AfrikaNieuws - 5 vragen aan... Femke van Zeijl - RSS nederlands

5 vragen aan... Femke van Zeijl

Geplaatst op donderdag 20 september 2007 - 16:11
Redactie AfrikaNieuws
Redactie AfrikaNieuws, foto: Riccardo Gangale
Journalist Femke van Zeijl reist al jaren door Afrika. In haar reportages focust zij vooral op vrouwen. Vanuit hun perspectief, een veelal vergeten invalshoek, schetst zij in haar boek 'Een nacht in een vijzel' de maatschappelijke verhoudingen in Afrika.
Je boek heet 'Een nacht in een vijzel'. Waarom deze titel?

"In een vijzel stampen vrouwen het graan. De grote variant van dit keukengereedschap, vaak een uitgeholde boomstam, is het onderwerp van een Rwandese mythe. Deze luidt dat een meisje dat een nacht in zo’n vijzel slaapt, wakker wordt als jongetje. Veel vrouwen in Rwanda vertelden me dat ze dat in hun jeugd daadwerkelijk hebben geprobeerd. Een nacht in een vijzel is een reisboek over vrouwen in Afrika. Het gaat over vrouwen in al hun facetten, dus niet alleen het leed, maar ook het plezier, de humor en de kracht."

Wat heb jij met Afrika?

"Mijn allereerste keer in Afrika zat ik in een rustig Mozambikaans kroegje toen de muziek aanging. Ineens begon iedereen te bewegen. Dat was voor mij zo herkenbaar. Mijn ouders waren allebei dansdocent, dus dansen is er bij mij met de paplepel ingegoten. Het was die avond in Mozambique een beetje alsof ik thuiskwam. Voor mij als journalist is Afrika een bron van mooie verhalen en prachtige mensen. Verhalen die vaak blijven liggen in de harde nieuwsjournalistiek."

Een veelgehoorde opmerking is dat 'alleen vrouwen Afrika kunnen redden.' Vrouwen zitten tenminste niet de hele dag in de kroeg, sparen, werken hard en zijn geen seks- c.q. machtswellustelingen, in tegenstelling tot de Afrikaanse man. Hoe denk jij hier over?

"In het clichébeeld van de luierende Afrikaanse man zit een kern van waarheid. Maar het is gevaarlijk mannen om die reden af te schrijven. Als iedereen ervan uitgaat dat die kerels niet deugen, is er voor de mannen die wel goed willen weinig reden het tegendeel te bewijzen. Vrouwen in Afrika hebben de informele macht vaak al in handen. Die kracht omzetten in formele macht zonder daarbij de mannen uit het oog te verliezen, is de uitdaging. Want vrouwen en mannen moeten toch echt samen verder."

Wat heeft je tijdens je reizen het meest versteld doen staan?

"Menselijke veerkracht. Zo schrijf ik in 'Een nacht in een vijzel' over een restauranthoudster in het Congolese Bunia die ook na de zoveelste plundering al haar potten en pannen weer oppakt en ergens anders haar restaurantje begint. En over de verkrachtingsslachtoffers in Darfur die voor het leven zijn getekend en toch durven dromen van een betere toekomst. Of over Mariam, oud-maarschalk en hoogste vrouw in het Burundese rebellenleger. Ook in vredestijd blijft zij onvermoeibaar opkomen voor de belangen van vrouwen, terwijl haar mannelijke strijdmakkers dat vergeten lijken te zijn."

Wat is je favoriete plek in Afrika? Waarom?

"De Mozambikaanse hoofdstad Maputo. Ik denk omdat het eerste land waar je in Afrika terechtkomt voorgoed je hart steelt. Daarnaast is het uitgaansleven in Maputo veel minder gesegregeerd dan dat in de meeste andere Afrikaanse steden. Zwart, wit, bruin, je ziet er alles met elkaar dansen. Laatst was ik na vier jaar weer eens terug in Mozambique. Na jaren rondzwerven in Burundi, Congo of Soedan, waar zo weinig positieve ontwikkelingen zijn, maakte Mozambique me bepaald optimistisch. In vergelijking met de vorige keer zag ik zo veel vooruitgang. Natuurlijk is ook daar nog veel voor verbetering vatbaar, maar ik vond het heerlijk weer eens in een Afrikaans land te zijn waar een stijgende lijn te ontwaren valt."

Prijsvraag! AfrikaNieuws geeft twee exemplaren van het boek 'Een nacht in een vijzel' weg.
Een veelgehoorde opmerking is dat 'alleen vrouwen Afrika kunnen redden.' Bent u het hier mee eens, of juist niet? Geef uw mening in het reactievenster onderaan deze pagina. Onder de reacties verloten wij de boeken.

Om te kunnen reageren op de AfrikaNieuws website moet u ingelogd zijn. Heeft u nog geen account? Registreer dan eerst hier.

Auteur: Femke van Zeijl
Titel: Een nacht in een vijzel. Vrouwen in Afrika
Uitgever: Artemis & Co
ISBN: 9789047200253
Prijs: € 17,95
Zie ook de website van Femke.

Femke van Zeijl begon onlangs een 'Vrouwen in Afrika' weblog op AfrikaNieuws. Bekijk Femke's weblog.

Reacties

Geplaatst op vrijdag 21 september 2007 13:50
saskiamundele
Saskia Harks
1 berichten
Lid sinds september 2007
Den Haag
Ik ben het helemaal met de stelling dat alleen vrouwen Afrika kunnen redden eens.
Ik ben verschillende keren in Congo geweest en heb het land zien degraderen. De laatste keer, in 1998, kwam ik in een oorlogsituatieterecht. Steeds bevond ik mij tussen de Congolezen (ex-schoonfamilie). Hoe slechter de omstandigheden, hoe zwakker de mannen worden en hoe meer ze het af laten weten. Daarentegen worden de vrouwen juist sterker en nemen meer in handen als de omstandigheden slechter worden.
Eerlijk gezegd heb ik gemerkt dat in betere omstandigheden de vrouwen ook veel meer in handen hebben dan de mannen denken. Dit is de kunst van de afrikaanse vrouw. Het wordt haar met de paplepel ingegoten door de vrouwen van de familie. Het leren behagen van de man is niet het doel opzich. Het doel is de touwtjes in handen te hebben, zonder dat de man zich hiervan bewust is. Dan ben je een goede vrouw. Logischerwijze kan dit spel niet volgehouden worden in crisistijden. Als het nodig is neemt de vrouw letterlijk het roer over.
Geplaatst op vrijdag 21 september 2007 14:23
pijalma

1 berichten
Lid sinds september 2007
Blij iets te lezen over vooruitgang in AFrika! Wat hebben de mannen in Mozambique wel dat bv Congolezen, Soedanezen, en anderen in de regio niet hebben? Ligt daarin misschien ook een uitweg uit de vele conflicten in AFrika?
Geplaatst op vrijdag 21 september 2007 14:29
Lieke
Lieke Rijkx
44 berichten
Lid sinds juni 2007
Maastricht
Het is niet 'alleen vrouwen kunnen Afrika redden', maar het zal wel vooral van de vrouwen komen. In Senegal heb ik vrouwen keihard zien werken in de zoutwinning, op het land, en met de bovengenoemde vijzel in de hand. Terwijl hun mannen in de schaduw lagen te wachten op die ene klant voor hun taxi.
Vrouwen blijken ook veel beter om te kunnen gaan met (micro)krediet en ze denken verder vooruit.
Geplaatst op vrijdag 21 september 2007 15:05
Diny Althues

2 berichten
Lid sinds september 2007
De stelling alleen vrouwen kunnen Afrika redden is nogal zwart-wit. Wel ben ik het er mee eens dat de vrouwen, met hun karakteristieke eigenschappen een heel belangrijk speerpunt"" kunnen vormen in de opbouw van ons geliefde continent. Tevens leeft de bevolking van Afrika veel dichter bij de natuur dan de mensen in onze westerse cultuur. En zie, hoe goed weet de natuur om te gaan met de rolverdeling bij de olifanten. De vrouwen in de kudde hebben de hierarchie en leiden hun groep langs gevaren en waken over de eenheid. De stieren verblijven slechts in de paartijd binnen de groep. Toch kunnen zij verzekerd zijn van het respect van de kudde. En zie hier mijn mening dat ook de mens met zowel vrouwelijke als mannelijke invloed een land zal moeten opbouwen. Zullen wij moeten waken dat de generatielange onderdrukking van vrouwen niet omslaat naar een opzij zetten van de inbreng van de man. Zal de suptiele manier waarmee de afrikaanse vrouwen de touwtjes in handen nemen de mannen moeten stimuleren positief bezig te zijn met de opbouw van Afrika. Eeuwenlange tradities zullen moeten worden doorbroken en daarbij weten vrouwen veel flexibeler en sterker om te gaan.
Geplaatst op vrijdag 21 september 2007 15:11
trudy van der winkel

3 berichten
Lid sinds juni 2007
amsterdam
Ik denk dat het nu ook de vrouwen zijn die in Afrika de gezinnen en families in leven houden. Ik zag in Ghana mannen eindeloos rondhangen of werken in een klein baantje waar ze weinig mee verdienden en ook vaak weinig te doen hadden.
Vrouwen daarentegen zagen kans met allerlei klusjes, eigen tuintjes geld en voedsel verdienen, Ze verbouwen het eten, verkopen een deel, voeden het gezin met de rest en verzinnen weer een list om verder te komen.
Mannen zag ik toch wel erg veel dromen op kansen om snel rijk te worden, van goud zoeken, groot zakenman zijn tot dromen over emigratie om ondertussen het leven op z'n beloop laten. Trudy van der Winkel
Geplaatst op vrijdag 21 september 2007 15:14
koenstuyck
Koen Stuyck
1 berichten
Lid sinds september 2007
Het zal inderdaad voor een groot stuk van de vrouwen komen, om de eenvoudige reden dat nu reeds een groot stuk van de Afrikaanse samenleving draait op de werkkracht en het uithoudingsvermogen van vrouwen. En toch zou dat niet mogen, zoals Demke van Zeijl zegt, "het is gevaarlijk mannen af te schrijven" en "ze moeten het toch samen doen." Inderdaad. Helaas is de werkloosheid en ontreddering groot: op het platteland krijgen boeren hun producten niet verkocht wegens de scheve handelsverhoudingen op de landbouwmarkt en het gebrek aan steun vanwege hun overheid. Ze verpauperen massaal en trekken naar de sloppenwijken rond de stad waar al helemaal geen werk is.

En terwijl mannen het opgeven en in lethargie verzinken gaan vrouwen altijd door tot ze er bij neervallen. Wellicht omdat ze een grote verantwoordelijkheidszin hebben?

Het is een complex verhaal. Maar oplossingen bestaan nochtans. Ten eerste wordt het hoog tijd dat vrouwen ook de erkenning krijgen voor die cruciale rol in de Afrikaanse samenleving. Waardering moet ook vertaald worden in inspraak, vrouwen moeten een gelijke zeg krijgen in de organisatie van de samenleving. Wanneer mannen en vrouwen samen gaan zetelen in besturen dan is de kans groot dat er betere oplossingen uit de bus komen voor bestaande problemen. En verder moeten ze ook de middelen krijgen die ze nodig hebben om vooruit te kunnen: onder meer een deugdelijk onderwijssysteem en een goede gezondheidszorg.

Investeren in ontwikkeling impliceert dat een land de kans moet krijgen om een beleid te voeren. Het westen en ook opkomende machten zoals China moeten ondertussen dringend stoppen met de economische overrompeling van Afrika. Door het continent te dwingen massaal zijn markten open te gooien voor de machtige economiën op aarde (cfr de EPA's - Economische Partnerschaps Akkoorden van Europa met de ACP landen) vermorzel je elke mogelijkheid tot lokale ontwikkeling. En daarmee ook de kans op werk voor vrouwen én mannen, de kans op een toekomst voor de jonge generaties.
Overigens bewijst Ellen Johnson-Sirleaf in Liberia hoe sterke vrouwen aan de top een dam kunnen opwerpen tegen de economische tsunami die de globalisering en de energiehonger van de grote economische machten met zich meebrengen. Zij slaagde erin een groot mijncontract met Arcelor-Mittal op zes maanden tijd te heronderhandelen waardoor de staat nu aanzienlijk meer deelt in de winst en er dus middelen binnen komen om een beleid te voeren. Ze had ook, zoals zovele van haar mannelijke confraters op het continent, een oogje kunnen dichtknijpen en onder tafel de centen tellen...

http://koenstuyck.blogspot.com
http://koenstuyck.blogspot.com
Geplaatst op vrijdag 21 september 2007 17:11
Ada Rosman-Kleinjan
Ada Rosman-Kleinjan
7 berichten
Lid sinds juli 2007
Nijverdal
Het initiatief zal van de vrouwen komen, en uiteindelijk zullen de mannen aansluiten. Je kunt je ogen niet sluiten voor het feit dat het toch voornamelijk de vrouwen zijn die hun schouders eronder zetten, zowel letterlijk als figuurlijk,vooral als het om de toekomst van hun kinderen gaat.

Ada

www.adarosman.nl
Ada
Geplaatst op zondag 23 september 2007 12:07
nekesa

3 berichten
Lid sinds september 2007
Voor een groot deel ben ik het eens met de stelling. Ik heb veel voorbeelden gezien van sterke vrouwen, die het gezin draaiende houden wanneer de man niet aanwezig is. Om wat voor reden dan ook.
Ik kom sinds bijna 6 jaar in Kenya en werk met de plaatselijke bevolking. Maar ook op een reis naar Lake Turkana heb ik in het verre, droge noorden voorbeelden gezien van vrouwen die bijv. een irrigatie project hebben opgezet en het waren de mannen die de goten groeven. Onder leiding van de vrouwen!
Of een groepje vrouwen die een kleine "lodge" runnen en zodoende het hele dorp op de kaart zetten!
Petje af voor deze vrouwen!
Aan de andere kant ken ik gelukkig ook mannen die van goede wil zijn en hun uiterste best doen en die hun vrouw ook helpen bij de verzorging van hun kleine kinderen!
Geplaatst op maandag 24 september 2007 23:43
ines wessels
inwe
9 berichten
Lid sinds september 2007
Alleen vrouwen die Afrika nog kunnen redden? is Afrika verloren dan?? Dacht het niet. Maar mocht er iets te redden zijn, afgezien van wat er doen staat, net als overal, dan denk ik dat het zowel mannen als vrouwen zijn. Ik, als vrouw, sta ook wel eens te kijken van het gemak dat mannen laten zien in de wereld, zo ook in Afrika, maar ook van de originele inbreng die mannen mij met mijn vooringenomenheid over de positie van vrouwen soms ook laten zien. dan denk ik: zo had ik het nog niet bekeken.. Dat vrouwen hard werken en initiatieven ontplooien dat weet ik wel, en dat ze meestal verantwoordelijker zijn vooral omdat ze voor hun kinderen moeten zorgen en de mannen die verantwoordelijkheid afschuiven, dat weet ik ook. Maar om mannen nu aan de kant te zetten, lijkt me een hele negatieve en onwerkelijke insteek. Vrouwen zijn niet alleen slachtoffers, mannen niet alleen daders, vrouwen kunnen er ook wat van! Zij zijn, om maar iets te noemen, de besnijdsters van de meisjes. Zij willen ook geld en materialen om mee te pronken en willen soms liever tweede of derde vrouw zijn en de eerste de loef afsteken. Mannen hebben een misschien te lang een bevoorrechte positie die hun soms lui en corrupt heeft gemaakt maar deze positie is niet alleen maar negatief en maakt hen niet alleen maar slecht of onbruikbaar. Mannen met initiatieven, werklust en wijsheid genoeg. Wat een naar idee om mannen als groep aan de kant te zetten!! Nyerere, Mandela, Salif Keita ik noem maar wat maar er zijn er genoeg. We moeten het samen doen. Wij allemaal.
Geplaatst op dinsdag 25 september 2007 15:13
Femke
Femke van Zeijl
28 berichten
Lid sinds september 2007
Ines' reactie is mij uit het hart gegrepen. Ten eerste zul je mij nooit horen spreken over Afrika als verloren continent. Maar bovendien kom ik behalve heel veel sterke vrouwen, ook mannen tegen die wel de schouders eronder zetten. Die wel voor hun kinderen zorgen, zich inzetten voor hun gemeenschap en het beste willen voor hun partners.
Juist daarom verontrust het mij zo dat mannen categorisch niet meer serieus lijken te worden genomen. Niet door vrouwen in Afrika, die ik vaak heb horen verzuchten dat een echtgenoot enkel een extra mond om te voeden is en dat ze wel zonder kunnen (ik kon ze vaak geen ongelijk geven). Maar ook niet door hulpverleners.
De man is een hopeloos geval geworden en investeren in deze verloren zaak laten de ontwikkelingsorganisaties dan ook uit hun hoofd. Microkrediet voor vrouwen, cursussen voor boerinnen, handelscorporaties voor onderneemsters, Afrika bezuiden de Sahara wemelt ervan, terwijl de man er bekaaid vanaf komt. Steeds vaker vraag ik me af of de tunnelvisie op de Afrikaanse vrouw niet het tegendeel bewerkstelligt van wat we proberen te bereiken. Drijft de veronachtzaming van de man hem niet juist in de hoek waar we hem niet willen hebben?
En waarom hemelen we het verantwoordelijkheidsgevoel van vrouwen zo op, terwijl we die mannen niet op het matje roepen met de vraag waarom zij zich er altijd met zo'n jantje-van-leiden van afmaken? Laat ze maar eens uitleggen waarom zij alles uit hun handen laten vallen en er vandoor gaan als er gevaar dreigt, terwijl vrouwen eerst hun kinderen, proviand en dekens bij elkaar zoeken voordat ze vluchten (wat ertoe leidt dat er veel meer vrouwelijke slachtoffers vallen). De heren komen er veel te makkelijk vanaf zo, ze moeten weer betrokken worden bij de gemeenschappelijke zaak.
Femke van Zeijl - www.fvz-journaliste.nl
Geplaatst op donderdag 27 september 2007 10:51
emjjansen

3 berichten
Lid sinds september 2007
Ik ben het jammer genoeg wel eens met de stelling. Ik vrees dat het toch van de vrouwen moet komen. Zij nemen de initiatieven, hebben de markt in handen, doen het meeste werk, houden de gemeenschap in stand etc. Op al mijn reizen door west afrika kwam ik ditzelfde tegen. Ik heb een enorme bewondering voor de vrouwen in afrika die tegen de klippen op voor hun kinderen blijven zorgen en oog hebben voor de gemeenschap. Natuurlijk zal het niet zo zijn dat àlle mannen het af laten weten, maar de spirit lijkt er wel uit. Mannen zijn gericht op veroveren, jagen en hebben geen zorg voor hun gemeenschap (lees gezin). Wat dat betreft is Afrika eigenlijk niet anders dan de rest van de wereld. Mannen hebben andere doelen, ook in het westen. Het is het evenwicht tussen mannen en vrouwen dat uiteindelijk het voortbestaan van de soort moet bestendigen. Wij hebben het in het westen wat dat betreft makkelijk omdat aan onze basisvoorwaarden in het leven is voldaan. Je ziet dat zodra de basis goed is (vrede, voldoende eten en werk) de mannen ook ruimte krijgen voor zorgtaken. Dat is een enorme luxe eigenlijk. Dus we hebben wel makkelijk praten, maar het baart me enorm zorgen. Als er niet iets in de mentaliteit veranderd in afrika zie ik het somber in voor het hele continent. Het klinkt negatief maar het is vooral zorg en somberheid dat ik voel sinds mijn laatste reis naar Senegal, vorig jaar. Er heerst onder de bevolking een enorme argwaan, niemand vertrouwd elkaar en men gunt elkaar het licht in de ogen niet... Het verhaal van een vrouw die ik ontmoette die me vertelde hoe al haar vriendschappen waren verdwenen sinds zij het wat beter heeft in het leven (met een goede man en meer geld), heeft me enorm geraakt en doen beseffen dat ook onvoorwaardelijke vriendschap een luxe is. Als je allebei voldoende hebt in het leven gun je de ander ook wat. Zolang dat niet bestaat houdt iedereen elkaar 'eronder'. De afgunst is iets wat afrika belemmert in de vooruitgang en tegelijkertijd besef ik dat dat ook weer afhankelijk is van een goede basis. Kortom, hoe los je dat ooit op? Ik hou van afrika en van de mensen daar en hoop met heel mijn hart dat het goed komt.

Elle Jansen
Geplaatst op vrijdag 28 september 2007 17:48
ines wessels
inwe
9 berichten
Lid sinds september 2007
reactie van Femke ook mij weer uit het hart gegrepen. Er valt nog een heleboel meer te zeggen maar dat zou een boek worden. Laten we de mannen in ieder geval niet afschrijven. Wij al helemaal niet, westerse vrouwen die heel wat denken te weten door al onze reizen en ontwikkelingswerken in een paar Afrikaanse landen en daar het een en ander tegenkwamen dat ons niet aanstond. Om vervolgens een paar algemene uitspraken te doen over de aard van alle mannen en vrouwen van het hele continent.
Hebben mannen geen zorg voor de gemeenschap, lees gezin? waarom moeten we gezin lezen. Is dat de hoeksteen van de Afrikaanse samenleving?

Hopelijk hebben de meeste Afrikaanse mannen en vrouwen op een dag ook de mogelijkheid om wat vrijblijvend rond te reizen in Europa en wat ontwikkelingswerk te verrichten. Ben benieuwd hoe ze ons Europeanen dan publiekelijk analyseren en beoordelen in Afrika. En elk individu en de kyrchiezen, ieren, italianen, grieken, en zweden over 1 kam scheren natuurlijk. Ik vind deze discussie eigenlijk wel lijken op het etnologische 'aapjes kijken' van vroeger.

groetjes, Inès