Zimbabwe en Swaziland. Schilderijen, houten en stenen beelden, sieraden en keramiek. Door onszelf ingekocht bij kunstenaars en bedrijven met, zoals wij het noemen, "een sociale achterkant". Via korte lijnen, duurzame relaties, shared profit. Duidelijker dan Gert het eens noemde kan het niet: om het er voor de toeleveranciers en hun directe omgeving een beetje beter op te laten worden.

Een paar namen: schilderijen van Clifford Charles en Godfrey Majadibodu, prints van Nelson Makamo, houten beelden uit Limpopo van Thomas Kubayi, Justice Mugwena en Lucky Makamu, kleibeelden van Noria Mabasa, stenen beelden van Raphael Mavudzi en Patrick Gutsa, keramiek van The Potter’s Studio, Zulu potten van de Nala vrouwen uit Kwa Zulu Natal, sieraden van Natalie Dissel, AVE Design,Veronica Baleni, Nokhutula Zikhali en Hanan Yanny.
Trouwens, voor wie wil komen: iZArte is open op donderdag, vrijdag (ook ’s avonds), zaterdag, op iedere eerste zondagmiddag van de maand en op speciale zondagen in Zutphen. We verkopen aan particulieren maar ook business to business. iZArte kan unieke kerstpakketten leveren, prachtige zakelijke cadeaus mét uitstraling. Via iZArte kan met nieuwe, unieke beelden en schilderijen of met kleurrijke schalen of vazen de directiekamer of vergaderzaal een nieuwe aanblik krijgen, mét een verhaal.'

Hoe zijn jullie tot dit concept gekomen?

'Het is eigenlijk heel logisch. We reizen graag. Ook graag ver. We huren een auto en trekken dan het land door met z’n tweeën of met onze kinderen.
We hebben grote interesse in ontwikkelingsprojecten. Kleine sociale bedrijfjes, empowerment voor vrouwen, gehandicapten, mensen aan de onderkant van de samenleving, job creation projects.
We zijn nieuwsgierig naar andere mensen, kunstenaars op het platteland, kunstenaars die met hun beelden, schilderijen, sieraden verhalen vertellen.

We houden van kunst. Ook in Nederland gaan we veel “kunst kijken”. Moderne kunst, maar ook naïeve en outsiderkunst.
We hebben op onze reizen heel veel mooie kunst en design gezien. We worden geraakt door sociaal onrecht. Hier in Nederland, maar ook in den verre. Grote armoede onder bepaalde bevolkingsgroepen, het beknotten op of het niet bestaan van voorzieningen voor gehandiapten.
We zijn al langer betrokken bij het creëren van nieuwe werkgelegenheidsvormen voor maatschappelijk zwakkeren, vormen van sociaal ondernemen, bij eerlijke handel met landen in ontwikkeling. Dit levert inkomsten, structuur, trots, status, perspectief.
Als je dit alles bij elkaar in een zakje doet en goed schudt komt Galerie iZArte eruit.
Overigens, we gaan met de kunstenaars en bedrijven een zakelijke deal aan. We doen - als het om zaken gaat - niet aan liefdadigheid. De zakelijke deal is eerlijk en vriendelijk, maar wel zakelijk. Er wordt gehandeld, niet gebedeld en niet aan “zending” gedaan.'
 
Uit welke Afrikaanse landen brengen jullie kunst en design en wat zijn de ontwikkelingen op gebied van kunst en design in Afrika?

'In het Zuidelijk Afrika Magazine van NiZA stond kortgeleden een prachtig artikel over het vernieuwde Afrika Museum in Berg en Dal. Daar wordt nu, na een grondige verbouwing, meer dan ooit aandacht besteedt aan hedendaagse Afrikaanse kunst. Afrikaanse kunst is namelijk geen folklore meer, maar echte kunst, was het statement. Kunst om de kunst, niet gemaakt vanwege Afrikaanse rituelen, maar wel in een Afrikaanse context. De voorwerpen zijn om hun artistieke kwaliteiten aangeschaft en niet om volkenkundige redenen. Dit klinkt goed, zo is het voor ons ook. We zijn naar de nieuwe tentoonstelling in het Afrika Museum gaan kijken, genoten hebben we.

Houten beelden worden in Nederland op dit moment niet veel gemaakt. Wij bieden houten beelden aan gemaakt in Limpopo. Beelden van donker zwaar hout, op z’n Afrikaans gemaakt met veel Shangaan en Venda vakmanschap, zonder veel poespas, maar zo ontroerend subtiel.

We brengen op dit moment vooral kunst en design uit Zuid-Afrika. Vooral, maar ook uit Zimbabwe en Brazilië. Maar dit staat niet vast voor altijd. Prachtige kunst en design, en social import, dat staat. In de loop der tijd zou daar best kunst uit andere landen bij kunnen komen, maar het moet passen binnen het concept van de galerie. Het gebeurt overal in Zuid-Afrika. Maar het komt het meest boven water in de steden. Daar wordt het het eerst publiekelijk zichtbaar gemaakt, zoals overal. In de niet-stedelijke gebieden moet je het zoeken, of er per ongeluk op stuiten, of erop geattendeerd worden. Dat wat een aantal jaren gelden nog zwarte kunst werd genoemd, onder(ge)drukte kunst, is lós. En zo mooi.'

Wat is de meest bijzondere plek in Afrika die jullie zelf hebben bezocht en die iedereen moet zien?

'Een erg bijzondere plek voor ons is het Apartheidsmuseum in Johannesburg. Daar is zo prachtig en afschuwelijk, zo indrukwekkend zonder vals sentiment, “verhaald” hoe het zover is gekomen en heeft kunnen komen. Het begint ermee dat je een entreebewijs krijgt dat onbemiddeld bepaalt of je als wit of als zwart naar binnen gaat en welke ingang je dus moet nemen. Dat irriteert behoorlijk. Met beeld en geluid, met foto’s, teksten, objecten, loop je als bezoeker het pad der ellende, je wordt meegezogen en erin gezogen. En je komt heel stil en klein weer naar buiten, met heel veel meer kennis van hoe het gegaan moet zijn en hoe het geweest moet zijn in apartheid-Zuid-Afrika en hoe het tot een einde kwam. Moet iedereen naar toe!

Een andere plek waar men naartoe moet: Soweto, een tour door Soweto onder begeleiding van onze vriendin Rita, die als zwarte vrouw in Soweto geboren en getogen is en er nog steeds woont. Als bewust ongehuwde vrouw, met twee aangenomen zoons, een groot sociaal en familienetwerk, geëngageerd door kerk en guiding. Rita neemt mensen vanaf haar huis mee op weg door Soweto, langs vele iconen van haar zwarte leven in de South West Township. Vergeet je nooit meer, word je absoluut meer mens van - via ons kan contact met Rita verkregen worden.

Van andere orde, maar ook heel prachtig in Afrika: olifanten in het wild zien lopen, giraffen, guinea fowls, buffels en warthogs.
En ook heel bijzonder, maar beter niet voor iedereen: een bezoek aan de kunstenares Noria Mabasa bij haar thuis, waar zij leeft omringd door haar beelden. Een heel bijzondere vrouw. Die ontzettend mooie kleibeelden, houten beelden, en potten maakt. Kunst.’