Lake Malawi is een van de grootste meren in de Rift Valley; een enorme scheur in de aardkorst van Ethiopië tot aan Mozambique. Het meer is ruim 700 meter diep. Op het meer vaart slechts één schip van enige omvang. De Ilala is voor veel dorpen aan de oevers van Lake Malawi de enige verbinding met de rest van de wereld.
Het schip doet er drie dagen over om het meer van zuid naar noord te bevaren en drie dagen om weer terug te komen. De Ilala doet vooral plaatsen aan die op de oever aan de Malawi-zijde van het meer. Eén keer in die drie dagen steekt het schip het meer over naar de oever van Mozambique.
 

Metangula

 
Op het bovendek, de plek waar alleen de eersteklas passagiers mogen komen, de plek waar ruimte zat is, alles schoon en een paar jonge blanke toeristen in hun hangmatten liggen te luieren en rijke Afrikanen aan de bar hangen, schud ik snel een paar handen van mensen die ik de afgelopen dagen heb leren kennen.
Dan is het met mijn rugzak en fototassen naar benden, door de drukke tweede klas en dan verder afdalen naar de totale chaos van het laadruim, de derde klas. Het is er heet, het stinkt naar rottend fruit en dieselolie en het is vooral verschrikkelijk druk. Iedereen wil ergens naartoe, veel geschreeuw. Alles staat vast.
Een smal trappetje af, de reddingsboot in. Op een enkele uitzondering na beschikken de dorpen langs Lake Malawi niet over een kade waar de boot kan aanmeren. De reddingsboot is een essentiële schakel tussen boot en oever. Als we vol genoeg zitten varen we naar de oever.
Het strand bestaat uit prachtig goudgeel zand, waarin de boeg van de reddingsboot vastloopt. Op het strand staat een man of 50. Enthousiaste ontvangst hier. Niemand gunt me ook maar een blik waardig. Niemand die me even helpt met mijn bagage.
Ik spring zo ver mogelijk uit de boot, maar sta dan toch tot aan mijn knieën in het water. Onder mijn voeten Mozambikaanse grond.

Moses

Iets van het strand af staat een betonnen hok, waarvan ik het vermoeden heb dat dit het douanekantoor is. Er is niemand binnen. Ik ga op de stoep zitten wachten en zowaar komt er na een kwartier iemand aanlopen die douanebeambte zou kunnen zijn. Ik laat hem mijn visum zien en wat volgt is een moeizaam gesprek tussen iemand die geen Engels spreekt en de ander die het Portugees niet machtig is. Na verloop van tijd worden me twee dingen duidelijk. Eén: deze man wil 30.000 meticais van mij hebben, al herhaal ik 100 keer dat ik al voor mijn visum heb betaald en twee: er is hier geen bank.
De Ilala heeft inmiddels het anker gelicht en verdwijnt langzaam uit het zicht. Een licht gevoel van paniek komt over me, net als er een man het kantoor binnenstapt die Engels spreekt.
Moses was ooit een boer in Malawi, maar droogte verdreven hem van z'n land. Hij probeerde zijn geluk in Mozambique en werd havenmeester in Metangula. Welke haven, wil ik eigenlijk vragen, maar ik wil mijn redder niet nodeloos voor het hoofd stoten. Hij neemt me mee naar de markt waar ik 50 dollar kan wisselen voor een pakket van meer dan een miljoen meticais. Die 30.000 meticais die de dounier wil, blijken een waarde te hebben van anderhalve euro.
Het duurt even voordat Moses vervoer heeft geregeld. Er zijn op de markt verschillende mensen die me wel willen wegbrengen, maar dan moet je natuurlijk wel benzine hebben, een schaars goed in deze regio. Uiteindelijk regelt Moses een vrachtwagen en na een kwartier lang door elkaar te zijn geschud over een schrikkelijke keienweg langs het meer, komen we bij een lodge waar ik een kamer kan krijgen. Sterker nog, ik kan alle kamers krijgen, want er zijn verder geen gasten.
Moses, de chauffeur en ik drinken een lauw biertje op het strand en dan gaan ze er weer vandoor; het wordt snel donker. Ze laten mij alleen met mijn bord vis met rijst onder de sterrenhemel en verdwijnen in de nacht. 

Lichinga

 
De volgende ochtend realiseer ik me pas in wat voor uithoek van Mozambique ik ben beland.
Ik sta al vroeg langs de weg, op de uitkijk voor welke vorm van vervoer dan ook. Twee keer komt er iemand langs op een fiets. Verder is hier niets, helemaal niets.
Mozambique leeft met het gezicht naar de Indische Oceaan toe. Hoofdstad Maputo ligt in het uiterste zuiden, op mimimaal een week reizen vanaf de plek waar ik me bevind, de uiterste noordwest hoek van het land. Dat hier een van de mooiste meren ter wereld ligt, gaat blijkbaar aan de Mozambikanen zelf voorbij.
Het duurt tot in de middag voordat er een pickup truck aan komt rijden. Het gevecht voor een goed plekje in de bak laat ik aan me voorbij gaan. Het voelt gewoon niet goed om hier een partij met mijn ellebogen te gaan zitten werken tegen vooral vrouwen met baby's aan de borst. Gevolg is dat ik op de meest oncomfortabele plek zit die er is: bovenop een juten zak met misselijkmakende vis, die weer op de open laadklep ligt, die weer vast zit met twee stukken rafelig touw.
De chauffeur heeft er zin in. We zitten met een man of twintig in de bak samengeperst en worden alle kanten opgeramd. De passagiers zoeken houvast bij elkaar. Ik pak hier een been, daar een arm. In een verkrampte, collectieve omhelzing zorgen we er met z'n allen voor dat we er niet uitvallen.
Zo scheuren we weg van Lake Malawi, de bergen in, op weg naar het binnenland, op zoek naar de Indische Oceaan. Af en toe kijk ik naar de touwen die de achterklep vasthouden en bedenk me hoe dood we met zijn allen zullen zijn als ze knappen en iedereen in de achterbak met een rotklap op de keienweg wordt gesmeten.
Na een paar uur rijden is er zowaar asfalt en niet veel later rijden we Lichinga binnen, een heus stadje met koud bier en een echt hotel.
 

Nampula

 
Nacht. Ik weet niet wat dat is in Mozambique maar vervoer vertrekt hier vroeg, heel erg vroeg. De brede hoofdstraat van het provinciestadje Cuamba is nog in volledig duister gehuld als er plukjes mensen zwijgend langslopen. Ik sluit me bij een plukje aan en laat me meevoeren naar het station. In de trein is het pikdonker. Ik gebruik het verlichte display van mijn gsm om mijn cabine te vinden.
We rijden al een lange tijd als de zon het landschap tot leven brengt, dat bestaat uit inselbergen; enorme, kale rotspartijen van een paar honderd meter hoog, met prachtige, afgeronde toppen.
Op elke plek waar we stoppen, zelfs als er geen station is, wordt de trein voor een minuut of tien het middelpunt van een levendige markt. Overal vandaan komen vrouwen en kinderen met schalen op hun hoofd vol fruit, rijst, gebakken vlees en vis. Maar ook houtsnijwerk, zelf gemaakte meubels en manden; het is maar net wat de streek te bieden heeft.
Als het eenmaal lekker warm is, loopt de restauratiewagen snel vol. Het is vooral de geur van bier en zweet die er je neusgaten binnendringt.
Tegen de tijd dat de trein is veranderd in een bakoven, rijden we Nampula binnen, een grote stad met bijna een half miljoen inwoners, de onofficiële hoofdstad van Noord-Mozambique.
Het is nu nog enkele uren in een busje en het laatste stuk in de bak van een vrachtwagen maar daar is ie dan, blauwgroen lonkend vanachter de palmbomen: de Indische Oceaan.
 

Ilha de Moçambique

 
Drie kilometer uit de kust ligt het eilandje Ilha de Moçambique. Een brug verbindt het eiland met de kust. De omvang van het eiland valt in het niet in vergelijking met de historische betekenis ervan; het is 2,5 kilometer lang en slechts 300 meter breed. Toch hebben de Portugezen vanaf dit eiland bijna 400 jaar lang hun enorme kolonie Mozambique bestuurd. De zuidelijke helft van het eiland is het Afrikaanse deel; het noordelijk deel van het eiland Portugees. Een aantal gebouwen in de directe omgeving van het enorme fort zijn al fraai gerestaureerd maar het merendeel is in vervallen staat; bij sommige gebouwen groeien bomen door de ramen heen naar buiten.
Ik zwerf door de verlaten straten van Ilha de Moçambique en laat al die vervallen koloniale pracht op me inwerken. In 1991 is Ilha de Moçambique uitgeroepen tot Unesco World Heritage Site. Dat betekent dat veel geld gaat komen voor restauratie. In het kielzog van het geld komen straks de toeristen. Ik kijk uit over de Indische Oceaan, op een dhow wordt het zeil gehesen. De straten van Ilha de Mozambique zijn verlaten. Natuurlijk, vooruitgang is prachtig maar van mij mag Mozambique nog wel even blijven zoals het is.
 

Feiten en cijfers Mozambique

 
Mozambique ligt in het zuidwesten van Afrika. Buurlanden zijn Zuid-Afrika, Zimbabwe, Malawi, Zambia, Malawi en Tanzania. Het Kanaal van Mozambique scheidt het land van Madagaskar. Met een oppervlak van ruim 800.000 km² - bijna 20 keer Nederland - is Mozambique een middelgroot Afrikaans land. Mozambique telt 19 miljoen inwoners. De hoofdstad is Maputo, gelegen in het uiterste zuiden.
De voormalige Portugese kolonie Mozambique werd onafhankelijk in 1975. Het land was er op dat moment al economisch slecht aan toe maar werd zo goed als verwoest door een burgeroorlog die pas werd beëindigd in 1992. Op dit moment groeit de economie van Mozambique bijzonder snel, onder meer door massale steun uit westerse donorlanden.
Mozambique raakt snel in trek als vakantieland. Mozambique heeft een kustlijn van 2500 km lengte. Een groot deel daarvan bestaat uit prachtig zandstrand. Het warme water van de Indische Oceaan is goed zwemwater en aantrekkelijk voor sportduikers. Langs de kust liggen tal van eilanden die getuigen van het rijke verleden van Mozambique dat vooral is vormgegeven door de afwisselende invloeden van Portugezen en Arabieren.
Ook een reisverhaal of een fotoserie publiceren in AfrikaNieuws? Mail uw content naar info@afrikanieuws.nl