Waar gaat je scriptie precies over?

“Voor deze scriptie heb ik onderzoek gedaan naar de verschillende manieren waarop jonge vrouwen die tijdens de oorlog waren ontvoerd door de rebellen van het Revolutionary United Front (RUF), weer reïntegreren in de samenleving van Sierra Leone. Veel van deze vrouwen waren aan het einde van de oorlog in een ander deel van het land terecht gekomen en konden om verschillende redenen niet terug naar hun geboortedorp, anderen kozen ervoor om bij hun man te blijven omdat ze inmiddels kinderen hadden. Ook heb ik met vrouwen gesproken die hun gedwongen huwelijk meteen afbraken aan het einde van het conflict.”

Hoe kwam je op het idee om juist dit te gaan onderzoeken?

“Nadat ik in 1994 in Ghana stage liep voor mijn toenmalige studie  verpleegkunde ben ik veel in West-Afrika teruggeweest, vandaar dat ik mijn onderzoek daar ook wilde doen. Toen ik tijdens mijn werkzaamheden voor Vluchtelingenwerk in Nederland een aantal alleenstaande minderjarige asielzoekers (AMA’s) uit onder meer Sierra Leone ontmoette, begon ik me steeds meer te interesseren in de periode die een land na een oorlog door moet maken. De groepen die met elkaar in conflict waren moeten weer verder, met elkaar! En hoe doe je dat dan? Vandaar dat ik in Utrecht culturele antropologie ben gaan studeren waarvoor ik uiteindelijk deze scriptie heb geschreven.

De hoofdvraag die ik in mijn hoofd had toen ik richting Sierra Leone ging was hoe mensen reïntegreren buiten het blikveld van de officiële demobilisatie- en ontwapeningsprogramma’s. Toen ik een paar dagen in het land was viel het me op dat er heel weinig aandacht was voor vrouwen die tijdens de oorlog gedwongen waren om in ‘the bush’ met een rebellengroepering samen te leven, toen heb ik besloten mijn onderzoek hier op te richten.”

Wat zijn je conclusies?

“Veel van de reïntegratie-programma’s hadden een militaire aanpak en waren vooral gericht op de ontwapening van de rebellen. Aan het begin werd bijvoorbeeld een ‘one man-one gun’ strategie toegepast: als je een wapen inleverde werd je geregistreerd en kwam je in aanmerking voor reïntegratie-cursussen en of microkredieten. Verreweg de meeste vrouwen hadden helemaal geen wapen, ook voelden zij zich niet aangesproken door deze militaire programma’s.

Mijn conclusie is dat er bij integratieprogramma’s niet één aanpak kan zijn voor één hele grote groep mensen. Bij de strategieën voor reïntegratie zijn verschillende factoren belangrijk. Zo is de persoonlijke geschiedenis van de vrouw belangrijk, maar ook de aard van haar relatie met haar familie en haar geboortedorp.

Volgens mij moet er gekeken worden naar de verschillende soorten problemen van vrouwen kijken, bijvoorbeeld hulp bij alleenstaand moederschap of micro-economische oplossingen zodat ze een inkomen kunnen krijgen. Een vrouw zei tegen mij: “Als ik elke dag moet struggelen voor drie kopjes rijst, hoe kan ik me dan druk maken om reïntegratie?”

Maar waarom was er in Sierra Leone dan zo weinig aandacht voor de situatie van deze vrouwen?

“Ik denk dat het vooral te maken heeft met de manier waarop er in Sierra Leone teruggekeken wordt op de burgeroorlog. Waar men zich vooral druk over maakte was dat heel veel jonge mannen zich gemakkelijk lieten rekruteren voor de rebellenbewegingen. Na afloop van het conflict werd dus vooral naar de mannen gekeken. Dat de vrouwen waren ontvoerd werd gezien als een probleem van de oorlog, niet als een probleem van de samenleving. Overigens is het niet zo dat er helemaal geen aandacht was voor deze vrouwen. Er waren wel wat NGO’s die zich inzette voor deze groep.”

Hoe was het om in Sierra Leone te wonen?

“Ik heb in ongeveer vier jaar geleden 6 maanden in Makeni gewoond in het noorden van het land. Dit is een stadje van rond de 50.000 inwoners dat tijdens de burgeroorlog een RUF-bolwerk was. Ik heb goede herinneringen aan deze periode, vooral ook omdat je de mensen in de nabije omgeving echt leert kennen.

Elke keer als ik op het punt sta naar Afrika te vertrekken denk ik bij mezelf: waar begin ik nu weer aan? Maar als ik er dan eenmaal ben besef ik me weer hoe geweldig de mensen zijn en hoe mooi het er is. Toen ik in het vliegtuig zat zag ik ook de bekende oorlogsbeelden voor me, maar nadat ik drie dagen in Freetown was waren deze vreselijke beelden helemaal verdwenen.

Freetown is een bruisende West-Afrikaanse stad waar ik me erg veilig voelde. Het gevaarlijkste dat ik daar heb meegemaakt was het tochtje in een hele oude Russische helikopter van het vliegveld van Freetown, dat op een schiereiland ligt, naar het vasteland. Er werd vaak gezegd dat als je die korte vlucht had overleefd je weinig meer kon gebeuren in Sierra Leone.”


Lees een samenvatting van de scriptie ‘Coming Back from the Bush: Gender, Youth and Reintegration in Northern Sierra Leone’, van Janneke van Gog. Binnenkort publiceert het Afrika Studie Centrum, de initiatiefnemer van de Africa Thesis Award, deze scriptie. Houdt de website van het Afrika Studie Centrum in de gaten voor de publicatiedatum.